Ingólfur


Ingólfur - 01.06.1911, Blaðsíða 1

Ingólfur - 01.06.1911, Blaðsíða 1
INGÖLFUR IX. árg. Reykjavík, flmtudaginn 1. júní 1911. 22. blað. kemur út elnu sinni í viku að minsta I kosti; venjulega á fimtudðgum. Árgangurinn kostar 3 kr., erlend- J is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- $ in við áramót, og komin til útgef- $ anda fyrir 1. október, annars ógild. £ Ritstjóri og ábyrgðarm.: Gunn- ^ ar Egilsson Vesturgðtu 14 B. ? (Schou'shús). — Heima kl. 4—5. $ Afgreiðsla og innheimta i Kirkju- x strœti 12 kl. 11—12 hjá fröken í Thoru Friðriksson. * T L iiuuAjAiiiiJJijiiii*uuuuuUUUUUUUÉy Þingræðið og Björn Jónsson fyrverandi. Nu á þeiium dögum virðiit ekki vera óþarfi að rifja upp fyrir mönnum — og þá iérstaklega fyrir Karli i hoti og öðr- um fylgismönnum hr. Björns Jónasonar — þá atburði lem gerðust um og eftir fall fyrv. ráðherra, rifja upp fyrir þeim hverau mjög þeir mátu þá þingræðið, „fjöreggið," aem þeir þykjait nú bera svo mjög fyrir brjóati, og telja eða þykjait telja, Kristján Jónsson hafa brotið. Þegar eftir að neðri deild hafði lýst vantrauiti á Birni Jónisyni og hann hafði beðiit lausnar fór Sparkliðið að leita hófanna hjá honum og atuðninga- mönnum hana um samkomulag við til- nefningu hini nýja ráðherra. Þetta var auðvitað rangt gert af Sparkverjum og braut i bága við allar þingræðiareglur eina og oft hefir verið aýnt fram á hér í blaðinu; Björn Jónaaon, hans pólitík og hani pólitísku atuðningsmenn höfðu feng- ið ainn dóm, þeir áttu að lút«, og hin- ir aem dómiun höfðu upp kveðið (en það voru Heimastjórnarmenn og Sparkliðar) áttu aamkvæmt allri þingræðisvenju að taka við taumunum. Svo fór líka í fyntu að stuðningilið Björns Jónnonar synjaði Sparkliðinu um alla hlutdeild í tilnefningu hini nýja ráðherra, eins og rétt var. Nú hlaut því að bera að þeim brunninum, að Sparkliðar og Heima- stjórnarmenn aameinuðu aig um tilnefn- ing ráðherraefnia og hr. Skúli Thórodd- sen fór þeaa þá líka á leit við Heima- stjórnarflokkinn að hann styddi aig í ráðherrasæti; avo fór um þá málaleitun einaog kunnugt er að Skúla var neitað um atuðning úr þessari átt, enþeasvar látið við getið, að fiokkurinn mundi fús á að styðja annan frambærilegann mann úr Sparkliðinu, t. d. Kr. Jónsaon. Að réttu lagi hefði nú hr. Skúli Thoroddaen átt að draga aig til baka og láta aðra reyna til; en svo fór nú ekki, heldur hafði hann geð til að anúa aér á ny til Björnaliðsins til að leita sér þar fulltingia; og nú var það auðaóttara avo að mikill meiri hluti þeaa flokka- brota hét honum nú að „fallast á" til- - nefningu hans í ráðherratign. Þeas mun tæplega vera þörf að rifja upp fyr- ir Karli í koti og vinum hans hvað þá fór á eftir, útnefningu Kr. Jónasonar og aðrar ófarir B. J. fyrverandi, það mun vera þeim avo minniaatæt; eða þingræðis- brotsþytinn sem gerður var strax er það vitnaðist að konungur hefði beðið Kr. Jónason að taka að aér ráðherraembætt- ið, og það áður en nokkur viaai hve marga atuðningsmenn hann gæti talið aér, jafnvel áður en menn viaau hvort hann mundi taka að aér embættið. Þeg- ar séra Jena lýsti því yfir úr foraeta- stólnnm áður enn nokkur opinber til- kynning hafði komið um tilmæli kon- unga til Kr. Jónsaonar eða um avar hana, að hér væri verið að fremja þing- ræðisbrot, þá voru það vanhugauð gremju orð heils flokka, sprottin af broatnum eftirvæntingum, en ekki bygð á neinni akynsemi, þekkingu eða rökum, enda er það komið á daginn síðar, þótt þeas- ir menn vilji ekki sjá það eða kannast við það, að þeasi áaökun reyndist röng. En nú kemur að því sem einkanlega virðiat vera vel við eigandi að rifja upp fyrir Karli í koti & Co. Minnaat þeir hverjar áatæður lágu til þess, að Birni Jónaayni og hans liði anérist hugur og „félst á" tiinefningu Sk. Thoroddsens, án þeaa að afataða hana til flokkabrota- ina breyttiit að neinu leyti og án þeaa að séð yrði að hann stæði því að nokkru leyti nær í akoðunum þá, en þegar þeir aynjuðu honum um fulltingi og úthúð- uðu bæði honum og öðrum Sparkliðum. Allir viaau þá hver áatæðan var: Björn Jónsion beiddiit að víau lausnar er hann hafði fengið vantraustsyfirlýsing- una í neðri deild; en hann bjóat ekki við að lamkomulag næðist milli Heima- atjórnarmannaogSparkliða um eftirmann sinn, og ajálfur lét hann ílokk ainn neita allri aamkomulagsviðleitni og gerði ráð fyrir að með því móti yrði ekki hjá því komiat að láta sig sita við völd til næstu kosninga. En er þetta brást og hann sá, að óll likindi voru til að Kr. Jóns- ayni mundi takast að ná nægilegúm meiri hluta til stuðnings aér, þá aneri hann við blaðinu, þá var hlutleysi hana og liðamanna hana lokið, og „frá þeim degi voru þeir Björn og Skúli vinir." Það er eftírtektarvert að Björn Jóns- aon og hana nánuitu fylgiamenn skulu vera þeir sem einna meat jarma um „þingræðisbrot", þeir mennirnir aem meat reyndu til að koma því avo fyrir að Björn Jónsson gæti setið við vbíd til nœstu kosninga með stuðning 14 þing- manna einmitt jafn langan tíma og þeir nú álasa Kr. Jónssyni fyrir að vilja sita með stuðning 23þingmanna. Hver getur lagt trúnað á einlægni þeirra er þeir þykjast fyllast heilagri vanlætingu, fórna höndum til himina og tala um það i aífellu með grátatafinn í kverk- unum að nú aé fjöreggið, þingræðið brotið. Hver leggur trúnað á orð og einlægni Björns Jónasonar í þessu efni, aem lagði allt kapp á að verðakulda öll þau ókvæðisorð og uppnefni, aem fylgia- menn hans velja nú Kriatjáni Jónsayni óverðskuldað. Það er marg sýnt og aannað, að Kriatján Jónaaon situr í fullu aamræmi við þingræðisregluna, hvernig aem á er litið. Það hlýtur líka að vera öllum fullljóat, að Björn Jónsson hcfði brotið í bága við þingræðisregluna, ef hann hefði fengið vilja sínum framgengt og aetið til næstu kosninga með stuðn- ing einna 14 þingmanna af 36. Og þó er Björn Jónsson frematur í flokki þeirra manna er bregða Kr. J. um þingræðii- brot. Var „fjöreggið„ ef til vill ekki eini mikils virði þegar B. J. ætlaði sér að brjóta það? Skiftir mun hver á heldur! Landsbankinn. í „íiafold" miðvikudaginn 24. mai er grein eftir Þór, iem á að vera svar gegn grein minni í Ingólfl 4. maí um reikning Landibankan* 1910. Lengi heflr Þbr hugsað um grein sína — en lengur hefði hann þó þurft að hugia um hana, ef hann hefði átt að sleppa sæmilega frá því skítverki að verja meðferðina á Landibankanum. Eg ikal í fáum orðum benda á ýmislegt, sem Þbr hefir látið ógert og iumt aem hann þarf að gera betur. Þór þegir yfir sumu. Hvernig cftendur á því að Þbr minn- ist ekki á tapið? Hann reynir ekki einu orði að verja það að skuld, sem atrykuð var út síðast, heflr þegar verið greidd; hann minniat ekki einu orði á það að mat ransóknarnefndarinnar sælu birtiat við það í sínu rétta Ijósi. Enn- fremur hefði verið æakilegt að Þbr hefði akýrt fyrir mönnum hvernig á því atendur að þesaar 970 kr, sem taldar voru tapaðar 1909 en eru greiddar 1910 — eru enn taldar með í því tapi aem fellur á gömlu bankastjórnina. Henni er talið aem tap akuld, aem búið er að borga! Hveravegna minniat Þbr ekki enn- fremur á það, að gefið virðist í skyn í reikningnum að tapast hafi hjá gömlu bankastjórninni 600 króna víxilskuld, sem nýju bankastjórarnir veittu frá fyrstu hendi? Þbr hefði enn átt að akýra fyrir almenningi hvernig á því atendur að á reikningunum litur avo út, sem tapað sé fyrir atjórn gömlu bankastjórnarinnar 30.000 kr., en ef lagt er aaman verður tapið ekki nærri því avona mikið, jafnvel þótt ekki aé tekið tillit til 970 -4- 600 krónanna ný- nefndu. Þeaau má Þór ekki þegja yflr, þetta eru aðalatriðin i grein minni 4. maí. Aftur á móti minniat Þbr á ýma at- riði önnur og skal eg stuttlega benda á hvernig honum tekat Bjarnargreiðinn. Gróði bankans. Þbr akilur ekki mismuninn á „gróði" og „rekaturagróði". Eg skal reyna að akýra þetta atriði nánar fyrir honum — eg bíð svo þeas að hann aýni að eg hafl haft rangt fyrir mér. Varaajóður bankani hefir aukiit um rúmar 29000 kr., það er gróði bankani. Tapið er talið þetta ár um 15000 kr. Hefði ekkert tapait væri allur gróði bankans þvi ca. 44000 kr. En þegar telja á re/ísíiírsgróða þeiaa árs verður að draga nokkrar upphæðir hér frá. Fyrit ríim- ar 9500 kr., iem i raun og veru er gróði frá fyrri árum. í því liggur ívo, að 1909 var yfirfært til næstaársrúm- ar 11000 kr., en 1910 einungis tæpar 2000 kr.; af því sem síðait var yfirfært eru rúmar 9000 kr. því nú teknar til gróðans. Ennfremur verður að draga frá grððanum vexti af varaijóði bank- ani eins og hann var við árslok 1909; það verður 24500 kr. ef reiknað er með 3l/a°/o (einaog gamla bankastj. gerði víat). 9500 -4- 24500 =34000. 44000 -f- 34000 = 10000, aem er reksturs- ágóði bankans. Af þeaaum rekaturgróða eru rumar 4000 kr. frá Akureyrarúti- búinu, og tæpar 8000 kr. frá íaafjarð- arútbúinu, en -*- 2000 krónur frá aðal- bankanum í Reykjavík, með öðrum orð- um: landið hefði grætt á því að hætta öllum bankarekstri, nema veðdeildinni, og kaupa bankavaxtábréf fyrir vara- sjbðinn. Kostnaðurinn. Þbr gefur sjálfur nokkrar upplýaing- ar um það hvernig á þeaau áatandi atandi: Kostnaðurinn við rekaturbank- ana hefir verið aukinn mjög mikið — og að mínu áliti óhæfilega mikið. Þbr játar að atarfamönnum hafi verið bætt við. Hitt vili hann ekki játa, aem öll- um mönnum er vitanlegt, að þeaair atarfsmenn hafa ekkert að gera; eg vil bara ráða mönnum að atinga höfðinu inn í afgreiðslustofuna og horfa á. En auk atarfamannanna heflr ýmaum öðrum koitnaði verið bætt við, t. d. einnig borgun fyrir ranaókn á bankanum og útibúum hans; alíkt er vitanleg háðung að láta bankann borga miiþyrminguna með peningum. Innstæðufé. Um einstæðuféð er lítið að segja. Þbr aegir að sparisjóðsinnlög hafí hækk- að um 192000 kr., en jatar jafnframt að hlaupareikningsfé hafí lækkað um 400000 kr. og að innatæðufé gegn við- tökuakírteinum hefi einnig lækkað, og verðum við þá líklega sammála um nið- urBtöðuna, að innstæðufé hafi samtal lækkað um nærri 400000 kr. Lánin. Einkennilegaat ferst Þ'or þar aem hann talar um fjárveitingar nýju bankastjór- anna. Hann kemur með töflu um lán- veitingarnar 1909 og 1910 — en bætir allri veðdeildinni við og sleppir öllum víxíllánunam! Slík töflugerð ætti áð hafa áhrif þveröfug við þau sem til er ætlast. Veðdeildin er öðrum lánum algerlega óviðkomandi. Lana fjóldinn þar er avo að aegja lögákveðinn, þ. e. þar er skylt að lána jafnmikla upphæð eins og aeld eru bankavaxtabréf — hvorki meiri né minni. Veðdeildin getur því als ekki komið til greina þegar talað er um framför eða afturför í lánveitingum. Víxlarnir eru og hafa alt af verið aðal lánstofn bankans eina og þeir eru aðal lánstofn annara banka t. d. ís- lands banka. Að sleppa þeim er furðu- leg bíræfni og aýnir hve léleg vopn Þ'or heflr i höndum. Nei, aannleikurinn er aá, að þegar

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.