Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 19.01.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 19.01.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GfSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA Afgreiðslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 3. Reykjavík, 19. janúar 1916. XI. árg. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í r Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA a. Venjulega heima kl. 4—7 síöd. framl Eftir Þórarinn hreppstjóra J ó n s s o n á Hjaltabakka. Það barst út um landiö ómurinn frá þinginu síSastl. sumar; hæstur var hann frá bjargráSanefndinni og toll- álögum þeim, er hún flutti, og var á stundum nefndur barlómur. Órökstutt hefur sjálfsagt oft veriS um hann tal- að og þaS jafnvel kannske af bjarg- ráðanefndinni sjálfri. ÞaS virSist því ekki óþarft aS athuga allar kringum- stæSur meS gætni, ekki síst vegna þess, aS þaS, sem ofan á varö að lok- um, er ný stefnubreyting í tollálögum þjóðarinnar, sem jafnvel er kölluS jafngóS beinum sköttum eSa eins kon- ar beinn skattur. Sakirnar standa þá svona, eSa dýr- tíöarhorfurnar, sem mest eru um tal- aðar, er þingið þarf að ráða fram úr. Stórkostlegt los er komið á öll viS- skifti og verslun, framleiðslu og iðn- að sökum hins mikla yfirstandandi Norðurálfu-ófriðar. ÞjóSirnar stynja undir byrðinni, ekki einasta þær, sem í eldinum standa, heldur líka þær, sem fyrir utan standa, en þurfa að leggja fram offjár til þess að verja hlutleysi sitt með herafla. Þær grípa til allra örþrifaráða í skattaálögum til þess að standast raunina, og undir þeim kringumstæðum verður alt rjettlætt, hversu órjettlátt sem það í raun og veru er. Og það má segja að á þeim tímum sje alt öSruvísi en það á að vera, því dýrtíðin stendur víða fyrir dyrum. Að hve miklu leyti ná nú byltingar þessar til okkar? Hvað gerir þingið til þess að vernda þá sem verst stóðu að vígi? Og hve rjettlátur er nú þessi skattur í raun og veru? Undir eins og verðhækkun varð á við tilfinnanlega verðhækkun á að- fluttri vöru, sjerstaklega nauðsynja- vöru, svo aS vetrarbirgðirnar i fyrra haust, 1914, verða um þriðjungi dýr- ari en vanalega. Þetta varð ýmsum til- finnanlegt, bæði þeim bændum í sum- vm hjeruðum landsins, sem vorinu áð- ur höfðu mist meira og minna af bú- stofni sinum, og eins öllum fjöl- skyldumönnum í bæjum og kauptún- um, sem ekki höfðu fyrir sig að leggja nema vinntt sína. AfleiSingin af þessu hlaut því að verSa sú, að þessi vinnulýður krefSist meiri launa fyrir verk sín til þess að geta Hfað. En sú krafa gat vitanlega ekki staS- ist nema vinnuveitendur hefSu bætt skilyrði til þess. Undir eins og verShækkun varS á útlendum vörum, munu flestir eða all- ir kaupmenn þessa lands hafa hagn- ast af því meira eða minna. Það staf- aði af því, að þegar varan hækkaði á útlenda markaðinum, lágu margir kaupmenn meS talsverSar vörubirgð- ir, sem þeir svo undir eins settu upp, og þess utan er ekki ómögulegt að umboðsmenn þcirra hafi að einhverju leyti getað keypt inn haustvörur þeirra áður en varan hækkaði í verði. Kaupmennirnir hefðu þvi strax þol- að að borga verkamönnum sínum hærra kaup, þegar enn er tekið tillit til þess, aS á innlendu haustvörunum munu margir þeirra hafa hagnast með meira móti, þar sem vörurnar voru alt af aS stíga í verSi. SíSastliSið vor var það því kaupmannastjett þessa lands, sem langbest stóS aS vígi i umróti þessu. En nú tók útlitið aS vænkast fyrir afurðir framleiðendanna. Ullin komst í meira en helmingi hærra verð en hún var áður í. En þess er vel gæt- andi um leið, að ullarframleiðandinn ei búinn að þola útlendtt verðhækkun- ina í heilt ár, þegar ullarhækkunin kemur, og þess utan alt að fjórSungi hærra kaupgjald fyrir vor- og sumar- vinnu en áSur var. FjölskyldumaSur meS litla framleiSslu er því enn miklu ver staddur en vanalega. En svo hækka hrossin í verSi og betur fer aS lita út meS haustvörurnar. Þá fer að verða ástæða til aS ætla aS fram- leiSandinn standist hækkunina á öSr- um sviSum undir öllum vanalegum kringumstæSum; en hjer kemur fleira til athugunar. Fjöldi manna seldi mest af markaðsgengum hrossum sínum í fyrra haust og fór því mikiS á mis viS hiS hækkandi verð í sumar. Var það mest fyrir það, að heyfengur var viSa óálitlegur í fyrrahaust. Lítil hey og víSast skemd. Enn má lita á þaS, aS i sumar sem leiS er almennur grasbrestur um alt NorSurland sam- fara áðurnefndri kauphækkun verk- manna. Þegar á alt þetta er litið, kemur það í ljós, að hagur framleiSenda til lands stendur ekki mikiS betur en vanalega og þeirra fátækari alls ekki, þó ekk- ert tillit sje tekiS til þess mikla skepnufellis í fyrra. vor, sem að stór- tjóni varS í sumum hjeruðum og all- staðar eitthvaS. Sama er aS segja um sjávarútveginn, að hið óhæfa kolaverð á þar sinn stóra þátt í, þó aS fiskur- inn hækkaði í verSi. Þó má nú segja yfirleitt, að allir standist nú stríSs- afleiSingarnar nema fjölskyldumenn, sem enga framleiSslu hafa. Vinnulaun þeirra hafa ekki hækkaS tiltölulega við hækkun á nauðsynjavöru. Og jeg hef enda heyrt að vinnulaun í Reykja- vík hafi ekki hækkað að tiltölu eins mikiS og annarstaðar, þar sem flest er af þessum mönnum. Stafar það að likindum af þvi, að þar eru betri sam- tök milli vinnuveitenda en annar- staðar. Þetta eru þá mennirnir, sem dýr- tíðarópin og umtalið snýst um. Það eru mennirnir sem þingiS tekur sjer fyrir hendur að bjarga á næsta fjár- hagstímabili, sem og lágt launuðum opinberum starfsmönnum. Aðrir landsmenn er álitið að standist þessa stríðsraun án nokkurrar tryggingar frá löggjafarvaldsins hálfu. Þegar nú þingiS fór aS ræSa þessi bjargráð, leit það vitanlega mjög á þá hættu, aS aSflutningar aS landinu ttptttst, enda var það aðalhættan, ekki einasta fyrir þessa menn, heldur alla þjóSina. Bjargráðaleiðirnar, sem komu þá til skoðunar, voru tvær: út- flutningsbann á framleiSsluvörum landsins og tollur. ÚtflutningsbanniS hafSi þaS auS- vitaS til síns ágætis, aS það forðaði mönnum frá hungursneyð i versta til- felli, og var því rökrjett tilraun gagn- vart aðflutningsteppu. En það er hvorutveggja, að útflutningsbann er mesta neySarúrræSi, enda náSi naum- ast heilbrigS skynsemi að því, að aS- flutningar til landsins teptust, eftir því útliti sem þá var, og jeg get ekki gert neinum þingmanni svo rangt, aS geta þess til að hann i hjarfa sínu hafi trúaS því. HvaS tollinn snertir, þá var hann, sjeSur frá þessari aðflutningsteppu- hugsun, bláber vitleysa. Því að, ef að- flutningur hefði tepst rjett eftir að framleiðsluvörur landsins voru út- fluttar, þá varð tollurinn ekki jetinn. Það verSur þvi að líta á þennan toll sem almennan toll, sem á er lagður einungis til aS auðga landsjóð- inn. Og jeg get ekki gengiS inn á það, að dýrtíðin hafi veriS þar óumflýjan- leg ástæða, enda sýndi þingið það 1 j ó s 1 e g a með því, að tryggja a 11 s e k k i, að þeir, sem dýrtiðin hlaut að taka fyrst í klærnar, bæru n e i 11 frá borði. Og jeg get heldur ekki sjeð það, jafnvel þó að fjárlögin væru ekki sem álitlegust hvað tekju- hallan snerti, aS meS fresttmarheim- ild þeirri, sem stjórninni var gefin á sumum verklegum framkvæmdum, sem í sjálfu sjer er alveg eðlileg, aS tollálaga þessi hafi veriS bráSnauð- synleg, þegar þess einnig er gætt, aS stjórninni var heimiIaS aS taka i milj. kr. lán. Mjer finst því aS ástæSur fyrir tolli þessum hefSu orSiS aS vera enn brýnni, af því, aS hjer er alger stefnu- breyting í tollálögum, sem þjóðin hefði vel mátt segja eitthvað um áður, en þó ekkert gert til þess að tryggja þá, sem aSallega þurftu dýr- tiSarhjálpar viS. Ástæðurnar verða þvi að vera aðrar en dýrtíSin. Mjer hefur ekki gefist kostur á aS sjá mnræðurnar um þetta á þinginu, þær ekki komnar. En eina þingræðu birti Lögrjetta i. sept. s. 1. eftir Guðm. landlækni Björnsson, og hefur hún þvi liklega aðallega þótt bera uppi ástæSur þær, sem rjeðu. Þar talar hann um þessa stefnubreytingu í sam- bandi viS dýrtiðina og telur hana fara í rjetta átt; álögurnar verði mestar á þeim, sem mest hafi í velt- unni og verði þvi eins konar beinir skattar. ÞaS er þessi skoðun, sem hefur komið mjer til að skrifa þessar línur, þvi jeg verð að telja hana helstu á- stæðuna fyrir því, að tollurinn komst á undir yfirskyni dýrtiðarinnar, og hjer sje því að ræða um toll, sem í framtíSinni eigi að gilda, enda þótt hann sje talinn til bráðabirgða. Um þessa skoSun vil jeg fara fáum orSum. Það hefur veriS og er metnaður hverrar þjóSar aS koma afurðum sín- um i sem hæst verS. Það er verS- launaS beint og óbeint, og þar höf- um viS leitast viS aS fylgjast meS. Þetta er heldur ekki óeSlilegt. ÞjóS- arauSurinn byggist á framleiSslunni. Hún er undirstaSa allra þjóSþrifa. Að skerSa hana eSa draga úr áhuga manna við hana, eða skapa óhug hjá þeim, sem ætla að gera sjer hana að atvinnu, er þvi að skera á lifæð þjóð- arinnar. ÞaS má teljast þjóSarsynd. Þó þetta hafi veriS gert að því er snertir útflutningsgjald af sjávaraf- urðum, þá er það af alt öðrum rót- um. Enganveginn þar meS sagt, að þaS sje góSur eSa rjettur tollstofn, heldur var það til þess gert að jafna á móti ábúSar- og lausafjárskattinum, sem á landbúnaSinum hvila. Og svo einnig liklega til þess aS ná einhverju i landsjóöinn af þeim útlendingum, sem jusu auðæfum upp af fiskimið- um okkar og höfðu hjer bækistöð sína. Og enn má geta þess, aS eins og nú standa sakir, stendur landbúnað- urinn talsvert ver að vígi en sjávar- útvegurinn hvað snertir lánstofnanir landsins, eða með öðrum orðum: Framkvæmdir í landbúnaðinum með lánsfje eru miklu erfiSari en í sjáv- arútveginum og mega teljast lítt fær- ar eða ófærar i stærri stil. Bankarnir hafa aðallega tekiS að sjer sjávarút- veginn. Þeir einir, sem geta veSsett jarðir sínar með i. veðrjetti, komast þar aS — og til hvers? Til þess aS fá mest út k Y^ eignina — og i hverju? Bankavaxtabrjefum lítt selj- anlegum, og ef þaS, þá með afföll- um. — Það lýsir ekki trú á landbún- aðinum þetta, og það er ekki von hann taki miklum framförum meðan okkar þjóðbanki er svona á þessu sviSi. ViS erum dæmdir til kyrstöSu. AuSvitaS má nefna ræktunarsjóSinn, en hann nær ekkert. Þetta verSur að breytast. Landbúnaðurinn er engin ruslakista, sem fleygja á i brotum og smælki. Hann er alveg tryggur sjóS- ur, sem gefur því hærri vexti, sem meira er i hann lagt, og landflæmin bíða hvervetna óræktuð. — Þá er nú hitt, að þessir framleiSslu- tollar sjeu eins konar beinir skattar eða þeim jafngóðir, af því þeir fari eftir framleiðslunni. Þetta er alveg fráleitt. ÞaS er sama sem að segja, að allur framleiSslustofn í landinu sje hrein eign, en þaS er vitanlega svo fjarri sem nokkuS getur veriS. — Dæmin Trygging fyrir að fá vandaSar vörur fyrir lítiS verS, er aS versla viS V. B. K. Landsins mestu birgðir af: Vefuadarvörum Pappír cg ritföngum Sólaleðri og skósmíðavörum. Pantanir afgreiddar um alt Island. Heildsala. VandaSar vörur. Smásala. Ódýrar vörur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. eru í hundraSa tali, þar sem bláfátæk- ir framleiSendur verða aS klipa af bráSnauSsynlegustu lífsnauðsynjum til þess aS láta upp í skuldir. SjávarmaSurinn, fjölskyldumaður- inn fátæki, hann getur ekki klipið nema litið af hlut sinum í munninn á konu og börnum. Hitt verður að fara í skuldir. Sama er að segja um f jölda manna, sem á landbúnaSi lifa. Kjötið þeirra fer ekki til heimilisnota,þaS fer í skuldir. Það er ekki til neins aS segja aS menn versli of mikiS, það er svona samt. Og svo ef þessir menn vilja eitthvað til framkvæmda gera á ábýl- isjörðum sinum, þá verður þaS aS vera pynting á þeirra eigiS hversdags- líf. ASra leiS er ekki aS fara, hún er ekki til. Og siSan á aS leggja toll á framleiSsIu þessara manna og telja hann eins konar b e i n a n skatt, sem byggist á hreinni eign. — Nei, þaS er ekki rjetta leiSin. PrincípiS er rangt. Flestir óbeinir skattar eru vondir. Margir óhafandi, og þaS sumir af þeim, sem við búum nú undir. ÞaS segir ekkert, þó mörgum finnist þeir betri en beinu skattarnir af þvi þeir borga mikiS af þeim óafvitandi. Þeir eru ekki betri fyrir þaS. — Sem allra mest af beinum sköttum, bygSum á hreinni eign, hlýtur aS vera hverri þjóS hollast, af því þeir eru rjettlát- astir. Svo er nú aS líta á þaS, hverjir sleppa viS þennan framleiðslusícatt, og kemur þá enn í ljós, hversu góð- ur tollstofn framleiðslan er. ÞaS er öll kaupmannastjett landsins, allir embættismenn, sem ekki hafa fram- leiSslu, og allur einhleypur verkalýS- ur. Mundi þaS nú vera rjettlátt, ef framleiðslan yrði aSaltollstofn, aS þessar stjettir slyppu viS skatt- greiSslu. Þar getur hver skapaS sjer skoSun um, og fjölyrSi jeg ekki um þaS. En þaS má taka það fram í þessu sambandi, aS eins og nú stendur er mikiS af þessum einhleypa verkalýS i sveitum landsins, sem margir tollar, er nú gilda, koma ekkert viS, nema aS því leyti sem í klæSnaS fer, og er það hverfandi. Alt hvílir á framleiðendun- um eða vinnuveitendunum. Jeg vil skjóta þvi hjer inn i, að þaS er ann- ars ilt, hvaS tollur á vefnaSarvöru er miklum erfiSleikum bundinn, því annars er hún aS ýmsu leyti góður tollstofn og gæti um leið orðiS til þess aS vernda inrilendan iðnaS. Jeg hef nú leitast viS aS sýna fram a það, að þingiS gerSi ekkert til þess með skatti þessum að vernda þá, sem þess þurftu helst við, og aS þessi nýi framleiSslutollur er órjettlátur og í engri lífsnauSsyn á lagSur. Sýnist ekki annaS en vel hefSi mátt unna framleiSendum óskertrar þessarar verShækkunar, einkum þegar þess er gætt, að hið háa verð á útlendu vör- unni er útlit fyrir að standi lengi. AS endingu vil jeg taka þaS fram, að þaS er ekki lengur vansalaust fyr- ir þjóS og þing aS láta skattamálin liggja lengur á döfinni en búiS er. Óhæfir bráðabirgðaskattar eru framlengdir þing eftir þing til þess aS þurfa ekki aS vinna aS og koma í framkvæmd skattamálum landsins. Undirbúningur þessara skattamála var dýr. ÞingiS 1913 feldi þau eða frestaði þeim að ófyrirsynju. SíSan er ekkert um þau talaS. Vörutollurinn komst á í margra óþökk og er mesti gallagripur. Hann var nokkurs konar örþrifaráS, til þess aS fylla upp i þaS stóra skarS, sem varS þegar vínfanga- tollurinn hvarf, og átti ekki aS gilda nema rjett í bráSina. En svona er þaS nú, hann lifir enn. Og svona er þaS meS þessa tolla, sem á komast. Þeir reynast lifseigir. Reynslan staSfestir þaS. Alt af h æ g a s t aS framlengja. innaii. Ef ekki lærdómur þá þrældómur. ÞaS lítur út fyrir, aS formælendur þegnskylduvinnunnar ætli aS fara sjer hægt að því að láta uppi skoðun sina á þvi, hvernig henni skuli fyrir 1 komið. Enn þá hefur ekki annað feng- ist upp úr þeim en það, að þeir vilja koma henni á i „e i n h v e r r i m y n d". Stafar þetta seinlæti sjálf- sagt frá undirmeSvitund þeirra um það, aS þegnskylduvinnan hljóti aS verSa óvinsæl i hverri mynd sem hún birtist. Þeir vilja halda æskulýSnum í þeirri trú aS vinnan verSi sjerlega lærdómsrík og skemtileg; þetta verSi einskonar yfirskóli allra annara skóla á landinu. En öSrum er talin trú um þaS, aS þarna verSi unnin einungis nauSsynleg vinna, aðallega eða ein- göngu vegavinna. Þetta verSi stór- mikill sparnaSur fyrir þjóSfjelagiS; ný tekjulind fyrir landssjóSinn. Á- herslan verði lögS á þaS aS hafa ag- ann strangann og fá sem mestu komiS í verk. ÞaS sem um er að ræða, er að fá þaS lögákveðið, aS hver karlmaSur á aldrinum 17—25 ára skuli skyldur að vinna i þarfir hins opinbera alt aS 3 mánaSa tíma í eitt skifti. Þeir fá ekki sjálfir neinu aS ráða um það, hvar þeir inna þessa vinnu af höndum nje hvaða vinntt þeir skuli vinna, og ekki mega þeir kaupa sig undan þessari kvöS. Þeir eiga ekkert kaup að fá og spursmál hvort þeir fá fæði; flyt- jendur málsins eru jafn þögulir um það sem annað. — Hvað er þrældóm- ur ef þetta er það ekki? Að vísu er hann ekki æfilangur. I siðasta blaði Lögrjettu var birt- ur fyrirlestur, sem Matthías alþm. Ólafsson flutti i „Fram" nýveriS. Nokkurum utanfjelagsmönnum var boSiS aS hlýSa á fyrirlesturinn, þeirra á meSal mjer. ÞaS vantaSi ekki aS ræSan var nógu áferðarfalleg og vel fltttt. ÞaS helsta, sem viS hana er aS athuga, er þaS, aS svo lítur út sem ræSumaSur hafi vísvitandi forSast aS koma nærri neinu því, sem skýrt gæti máliS. Nokkrar athugasemdir vildi jeg leyfa mjer að gera við fyrirlesturinn, þótt þess gerist síður þörf vegna þess að Edílon Grímsson skipstjóri gerði það svo rækilega fttndarkvöldiS og Gísli Sveinsson yfirrjettarmálaflutn-

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.