Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 07.07.1915, Blaðsíða 1

Lögrétta - 07.07.1915, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON, Þingholtsstraeti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA AfgreiSsIu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Veltusundi 1. Talsimi 359. Nr. 31 Reykjavík, 7. júlí 1915. X. árg. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng,.kaupa allir í Bókauerslun Sigfúsar Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síSd. Menn hugsa fremur gott til þings- ins, sem hefst í dag — sjálfsagt mjög mikill meirihluti þjóSarinnar. Menn vona, aS þeir menn þings- 'ns, sem í raun og veru vilja vinna aS heill og framförum landsins, fær- ist nú nær hver öSrum en áSur. Menn vona, aS þeim mönnum, sem á engu vilja ala öSru en sundrung- unni, verSi haldiS svo i skefjum, aS þeir geri ekki tilfinnanlegt tjón. AuSvitaS láta sundrungarpostul- arnir ófriSlega og tala digurbarka- lega. En „röksemdir" þeirra eru orSnar aS svo mikilli vitleysu, aS væntanlega villa þær ekki framar nokkurn skynsaman mann. í þeim „röksemdum" er hlaupiS yfir þaS, sem algerlega einskisvert atriSi, er ekkert komi málinu viS, aS Alþingi hefur aS fullu afgreitt nýja stjórnarskrá — sennilega meS því augnamiSi aS fá hana staSfesta, og af sannfæringu um þaS, aS þjóSinni væri eitthvert gagn aS henni. SömuleiSis er hlaupiS yfir þaS, hver álitshnekkir og ósigur þaS væri oss íslendingum, og oss einum, ef önnur eins stórmál vor stranda, eftir aS Alþingi hefur afgreitt þau, eins og sjálf stjórnarskráin. Enn fremur er í þessum „röksemd- um" brent fyrir allar tilraunir til þess aS gera nokkrum manni skiljanlegt, aS staSfesting stjórnarskrárinnar sje oss aS nokkru leyti óhagkvæm, eSa a«S rjettur vor sje aS minsta leyti fyr- ir borS borinn. HvaS er þá fundiS aS ? Um hvaS er veriS aS rífast? Um tvent. AnnaS er þaS, aS Danir hafi skift sjer nokkuS af stjórnarskrármálinu —• a S íslandsráSherra skuli hafa átt liokkurn orSastaS viS forsætisráS- herrann um máliS, a S forsætisráS- herrann hefur skýrt formönnum danskra flokka frá samkomulags- atriSunum, og a S Dönum verSi skýrt frá því í blöSum, sem gerSist á þeim ríkisráSsfundi, er rjeS málinu til lykta. Um þetta er jagast. En hins er eng- i" grein gerS, hvernig hjá því hefSi átt aS komast, aS Danir Ijetu máliS til sín taka. Þegar Alþingi gerir stjórnarskrárbreytingu, sem snertir ágreiningsmál milli Dana og íslend- iiiga, þá veit þingiS þaS, ef þaS er meS öllum mjalla, aS Danir láta ekki slíka breytingu afskiftalausa. Banni þaS ráSherra sínum aS eiga orSa- staS viS Dani um slíkt mál, þá er þaS alveg sama sem aS segja, aS þaS ætlist ekki til þess aS slíkri stjórnar- skrárbreyting verSi framgengt — meS öSrum orSum, aS stjórnarskrár- breytingar þess sjeu ekki annaS en ryk, sem þaS sje aS þyrla í augun á fáfróSum og lítilsigldum kjósendum. Ekki er heldur nokkur tilraun til þess gerS aS sýna fram á, aS vjer bíSum nokkurn hnekki viS þessi dönsku afskifti, ag stjórnarskráin "ýja veröi oss ekki jafn-notasæl eins fyrir þau, nje aS rjettur vor and- spænis Dönum hafi ag nokkuru leyti orSiS minni en hann áSur var. Svona veigamiki'5, eSa hitt þó held- ur, er þá þetta jögunarefniö. Samt er hin aSfinslan enn aumari og óboSlegri. Hún er sú, aS Danir skuli nú ekk- ert vera reiSir. Fyrst er fest upp á götunum hjer í Reykjavík til æsinga símskeyti um Þessi mynd er frá Venezíu, er flugmenn frá Austurríki gerSu árás á borgina rjett eftir aS ítalía hafSi sagt Austurríki stríS á hendur. Þeir kveiktu í borginni á nokkrum stöSum, en eldurinn varS slöktur áSur en hann gerSi mjög mikiS tjón. þaS, hvaS hægrimannablaSiS „Vort Land" — blaS, sem ávalt hefur vilj- aS vinna oss sem mest tjón i sjálf- s'tæSisbaráttu vorri —¦ segi um staS- festingar-skilmálana, aS þaS fullyrði, aS Islendingar hafi beSiS lægri hlut. SíSan hefur veriS á þaS bent í Isa- fold, aS blaSiS gat ekkert um þaS vitaS, hverir staSfestingar-skilmál- arnir voru. En þó aS blaSiS hefSi um þá vitaS, og sagt þaS, sem eftir því er haft — og vel má vera, aS þaS hafi alls ekki sagt þaS — þá er þaS spónný aSferS í stjórnmála-um- ræSum vorum aS meta atburSina eft- ir þeirri merkingu, sem andstæSingar vorir i Danmörk leggja i þá. Skamt hefSi Jón SigurSsson komist, ef hann hefSi fariS eftir þeirri reglu! Eftir aS þetta símskeyti um „Vort Land" átti aS hafa haft sín áhrif, fræSir „Ingólfur" menn um þaS, aS önnur dönsk blöS, „Nationaltidende" og „Kjöbenhavn", láti vel yfir úr- slitunum. Ekki geta þau samt annaS sí þeim sagt, en aS flokksforingj- arnir hafi fallist á þau, og þá sjeu þau sjálfsagt góS Dönum. Svo langt eru þá stjórhmálaum- ræSur sumra íslendinga komnar niS- ur á viS, og stjórnmálavitiö líka, aS þetta er boSiS mönnum til æsinga. Sjeu Danir ekki reiSir út af úrslit- um, sem þeir vita ekki hver eru, þá eigum vjer aS veröa reiSir út af því, aS þ e i r skuli ekki vera reiSir! Enginn skynsamur maSur gengur þess lengur dulinn, hvernig komiS er. Þeir, sem eru aS vonskast út af staS- festing stjórnarskrárinnar, hafa ekk- ert fram aS færa annaS en vitleysu. Og ekki er þaS annaS en eSlilegt áframhald af öSru eins flónsæSi eins og birting þeirra á leyniskjölunum var. Fyrir því vonast menn til góSs af þinginu, aS þaS láti ekki þessa pilta ónáSa sig alt of mikiS, og aS þaS líSi þeim ekki aö spilla dýrmætum þingtímanum meS þessu óendanlega þrasi út af einskisverSum efnum, sem er eitt af átumeinunum í þjóSlífi voru. Iiangfa-vitleysa Magnúsar Arnbj arnarsonar. Eftir aS grein sú var rituS, sem hjer er næst á undan í blaSinu, um þaS, hvernig menn hugsuSu til þingsins, var festur upp fregnmiSi mikill frá Ingólfi ,um þaS, aS von væri í þvi blaSi á ómótmælanlegum sönnunum þess, aS rjettur íslands hefSi veriS fyrir borS borinn meS stjórnarskrárstaSfestingunni. Sumir bjuggust viS einhverju mik- ilvægu, því enn er fátítt hjer aS boSa almennar blaSagreinir svo hátíSlega. En eftir aS hafa lesiS Ingólf mun flestum hafa komiS til hugar eitt- hvaS svipaS eins og stendur í lat- neska erindinu um fjöllin, sem tóku ljettasótt, og fóstriS, sem var hlægi- leg mús. ÞaS var Magnús Arnbjarnarson cand. juris., sem hafSi tekiS aS sjer aS sanna þetta i Ingólfi. Og ekki vantar þaS ,a3 nógu 1 a n g t skrif- ar maSurinn — nærri því allan síS- asta Ingólf. En sá galli er á þeirri ritsmíS, aS naumast er nokkur heil brú í henni. ÞaS stafar af því, aS grundvöllur- inn, sem alt er reist á, er ekkert ann- aS en misskilningur. Fyrir því verS- ur alt hjá manninum aS einni „löngu- vitleysu". Grundvöllurinn er sá, aS meS því, sem gerSist í rákisxáSinu 19. júní síSastl., hafi „þaS öSlast samnings- gildi, sem fram var haldiS af for- sætisráSherra Dana og konungi". Vjer látum ósagt, hvernig nokkr- um skynsömum manni fer aS koma til hugar, aS hjer sje um nokkurn samning eSa nokkurt samningsgildi aS tefla. Meinlokan er oss blátt á- fram óskiljanleg. Athugum i stuttu máli, hvað gerS- ist i ríkisráSinu. RáSherra Islands tekur fyrirvara Alþingis upp í staSfestingar-meS- mæli sín, og hann árjettar fyrirvar- ann í meSmælunum meSal annars meS því, aS ríkisráSsákvæSiS sje aS lögum, samkvæmt skoSun íslend- inga, „einvörSungu háS löggjafar- valdinu íslenska". ForsætisráSherrann svarar, aS danska skoSunin á þessu máli fari i þá átt, aS fyrirkomulaginu, flutningi Islandsmála í ríkisráSinu, verSi ekki breytt nema ný skipun verSi á gerS, sem feli í sjer líka tryggingu sem þá, er nú er, og aS eftir skipun þeirri, sem nú er á rjettarsambandi íslands cg Danmerkur verSi aS vera til á- kveSinn staSur, þar sem ræSa megi og fjarlægja vafamál, er koma kynnu upp um takmörk hins sjerstaka og sameiginlega löggjafarvalds. Þá svarar IslandsráSherra, og tek- ur þaS meSal annars fram, aS hann haldi fast viS íslensku skoSunina á ríkisráSsmálinu, þ. e. aS þaS sje ein- vörSungu háS íslensku löggjafar- valdi. Loks tekur konungur til máls og segir ekkert annaS en þaS um máliS, aS h a n n vilji, aS málin verSi flutt í ríkisráSinu, og aS Alþingi megi ekki vænta þess, aS hann fallist á nokkura breyt- ingu á þessu í sinni stjórna,rtíS, nema önnur skipun, jafntrygg þeirri, sem nú er, verSi á ger. Konungur segir ekki nokkurt orS í þá átt, aS y r S i konungsúrskurSinum um flutning ís- landsmála í ríkisráSinu breytt, þá þyrfti til þess samþykki Dana. Hann segir ekkert um máliS annaS en þaS, sem hjer á undan stendur. En væri nú nokkuS í þessum kon- ungsummælum gagnstætt skoSun ís- lendinga, þá væri þaS ekki á ábyrgS IslandsráSherra. Hann hefur hvorki undirskrifaS þau, nje heldur ætlast nokkur maSur til þess. Hvernig er svo konungsúrskurS- urinn sjálfur? I honum stendur ekkert annaö en þaS: aS íslensk lög og miklvægar stjórn- arráSstafanir skuli framvegis eins og Dirergiir, trjesmíOauerksmiQja oo timburuerslun (Flygenring k Co.), Hafharfirði. Símnefni: Dvergur. Talsími 5 og 10. Hefur fyrirliggjandi: Hurðir — Glugga — Lista og yfir höfuS alls konar timburvörur til húsabygginga og annara smíSa. — Húsgögn, ýmis konar, svo Fataskápa — Þvottaborð og önnur borS af ýmsum sem: Rúmstæði stærSum. Pantanir afgreiddar á alls konar húsgögnum. — Rennismíðar af öllum tegundum. Miklar birgðir al sænsku liiri, semenli og pappa. Timburverslunin tekur að sjer byggingu á húsum úr timbri og steinsteypu, og þar sem vjer höfum fengið betri kaup á timbri í þetta skifti en alment gerist, væntum vjer að geta boðið viðskiftamönnum vorum hin allra bestu viðskifti, sem völ er á. hingaS til borin upp fyrir konungi i ríkisráSi. Undir þennan úrskurS skrifa kon- ungur og IslandsráSherra einir, alveg eins og hverja aSra alíslenska stjórn- arráSstöfun. Vjer leggjum þaS ókvíSnir undir dóm allra lesenda þessa blaSs, sem ekki hafa einhverja óviSráSanlega tilhneiging til þess aS fara meS rangt mál, hvort þaS hefur „öSlast samn- ingsgildi, sem fram var haldiS af for- sætisráSherra Dana og konungi". IslandsráSherra minnist ekkert á skoSun forsætisráSherra (dönsku skoSunina) annaS en mótmæla henni. Hvernig hefSu þessi m ó t m æ 1 i átt aS geta orSið aS s a m n i n g i ? En jafnframt því sem vjer bend- um á, hve fráleitt þetta er, leyfum vjer oss aS spyrja, mönnum til at- hugunar, hvort engin takmörk sjeu þeirrar endileysu, sem sæmilegt þyk- ir aS bjóSa þessari þjóS, þegar um stjórnmál vor er aS tefla. Þau gera í einstökum greinum miklar breytingar á því ástandi, sem veriS hefur frá 1866, en þá var hin- um upphaflegu grundvallarlögum frá 1849 mikiS breytt. Nýju grundvallar- lögin fara nær hinum upphaflegu grundvallarlögum, en þetta eru helstu breytingarnar, sem þau gera á grund- vallarlögunum frá 1866: Öll forrjettindi í kosningum eru af- numin. Kosningarrjetturinn verSur jafn og almennur bæSi til Fólksþings og Landsþings. Konur fá kosningar- rjett til jafns viS karlmenn og vinnu- fólk í vistum, sem til þessa hefur ekki haft kosningarrjett, fær hann aS jöfnu viS aSra borgara þjóSfje- Iagsins. AldurstakmarkiS, sem kosningar- rjetturinn er bundinn viS, færist úr 30 árum ofan í 25 ár, en til bráSa- birgSa er ákveSiS, aS þessi breyting skuli ekki verSa öll í einu, heldur koma smátt og smátt þannig, aS aldurstakmarkiS færist niSur um eitt ár á hverju kjörtímabili, þangaS til breytingin er komin í kring. ViS fyrstu reglulegu kosningarnar eftir aS grundvallarlögin ganga i gildi kjqsa allir, sem hafa náS 29 ára aldri, viS næstu kosningarnar allir, sem eru 28 ára, o. s. frv. Breytingin er þvi ekki komin á til fulls fyr en eftir 16 ár. Þetta á viS kosningarnar til Fólks- þingsins. En kosningarnar til Lands- þingsins eru bundnar viS 35 ára ald- ur. Þó missir enginn núverandi Landsþingskjósandi rjettinn. Til Landsþingsins skal kosiS meS hlut- fallskosningum, eins og áSur, en kjörmennirnir til Landsþingskosn- inganna skulu nú einnig kosnir meS hlutfallskosningum í Fólksþingskjör- dæmunum. Þannig skal kjósa 54 full- trúa til Landsþingsins. En 18 kýs þaS Landsþing, sem frá er aS fara hvert 8. ár, einnig meS hlutfallskosn- ingum, svo aS í Landsþinginu eiga sæti 72 þingmenn í staS 66 áSur. Til bráSabirgSa er ákveSiS, aS núverandi konungkjs Landsþingsmenn haldi sætum sínum næstu 8 árin. Kjörtíma- biliS til Landsþingsins er, eins og áSur, 8 ár. LandsþingiS má þá fyrst rjúfa, er þaS eftir reglulegar Fólks- þingskosningar hefur í annaS sinn i'elt lög, sem FólksþingiS hefur sam- þykt, eSa þá, ef breytingar hafa ver- iS samþyktar á grundvallarlögunum. Þingmannatölu Fólksþingins má hækka úr 114, sem hún nú er, og alt upp í 140, og samkvæmt nýsam- þyktum kosningarlögum á sú fjölg- un aS komast á undir eins. í kosn- mgarlögunum skal nánar ákveSiS um fyrirkomulag Fólksþingskosning- anna, og má án grundvallarlagabreyt- inga lögleiSa hlutfalskosningar til þeirra. KjörtímabiliS er 4 ár, í staS 3 áSur. Um grundv.lagabreytingar skal fara fram almenn atkvæSagreiSsla, eftir aS breytingarnar hafa veriS samþyktar af báSum þingum tvisvar sinnum meS kosningum á milli, og þarf þá meiri hluti þeirra, sem at- kvæSi greiSa, aS fallast á breyting- arnar og aS minsta kosti 45 pct. af öllum kjósendum. Grundvallarlögin nýju eiga aS koma í gildi ári eftir staSfestinguna, cSa 5. júní 1916. Þó má breyta þessu meS sjerstökum lögum, láta þau koma í gildi fyr en þetta, eSa fresta þvi lengur. Um samvinnu milli Fólksþings og Landsþings er mælt svo fyrir í grund- vallarlögunum: „Þegar lagafrumvarp hefur veriS samþykt í öSruhvoru þinginu, skal þaS leggjast fyrir hitt þingiS; ef því e~ breytt þar, þá endursendist þaS því þinginu, sem fyrst samþykti þaS. VerSi þvi breytt þar aftur, þá fer þaS í annaS sinn til hins þingsins. Vilji þaS enn ekki samþykkja þaS óbreytt, þá skal, ef annaShvort þing- iS æskir þess, kjósa menn, jafnmarga úr hvoru þingi, sem ganga í sam- eiginlega nefnd og gera tillögu um máliS til þinganna. Legst svo máliS aS nýju fyrir hvort þingiS um sig til úrslita." En náist enn eigi samkomulag milli þinganna, þá biSur máliS fram yfir næstu reglulegu Fólksþingskosn- ingar. Ef hiS nýkosna Fólksþing samþykkir enn sama frumvarpiS ó- breytt og sendir þaS Landsþinginu eigi síSar en 3 mánuSum fyrir þing- slit, en þaS vill enn eigi fallast á frumvarpiS, þá getur konungur rof- ið LandsþingiS, eins og áSur segir. Um hin nýju grundvallarlög hef- ur veriS alment samkomulag i Dan- mö'rku og menn eru því þar fegnir aS sjá fyrir endann á því stríSi, sem staSiS hefur um ýms atriSi þess máls. ZahleráSaneytiS hefur getiS sjer góS- a.n orSstír fyrir þaS, hvernig þaS hef- ur leitt máliS til lykta. I „Politiken" frá 5. júní hafa ráSherrarnir, sem mest hafa aS þessu unniS, ritaS hver sína greinina um máliS og skýra þaS þar frá ýmsum hliSum.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.