Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 28.11.1906, Blaðsíða 2

Lögrétta - 28.11.1906, Blaðsíða 2
218 L0GRJETTA. Lðgrjetta kemur út á hverjum mið- vikudegi og auk þess aukablöð við og við, minst 60 blðð als á ári. Verð: 3 kr. árg. á íslandi, erlendis 4 kr. Gjalddagi 1. júií. Skrifstofa opin kl. 10'/«—11 árd. og kl. 3—4 síðd. á hverjum virkum degi. Innlieimtu og afgreiðslu annast Arinbjörn Sveinbjarnarson, Laugaveg 41. íslenskar konnr taki þessu niáli yel, og vinni að slíkum fjelagsskap eftir megni, hver í sinni sveit. Kristin Jakobsson Anna Daníelsson forstöðukona fjelagsins. gjaldkeri. Bríet Bjarnhjeðinsdóttir Ingibjörg Þorláksson. skrifari. Margrjet Stephensen. Taugavriki í Reykjavík. Taugaveikin hefur í þessuni mán- uði gert vart við sig í frekara lagi hjer í bænum. En þá hafa ekki orð- ið meiri brögo að henni en suma undan farna vetur, hvað sem verða kann. Veiki þessi er ætíð voðagrip- ur og þess vegna nauðsynlcgt, að henni sje nákvæmur gaumur gefinn og reynt að sporna við útbreiðslu hennar á allar lundir. Það er áríð- andi, að menn vitji strax iæknis þeg- ar grunur liggur á um taugaveiki, svo að hægt sje að einangra , sjúk- linginn sem fyrst. Frá byrjun þessa mánaðar hef jeg fengið vitneskju um 27 taugaveika sjúklinga, sem allir hafa verið einangraðir, flestir á spítölum, en sumir í heiniahúsum. Af þessum 27 eiga 20 heima í Skuggahverfinu, en hinir 7 í Vesturbænum. Þess utan hafa 3 sjúklingar verið fluttir hingað úr Hafnarfirði. Enginn staður á landinu er jafn- heimsóttur af taugaveiki og Reykja- vík.. Árum saman hefur hún haldið til hjer í bænum og árlega bólar á henni hjer, þó hvergi spyrjist til henn- ar úr öðrum sveitum. — Það er á- stæða til að mönnum sje illa við þessa veiki, því auk þess sem hún er lífshættuleg og veldur langvinnu heilsutjóni, bakar hún fólki mesta kostnað, óþægindi og atvinnumissi, en það er þvi tilfinnanlegra, sem veik- in kemur ætíð harðast niður á fatæk- lingum. Það er eins í þetta skifti og endr- arnær, að tveir hlutar bæjarins eru mest heimsóttu- af veikinni, en það eru Skuggahverfið og Vesturbærinn; hjer eru aðalstöðvar hennar og er sjaldgæft, að hún breiðist út frá þeim. Getum vjer nokkurntíma losnað við taugaveiki hjer í Reykjavik? jfá, vjer getum það áreiðanlega eins vel og ýmsir bæir í 'óðntm l'ónd- um, sein um langan tíma hafa haft þann sama djöful að draga og vjer, en smámsaman hafa getað kveðið hann niður að mestu. En það hefur tekið tíma og kostað ærið fje, en því fj'e má heita vei varið. Aðferðin til þessa er mjög óbiot- in og skulum vjer í stuttu máli at- huga hvað gera þurfi: Vjer þurfum að fá vatnsveitu og, sem betur fer, er hún á leiðinni — þó hún eigi ef til vill langt langt í land ennþá. En það er ekki nóg. Vjer þurfum ennfremur að koma á lokuðum pípurœsum um allan bæinn, sem veiti burtu öllum óþverra, sem nú safnast saman og geymist í jarð- veginum. Þegar pípuræsi eru komín á, þá fyrst er hægt að koma á vatns-sal- ermtm, þvt' það er þeim að þakka, fremur öllu öðru, að hægt hefur ver- ið að útrýma taugaveiki úr bæjum og borgum erlendis. Reynslan hef- ur ætíð sýnt, að þó taugaveiki rjeni mikið í bæjum eftir að vaínsveita er komin á, hverfur hún þó aldrei fylli- lega fyr en vatnssalernin og lokuð pípuræsi sjá fyrir burtrýmingu allra saurinda. Vjer höfum sjeð þess dæmi í Hafn- arfirði, að taugaveikin hverfur ekki þaðan þrátt fyrir það þó góð vatns- veita sje komin á, en það er énginn vafiáþví, að ef, auk þessa, kæmu þar vatnssalerni og pípuræsi, mundi hún verða sjaldsjeður gestur. Auðvitað heiur það komið fyrir hjer í Reykjavík, eins og víða ann- arstaðar, að veikin breiðist eingöngu út með vatni frá vissum brunnum, en það er þó tiltölulegá sjaldgæft. Eins og stendur er ekki hægt að ásaka einn brunninn öðrum fremur, hvorki í Vesturbænum nje Skuggahverfinu, því mjer er kunnugt um, að tauga- veiki hefur komið upp þó neytt hafi verið eingöngu vatns úr þeim brunn- um, sem mesta álitið hafa á sjer fyrir vatnsgæði. Þess vegna álít jeg, að eigi geti komið til tals, að ioka ein- um brunninum öðrum fremur, eins og jeg hef heyrt ýmsa fara fram á. Allir brunnar bæjarins eru meira og minna ótryggir, meðan burtrýming skolps og saurinda er ekkí í betra lagi en nú er. Einmitt þess vegna verður Vesturbærinn og Skuggahverfið mest fyrir heimsóknum veikinnar, að það er þar, sem jarðvegurinn er óhrein- astur, vegna þess hvað burtræsting- unni er ábótavant. Húsin eru bygð á klöppurn, sem allar eru ójafnar og með sprungum, þar sem vatn og als- konar óhreinindi geta safnast fyrir. Kringum húsin eru kálgarðar, sem verða að einni leðjufor í rigningum og leysingtim, og getur aldrei hjá því faríð, að óhreinindi berist inn í húsin. Þegar nú þess er gætt, að salerni oftast nær eru illa úr garði gerð, og að sumstaðar eru jafnvel engin, þá má geta nærri, hve mikil hætta er af því, að saurindi geti borist hingað og þangað og flutt með sjer sóttnæmi. Vjer vitum það með vissu, að tauga- veikis-bakterían getur lifað íjarðveg- inutn langan tíma, en vjervitum einnig, að hún getur eigi myndastþar, heldur er hún þangað komin frá hœgðnm ta ugaveikis-sjúklinga. Eins og jeg áður drap á, verður líklega langt að bíða þess, að þessi þrjú aðalvopn gegh taugaveikinni: vatnsveita, pípitrœsi og vatnssalerni komist á í Rvík. En þangað til megum vjer eigi vera aðgerðalausir, því það má einnig með öðru móti hnekkja útbreiðslu veikinnar. Ef bæj- arstjórnin aðeins vildi gera gangskör að því, að fyrirskipunum heilbrigðis- nefndar bæjarins um salerni væri al- ment hlýtt og framfylgt, er enginn efi á, að stórt skref væri stigið í átt- ina til að minka taugaveiki í bænum. Jeg vil leyfa mjer að prenta þann kafla heilbrigðissamþyktarinnar, sem ræðir um salerni. Hann hljóðar svo: 22. grein: Þá er hús er reist til íbúðar, skal jafnan um leið gera sal- erni, innan húss eða utan, eitt eða fleiri eftir stærð hússins og fjölda í- búða. Innanhússsalerni skal hafa í sjerstökum klefa og sje útigluggi á hjörum á klefanum, og ílátið undir setunni tvískift, eða tvö ílát, annað fyrir saur, en hitt fyrir þvag. Utan- hússsalerni skal ekki vera nær vatns- bó!i en nemi 15 álnuni. Gólf í sal- erninu skal vera steinsteypt og hærra en jarðvegurinn í kring. Hafa skal í salerninu saurkagga vel vatnsheldan, og skal hann ná fast npp að setunni; saurkagga skal gera eftir fyrirmynd, er bæjarstjórnin lætur í tje. 23- £r-: í salernunum sk'al seta og gólf jafnan vera vel hrein og saur- ílátin skal tænia aður en þau fyllast. Bæjarstjórnin getur látið. hreinsa sal- erni bæjarins gegn endurgjaldi frá húsráðendum. Hreinsun salerna skal fram fara um nætur frá kl. 12—5 tó 1. apríl til 30. september, en á öðrum tímum árs frá kl. 9 síðdegis til kl. 7 árdegis Safn úr salernum skal láta þar, sem heilbrigðisnefnd leyfir. 24. gr.:' Ef ekkert salerni fylgir húsi, sem eldra er en þessi1) samþykt, þá skal húseigandi hafa komið upp salerni við húsið áður en ár er liðið frá því er þessi samþykt öðlast gildi. Ef salerni við hús, sem eldri eru en þessi samþykt. eru illa gerð, svo að mikill óþrifnaður sje að, getur heil- brigðisnefnd heimtað af húseigeudum, að þeir geri ný salerni á þann hátt, er segir í 22. gr., eða bæti salernin á annan fullnægjandi hátt. Eins og sjá má við að lesa þessar greinar, er ekki farið íram á meira en hverjum húsráðanda er ætlandi að geta fylgt, en, því miður, fer fjarri, að svo sje gert, og stafar það hins vegar af því, að engin gangsskör er gerð að því, að líta eftir því, að þessum lögum sje framfylgt. Almenningur verður að 'kilja, hve þetta er þýð- ingarmikið, því það má óhætt fullyrða, að engin ákvæði samþyktarinnar eru eins þýðingarmikil fyrir heilsu bæjar- búa og þessar greinar. Auk þessa þyrfti að gera öllum heimilum, þar sem taugaveiki kemur upp, að skyldu, að sótthreinsa sal- ernin, og það jafnvél um langan tíma, eftir að veikin er um garð gengin, og ætti bærinn að veita ókeypis sótthreinsunarmeðöl eftjr.. læknisráði, því það hefur sýnt sig, að s'óttnæmið er lengi að hverfa til fuls úr innýflum sjúklinganna, þó þeim annars sje batn- að. Sótthreinsunin er mjög einföld og ódýr, og er í því fólgin, að setan er daglega þvegin og klórkalki eða brendu kalki stráð í kaggann. Enn frcrnur verður aldrei nægilega brýnt fyrir fólki, hve óvarlegt er að drekka ósöðið vatn í nánd við táuga- veikisheimili. Með því, að sjóða vatnið, drepast allar sóttkveykjur, sem í því eru. Satinleikitrinn, sem allh þitrfa að að athuga, er í stutiu máli þessi: Jarðvegttrinn i Reykjavik er hjer og hvar ókreinkaður aý tau'gavéikisbakt- erium, vegna þess, hve salerni eru ó- ýullnœgjandi og hve illa 'er sjeð fyrir burtrýmingu saurinda. Bakteríurnar geta með ýmsu móti borist inn í kúsin og valdið veikinni. Þœr berast stundum með vatninu, en oftar á annan hátt með ýmsttm óhreinindtwt frá jai'ðveg- inum kringum húsiu. Reykjavík 25. nóv. 1906. Stgr.. Matthiasson. Ávarp til íslendinga frá ". Heilsuhælisfjelaginu, er stofruið var 15Í. nóvember ÍÖOO. Berklaveikin er orðin hættulegastur sjúkdómur hjer á landi. I öðrum löndum deyr 7. hver maður af berkla- veiki, en 3. hver maður þeirra, er deyja á aldrinum 15—60 ára. Hjer á landi er veikin orðin, eða verður innan skamms, álíka algeng, ef ekk- ett er aðhafst. Hinn mikli manndauði og iang- varandi heilumissir, sem berklaveikin veldur, bakar þjóðfjelaginu stórtjón. í Noregi er þetta tjón metið 28 millj. króna á ári; hjer mun það, ef veik- in er orðin jafn-algeng, nema um I milljón kr. á ári. Þar við bætist öll sú óhamingja, þjáningar, sorg og sökn- uður, sem þessi veiki bakar mönnum og ekki verður metið til peningaverðs. Berklaveiki var áður talin ólækn- andi, en nú vitum vjer að hún get- ur batnað og það til fulls, ef sjúk- lingarnir fá holla vist og rjetta að- hjúkrun í tíma í þar til gerðum heilsu- hælum. Það hefur og komið í Ijós, að sjúklingar, sem dvalið hafaí heilsu- hælum, breiða manna best út rjetta þekkingu á vörnum gegn útbreiðslu veikinnar, til stórgagns fyrir land og lýð. - —= I öðrum löndum hafa verið stofn- uð allsherjarfjelög til þess að sporna við berklaveikinni, og alstaðar hefur slíkur fjelagsskapur borið þann ávöxt, að veikin hefur stórum þverrað. Á Englandi hefur manndauði af völd- berklaveikinnar þverrað um helming á 30 árum. Vjer erum nú einráðnir í því, að hefja baráttu hjer á landi gegn berkla- veikinni, og skorum á alia IsJend- inga til fylgis, skorum á alla rnenh, unga og gamla, jafnt karla sem kon- ur, að ganga í Heilsuhælisfjelagið. Berklaveikin er komin í öll hjeruð landsjns. Þess vegna teljum vjer víst, að hver maður, hvert heimili a land- inu, muni vilja vinna að því, að út- rýma þessu þjóðarmeini. Og þess vegna höfum' vjer sett árgjald fjelags- ins svo lágt, að allir, sem einhver efni hafa, geti unnið með. Fjelags- gjaldið er 2 kr., og vjer vonum, að hver og einn skrifi sig fyrir svo mörg- um fjelagsgjöldum, sem efni og á- stæður leyfa. I stað vanalegs tjelags- gjalds, eins eða fleiri, geta menn greitt æfigjald; það er minst 200 kr. Það er tilgangur Heilsuhælisfjelags- ins, að hefta för berklaveikinnar mann frá manni og veita þeim hjálp, er veikinataka, einkum með því: — 1. að gera sem flestum kunnugt eðli berkla- sóttkveykjunnar og háttsemi berkla- veikinnar, hvernig hún berst og hver ráð eru til að varna því; — 2) að koma upp heilsuhæli, er veiti berkla- veiku fólki holla vist og læknishjálp með vægum kjórum, eða endurgjalds- laust, ef þess verður auðið og fátæk- ir eiga í hlut. Heilsuhæli handa 40—50 sjúkling- um mundi köma allri þjóðinni að stór- um notum, en kosta um 120 þúsund krónur, og ársútgjöld nema milli 30 og 40 þúsund krónum. Ef hver sjúk- lingur borgaði með sjer rúma I krónu á dag, og flestum mun hærri borg- un um megn, þá yrði tekjuhallinn 16—18 þúsund krónur á ári. ¦» Nú vonum vjer, að Heilsuhælisfje- lagið eignist að minsta kosti einn fje- laga á hverjuheimili á landinu, [ en þá verða árstekjur þess um eða yfir 20 þúsund krónur og þá getur það rekið heilsuhæli yfir 50 sjúklinga, án nokkurs styrks úr landsjóði. Þá eru og einnig likur til þess,, að komandi þing muhdi veita lán úr landssjóði, eða landsjóðsábyrgð fyrir láni, til þess að koma hælinu; upp þegar á næsta ári ; enda göngum vjer að því vísu, að þingið muni styðja þessa þjpðar- starfsemi með ríflegri hlutdeild í bygg- ingarkostnaði heilsuhælisins. : ,., Loks vopum -vjer, að hejjsuhælis- fjelaginu áskotnist gjafír frá öðrum fjelögum, frá ýmsum stofnunumi og einstökum mönnum. Reykjavík, 24. nóv. ,1906. I yfirstjórn heilsuhælisfjelagsins. Kl. Júnsson, landr., fonn. fjelagsins. Sigliv. Bjarnason, bankastj. fjehirðir fjel. z) Samþyktin er staðfest 30. jan. 1505 Björn Jónsson, ritslj. ' ritari fjel. Ásgeir Sigurðsson, knupm. Eiríkur Briem, prcstaskólakennari. Guðm. Guðmundsson, fátækrafuiltr. Hjörtur Hjartarson, trjesmiður. . Matthias Þórðarson, 'ritstj. ; G. Björnsson, lanilla-knir. Guðm. Magnússon, iæknaskólak. M. Luiitl, lyfsali. Ólafur Ólafsson, fríkirkjupreslur. mrr-—; 1 , 1

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.