Ingólfur


Ingólfur - 03.02.1911, Blaðsíða 1

Ingólfur - 03.02.1911, Blaðsíða 1
• INGOLFUR IX. árg. Reykjavík, flmtudaginn 3. febrúar 1911. 5. blaö. +J^-H^+WH*H*H»H*HHHHHHHHh|h- kemur út einu sinni i viku að minsta £ kosti; venjulega a fimtudögum. ± Árgangurinn kostar 3 kr., erlend- ± t is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- ± í in við áramót, og komin til útgef- ^ Íanda fyrir 1. október, annars ógild. $ Eigandi: h/f „Sjálfstjórn11. x Ritstjóri og ábyrgðarm.: Gunn- í ar Egilsson Vesturgötu 14 B. í (Schou's hús). — Heima kl. 4—5. í x Afgreiðsla og innheimta í Kirkju- x c strœti 12 kl. 11—12 hjá fröken J Thoru Friðriksson. *. L^^4fH^4<^-MWH-H-H-H-H-H-WfH+mH-|H Þingmálafundarhugleiðingar. Afturför sjálfstæöismanna? Einsog getið var um í síðasta blaði héldu þingmenn Keykvíkinga, dr. Jjn Þorkelason og Magnús Blöndahl, þing- málafuud 24.-27. f. m. Undirbúningur undir fund þenna var hinn besti frá hálfu beggja ílokka og spöruðu hvorugir neitt til þess að ná öllum sínum móDnum þangað og fá at- kvæði þeirra, enda voru þar namau- komnir um 1300 kjóiendur og er það nærri 65°/0 allra atkvæðisbærra manna í bænum. Það eitt virðist miður heppi- Iega ráðið af þingmönnunum, að þeir synjuðu „Heiraastjórnarmönnum" um alla samvianu við undirbúning fundar- ins, og gáfu þeim með því uokkra ástæðu til hlutdrægnis brigsla. Niðurstaða fuudarins varð, að tillaga þingmannanna í sambandsmálinu var feld með 647 atkv. gegn 612. „Heima- stjórnarmenn" sigruðu því með 35 atkv. mun. í stjórnarskrármálinu, um dóms- mál, verslunarlöggjöf og fiskiveiðamál voru í einu hljóði samþyktar tillögur sem voru sameiginlegar fyrir báða fiokka. í nokkrum málum voru tillögur þing- mannanna samþyktar. í Landsbanka- málinu var tillaga í þá átt að skora á alþingi að ransaka gerðir ráðherra í því máli og lagfæra þær lögum samkvæmt samþykt með kringum 882 atkv. gegn 41 atkv.; af þessum 882 voru þó 147 með tillögunni í nokkru vægara formi, en sama efnis. Samþykt var að skora á þingið að skipa ransóknarnefnd til að ransaka gerðir ráðlierra yfirleitt, með nærri 700 atkv. gegn 109, og van- traustsyfirlysing var þessutan samþ. í 3 deildunum með samtals 412 atkv. gegn 156 atkv. Þessi niðurstaða fundarins mun koma mörgum á óvart, þótt margir hafi séð straumbreytinguna. Það er ljóst að eina málið, sem nú er sameiginlegt með sjálfstæðismönnum er sambands- málið. Og jafnvel í því er stórkostleg afturför. í fiestöllum öðrum málum greiddu „HeÍHUstjórnarmenn" atkv. með sjálfstæðismönnum. Báðir flokkar komu sér beinlínis saman um tillögur. Ljós- ast sést þetta á bankamálinu. Þar eru nærri 900 sjálfstæðis- og heima- stjórnarmenn saman gegn tæpum 50 hinsvegar. Hvað veldur þessari straumbreyting ? Það er ljóst að þótt nokkur afturför sé í sambandsmálinu, þá er þó enn talsverð samheldi meðalsjálfstæðismanna þar. Fundargjörðin sýnir sjálf hvar skórinn kreppir: Traustið á ráðherra flokksins er farið; sjálfstæði«menn greiða hópum saman atkv. með vantraustsyfir- lýsingu til ráðherra og skora á alþingi að setja nefnd til þess að ransaka gerðir hans. Og þetta almenna van- traust á ráðherranum verður til þess að ýmsir, sem ekki geta greint að mennina og málið falla jafnvel frá sjálfstæðisstefnunni um leið og þeir falla frá ráðherra; þarafleiðandi fækka atkv. sjálfstæðismanna í sjálfstæðis- málinu. Og um leið er sýnilegt hvað sjálf- stæðisflokkurinn á að gera til þess að stöðva þetta fráfall. Með þeim ráð- herra sem nú er, er flokkurinn á hröð- um vegi til grafar. Jónatan. Brennivín eða kaffi? Þýskur læknir, sem heima á í Ameríku, segir svo í amerísku læknatímariti: „Dáilan milli bannvina og hófsemis- manna er í insta eðli sínu þetta: Hvort eitrið á að kjósa, alkohol eða alkaloid*? Því að nautnarmeðul vilja og verða menn að hafa. Eina ráðið til þess að fá þá til að vera án þeirra, er að setja þá í varðhald þ. e. a. s. svifta þá lífsins mestu nautu, porsónu- frelsinu. Annars geta menn áreiðan- lega verið vissir um, að þeir leita að og fluna sér eitthvað til nautnar eða hressingar. Meðan Evrópumenn neyttu aðeins náttúrlegra áfengis-drykkja, var van- brúkun áfengis sjaldgæf. En frá því — undir lok 15 aldar — er menn lærðu af Austurlandaþjóðum að brenna áfengi úr korni og öðrum efnum og gera þar af brennivín, byrjar drykkju- skapurinn, sem í byrjuu efldist og jókst við styrjaldirnar og síðar gekk í náið samband við fátæktina, er auðsöfnin komust í fárra manna hendur og eymd og volæði varð hlutskifti fjöldans. En um sama leyti og Norðurálfumenn lærðu að búa til brennivín, komust þeir i kynni við nýjar eiturtegundir. Alkaloid- in komu þá til sögunnar. Prá Aröbum kom alkaloidið ,kaffl', frá Kína fengu menn teið og frá Ameríku tóbakið. Við þessar miklu uppgötvanir græddu eigi aðeins matmennirnir. Nautnirnar fjölguðu og fóru í vöxt. Afengisnautn hefir aldrei meiri verið en á 17. öld og naumast munu menn nú geta gert sér hugmynd um, hvílíkra fádæraa menn neyttu þá af áfengi. Um þetta má þó lesa í ritum frá þeim tím- um, sem lýsa áfengisnautn forfeðra vorra. Og samt lifam við þann dag í dag nokkurnveginn hraust á sál og líkama, laus við öll einkenni hinnar voðalegu úrkynjunar, sem að vitni bannmannanna á að vera ein af allra hryllilegustu »fleiðingum áfengisnautuar- innar. Vér getum nú samt glaðst yfir því, að áfengisnautnin heíir minkað og yfir því, að hún hefir breyst til hins betra. Brennivínið hefir orðið að vikja að mikl- um mun fyrir ölinu, og þess mun varla mjög lengi að bíða, að brennivinsdrykkj- an hverfi að mestu leyti úr sögunni. — Eu jafnframt þessu hafa alkaloidin stöðugt fært út kvíarnar og það er frá þeim, að heilsu þjóðanna margra hverra st&far nú einua mest hætta. Ég er þeirrar skoðunar, að fólk haíi ekki yfirleitt réttan skilniug á skaðsemi alkaloidanna. Menn vita ekki hversu miklu oftar menn skemma sig á þess- um ,mildu hressingarmeðulnm' en á áfenginu. Mæður veikla sig á kaffi, feður á tóbaki. Hjartasjúkdómur, melt- ingarkvillar og alskonar taugaveiklanir eru sífeldir fylgifiikar alkaloidanna. Og sú þjóð, sem tekist hefir að minka við sig áfengi að nokkru, en aukiðhjá sér nautn alkaloida að miklum mun, heflr að vísu rekið Balsebub á dyr, en fengið aftur sjö djöfla honum verri! Tiltektir kbannofstækismanna hafa vanalega orðið til þess að koma af stað baráttu milli næringar- og nautnar- meðalsins áfengis og það jafnvel í þess saklausustu myndum — og hinsvegar alkaloidanna, sem eingöngu eru espandi eitur, þótt þau, sé þeirra neytt í hófi, hafi engan veginn nein skaðleg áhrif á þorra manna. Hvernig á baráttan að enda? Enginn efi áþví, að nautn hvorstveggja í hófi er mönnum lyrir bestu. — "Veikir áfengisdrykkir með matnum, kaffl og te sömuleiðis. Gætið hófs í nautn alkohols og al- kaloida. En enga bannpólitík!" Raddir úr heimi vísindanna. * Alkaloid kallast flokkar efna, sem fást úr jurtaríkinu, og oftaBt eru afar-eitruð, svo sem: Nikotin (i tóbaki), Morfin (í ópíum), Kinin (í kinaberki), Stryknin (í kransaugum), Theín (í tei), Caffein (i kaffi), o. fl. Brennivín og vín í bannbænum. Arið 1907 var flutt frá útlondum til Stafangurs 8200 pottar af brennivíni, en 1910 nam sá innflutningur 15000 pottum. Af vínum var flutt inn 65,700 pottar 1907, en 1910 ekki minna en 153,500 pottar. Eru ekki auðsæ áhrif bannsins?! tr fréttabréfi frá Færeyjum („Politíken"). „Nýju áfengislögic, sem banna að selja áfenga drykki á eyjuuum, hafa leitt til þess, að víða er hér rekin leyniverslun með þessa forboðnu vöru. Sökum stað- hátta verður mönnum sérstaklega hægt um vik að flytja inn áfengi á laun, enda óspart gert. Skamt síðan lögreglan náði í einnaf stærri kaupmönnunum, sem bæði hafði ¦elt og smyglað inn brennivíni." Skyldi ekki vera álíka hægt um vik hér á landi eða þó öllu hægara? Ingólfur lofaði því fyrir ndkkru síðan að leggja við og við sinn skerf til í safn bannmanna af vottorðum um ágæti bindindis og banns. Hér skal nú prenta upp kafla úr ritdómi þeim, sem Próf. dr. med. Carl Lorentzen, einn hinna frægustu lækna Dana, ritstjórí timarits- ins „Dansk Sundhedstidende", skrifar í blað sitt um fyrirlestur próf. Weis (hér tekið eftir „Gjallarhorni"). Ing- ólfur vill sér&taklega benda landlækn- inum á þá kaflana, sem hér eru prent- aðir með skáletri og akjóta þvi til hans, hvort ekki mundi vera vel við eigandi að taka þá í vottorðasafnið á kápuna á næstu Bramabókina, sem hann kynni að vilja gefa út. „É? tel það mjög vel til fallið, að jafn-mikilsvirtur vísindamaður og próf. Weis skuli hafa lagt orð í belg um bindindishreyfinguua. Eg er sjálfur á þeirri skoðun, að baráttan fyrir bind- indi sé lægra gildis en baráttan fyrir hófsemi, og ég vil leyfa mér hér að gefa fólki ástæður mínar fyrir því, þó ég reyndar hafi gert það fyr í „dönsk- um heilbrigðistíðendum". Hófsemi má viðhafa í öllu: áfengi, mat, tóbaki, skemtuuum og öllum nautnum. Sá, sem iðkar hófsemi á einu svœði, þroskar hjá séi siðferðislega krafta, sem koma í göðar þarfir á bðrum svæðum. Hann styrkist og eflist. — Bindindi hinsvegar heiir sáralitla framþróunarmögukika. Það er tilfinningamál, átrúnaður, sem reyndar er virðingarverður, en sem ekki er hægt að koma í framkvæmd á óðrum svæðum, og sannleikurinn er sá, að við manneskjurnar erum svo breiskar og finnum til svo mikillar þarfar á að gleðja okkur, örva og njóta lífsins, þegar vér erum þreytt og lúin af dags- ius striti og skyldustórfum, að ósjálfrátt reynum vM að hre3»a okkur og dreifa leiðindunum á einn eða annan veg. Því verður ekki neitað, sem próf. Weis heldur fram, að manneskjurnar hafa þörf fyrir örvunar- og nautnalyf. Við sækjumst öll eftír þesskonar lyfjum, þó misjafnlega sé. Og þegar við kom- umst upp á að nota þau, sem okkur þykir mest til koma, í hófi, og lærum að prófa okkur sjálf og þekkja hvar okkar takmörk liggja, þá getum við neytt allra ávaxta í aldingarðinum að ósekju. Ef vér eigum að verða bind- indismenn, misium vér um leið ágætt uppeldis- og sjálfsprófunarmeðal, enþví miður eru þó margir svo gerðir, að þeim er bÍDdindi bráðnauðsynlegt, fjarri sé mér að neita því. Bindindi er einhliða hræðsla. Rbf- semi er skilningur og alhliða vald yfir sjálfum sér, sem alstaðar kemur að góðu haldi. Þetta setur í mínum aug- um höfsemisbaráttuna ofar bindindis- baráttunni, og hófsemin heyrir framtíð- inni til."

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.