Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 08.03.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 08.03.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA Afgreiðslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 10. Reykjavík, 8. mars 1916. XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í r. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima-kl. 4—7 síSd. Húsnæðisleysi og húsabyggingar í Reykjavík. FundarræSa í „Fram" 26. febr. eftir Jón Þorláksson. Eins og öllum bæjarbúum er kunn- ugt, kveSur nú svo mikiS aS hús- næSisskorti hjer í Reykjavík, aS margar fjölskyldur verSa aS sætta sig viS aS hafast viS í húsakynnum, sem eru svo ljeleg, aS fullyrSa má, aS ekki sje svo sjeS fyrir heilsu íbú- anna, aS trygt geti heitiS. Má viS því búast aS af þessu leiSi vanheilsa og kyrkingur hjá þeirri kynslóS, sem nú er aS vaxa upp, og þegar svo er komiS, virSist sannarlega fullkomin ástæSa vera til þess aS f leiri láti þetta mál til sín taka heldur en þeir einir, sem nú verSa fyrir þessum búsifjum. Þetta er orSiS svo alvarlegt mál, aS þaS er bein skylda bæjarstjórnarinn- ar og bæjarmanna yfirleitt, aS láta þaS nú þegar aS einhverju leyti til sín taka. Fyrir því hef jeg gerst svo djarfur aS bjóSa bæjarstjórninni og borgarstjóra til þessa fundar. ÁstæSurnar til húsnæSisleysisins eru ljósar.. Annars vegar er vöxtur bæjarins, hröð fólksfjölgun og fjölg- un atvinnuveganna. SíSan um alda- mót hefur íbúatala bæjarins aukist um hjer um bil 8000. Þá var hún um 6000, en nú um 14000. Af þessari fjölgun hefur nokkuS á 4. þúsund bætst viS síSan 1910, en á því tímabili hefur mjög lítiö veriS bygt af íbúSar- húsum, svo aS þaS er síst aS furöa, þótt þrengst hafi um fólkiS. Auk þess hefur húsnæSisþörf til atvinnu- reksturs aukist aS mun. Þar á ofan bætist aS fólk gerir nú miklu meiri kröfur til rúmgóSra íbúSa heldur en áSur. Þetta á þó helst heima, ef boriS er saman viS fyrri tíma, því aS þaS er engum efa undirorpiS, aS menn gera langt um meiri kröfur til hús- t'æSis nú, heldur en t. d. um miSja öldina sem leiS. En aSalástæSan til húsnæSisleysisins er þó sú, sem jeg drap á áSan, hve óvenjulega lítiS hef- ur verS bygt af íbúSarhúsum síSast- h'Sin 5 ár. Til þess liggja aftur ýms- ar orsakir, og munu þær vera öllum ljósar. Skal jeg þó drepa stuttlega á nokkrar þeirra. Fyrsta orsökin er sú, aS eftir bygg- ingaárin miklu, sem enduSu 1908, drógu bankarnir sig í hlje og hættu aS miklu leyti aS lána til húsabygg- inga. Þetta var og ofureSlilegt, því aS þá var orSiS helsti mikiö um í- búSarhús í bænum í hlutfalli viS folkstölu. Húseigendum gekk tregt aS a nægilegar tekjur af húsum sínum W þess aS geta staSiS í skilum viS bankana. Þar viS bættist, aS um sama leyti kom afturkippur í þilskipaút- gerSma 0g yfirleitt vom ástægur manna ekk. betri en svo, aS þeir urSu aS spara husnæSi eins 0g frekast var Þessi mynd er frá síSastl. gamlárskvöldi. ÞaS er almenn venja víSa um lönd, aS skjóta út gamla áriS, en á vígstöSvunum minnast menn áramót- anna meS því aS skjóta ekki. Á myndinni er sýnt spjald, sem franskir her- menn höfSu á einum staS reist upp viö skotgrafir sínar og snúiS móti ÞjóS- verjum, meS áritun bæSi á frönsku og þýsku, er hljóSar þannig: „SkjótiS ekki framar á þessu ári." unt. NiSurstaSan varS þá í stuttu máli sú, aS bankarnir töpuSu nokkr- um lánum og urSu aS taka á sínar herSar nokkrar húseignir, sem eig- endurnir gátu ekki haldiö, og leigja þær út. AstæSur bankanna til aS hætta aS mestu leyti aS lána fje til húsabygginga, eru því auSskildar, þar sem þeir urSu bæSi aS koma fram sem útleigjendur húsa og þurftu aS sjá um, aS þau hús, sem þegar voru bygS, rentuSu sig svo, aS eigendur þeirra gætu staSið í skilum. Jeg hygg, aS jeg geri bönkunum ekki rangt til meS þeirri tilgátu minni, aS þeir hafi hætt aS lána fje til húsabygginga beinlínis til þess aS húsaleiga gæti hækkaS. ÞaS var alveg eSlilegt, aS þeir gerSu þetta eins og þá horfSi viS. Og hafi þaS veriS tilgangurinn meS því aS minka húsabyggingar, aS leigan hækkaSi, þá hefur þaS tekist ágætlega, og jeg hygg, aS eigendur þeirra húsa, sem bygS voru fyrir 1909, eigi nú ekki erfitt meS aS láta tekjurnar hrökkva fyrir gjöldunum. „ Önnur ástæSa til húsnæSisleysisins er sú, aS einstakir peningamenn, sem áSur lögSu fje til húsabygginga, hafa líka dregiS sig í hlje, sumpart af sömu ástæSum og bankarnir, en sum- part af því aS þeim hafa boSist arS- vænlegri leiS til aS ávaxta fje sitt heldur en aS leggja þaS í húsabygg- ingar. Sjerstaklega er þaS trollaraút- gerSin, sem á seinustu tímum hefur dregiS til sín mesta peninga, enda þykir nú fje naumast hyggilega var- iS til annars, og mætti svo aS orSi kveSa, aS- i samanburði viS arS þann, sem hún gefur, þyki flest safi hjá selveiSi. Ofan á þessa peningaeklu, sem eSli- lega leiddi af hinum miklu húsabygg- ingum á árunum 1904—08, bættist svo annaS atriSi, sem ekki hafSi litla þýSingu. Nú hefur veriS innleitt hjer nýtt byggingarlag, alveg frábrugS- iS því, sem menn áSur voru vanir, og gerir þaS mönnum erfiSara aS ráS- ast í húsabyggingar en áSur var. ÁS- ur var lagiS þaS, aS byggja á hverri lóS fremur smá hús fyrir 1—2 fjöl- skyldur, og gekk þaS vel meSan bygt var úr timbri. En þegar byggingar- laginu var breytt og menn fóru aS byggja úr steinsteypu, komu brátt í ljós megn vandkvæSi, því aS hús meS svipaSri stærS og áSur vildu reynast annaShvort of vond eSa of dýr. Þetta var býsna eSlilegt, því aS bygging- arlagi.S var nýtt í landinu, og þaS þarf meiri reynslu heldur en hjer var til aS dreifa til þess aS ráSa fram úr, hvernig haga skuli byggingu húsa í emstökum atriSum, svo aS hvergi beri út af. ÞaS er þó enginn efi á því, aS þaS er hægt aS byggja góS og vönduS steinsteypuhús án þess aS þau verSi óhæfilega dýr, og ef þaS mishepnast, þá er hætt viS, aS þaS sje annaShvort vankunnátta eSa óvand- virkni, sem veldur. Jeg ætla ekki aS fara langt út í einstök atriSi í gerS húsa, en af því aS jeg sje, aíS hjer er talsvert af húsasmiSum, vil jeg minnast lauslega á nokkur atriSi. Jeg hekl aS reynslan sje nú búin aS sýna þaS, aS steinsteypuhús meS ein- földum veggjum sjeu óviSunandi til íbúSar i okkar loftslagi. Þetta var mönnum ekki ljóst, þegar fyrst var byrjaS aS byggja hjer steinsteypu- hús. Þótt dýrara sje aS hafa veggina tvöfalda, mun þó ekki annars kostur, en hins vegar verður aS leita allra ráSa til þess aS húsin verSi e k k i o f d ý r. ÞaS má telja ógnarlega margar or- sakir til þess aS hús verSi dýr nú á tímum, og dýrari en áSur. Sumar þeirra eru okkur óviSráSanlegar, svo sem hátt verS á aSfluttu efni og flutn- ingsgjald. En svo eru margar aSrar orsakir.sem virSast vera þess eSlis, aS hægt sje aS ráSa viS þær aS ein- hverju leyti. Skal jeg nú nefna nokkr- ar þeirra fljótlega, en víkja nánar aS þeim seinna. Fyrst vil jeg nefna þaS, aS húsin bafa veriS alt of sundurleit til þessa. ÞaS eru engin tvö hús eins. ÞaS ligg- ur svo djúpt í þjóSareðlinu aS hver 'vill bauka út af fyrir sig, en þaS er ekki holt eSa heppilegt til aS fá ó- dýr hús. ÞaS segir sig sjálft, aS þaS er ekki lítill verSmunur, sem af því stafar, aS fá nýtt sniS fyrir hvert einasta hús. Þá má og nefna þaS, aS nú er orSin lenska hjer í húsagerS, aS byggja öll hús sjerstæS, meS fjór- um útveggjum og gluggum á öllum hliSum. Þetta er of dýrt. ÞaS er á- kaflega mikill verSmunur á útvegg meS gluggum eSa fáguSum, svo hann sómi sjer frá götunni, og á eldvarnar- vegg eSa milligerS milli tveggja húsa, sem standa saman. Þetta hefur mjög mikil áhrif á verS húsanna. Þá má nefna þriSja atriSiS, aS vinnukraftur mannsins er alt af aS verða dýrari, en vjelakraftur mjög lítiS notaSur. ÞaS er þó eitt aSalskilyrSi fyrir aukningu allrar framleiSslu, aS vjel- ar sjeu látnar vinna þyngstu vinnuna. Nú er sem betur fer HSinn sá timi, er verkamenn töldu vjelarnar verstu óvini sína, meS því aS þær útrýmdu þeim frá vinnu. Nú er þeim orSiS ljóst, aS vjelarnar eru einmitt þeirra verkfæri. í fjórSa lagi eru gerSar kröfur til ýmislegrar smávegis tilbreytni, sem hleypir fram verSinu. Yfirleitt er mjög rík tilhneiging hjá mönnum til aS hafa hver sitt sniS á hurSum og gluggum og öSru. Út á þaS er auS- vitaS ekki neitt aS setja fyrir þá, sem hafa efni á því, en þaS verSur miklu dýrara, og ef talaS er um aS byggja ódýr hús, þá verSa menn aS láta sjer lynda aS hafa hurSir og glugga eins og á húsi nágrannans. — Þetta bygg- ingarlag er nýtt hjá okkur, og menn eru ekki enn þá orSnir nógu þaulæfS- it í öllu því, er aS smíSinni lýtur. En þetta á fyrir sjer aS lagast meS tímanum. Þá má enn nefna það, aS innlent byggingarefni er aS verSa mjög tor- fengiS, því aS svo má segja, aS byggingarefnisnámur þær, sem menn hafa gengiS í undanfariS hjer í ná- grenni bæjarins, sjeu aS verSa upp- unnar, og það er fyrirsjáanlegt, aS innan skamms tíma verSum viS aö Trygging fyrir aS fá vandaSar vörur fyrir lítiS verS, er aS versla viS V. B. K. Landsins mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Fappír cg ritföngum Sólaleðri og skósmíðavörum. Pantanir afgreiddar um alt ísland. Heildsala. VandaSar vörur. Smásala. Ódýrar vörur, Verslunin Björn Krístjánsson, Reykjavík. trjesmíflauerksmiðja oo timburuerslun (flygenriíig ( Co.), Hafnarfirdi. Símnefni: Dverg-ur. Talsími 5 og 10. Hefur fyrirliggjandi: Hurðir — Glugga — Lista og yfir höfuö alls konar timburvörur til húsabygginga og annara smíSa. — Húsgögn, ýmis konar, svo sem: Rúmstæði — Fataskápa — Þvottaborð og önnur borS af ýmsum stærSum. Pantanir afgreiddar á alls konar húsgögnum. — Rennismíðar af öllum tegundum. Miklar ioi al sisku tintbri, sementí 09 pappa. Timburverslunin tekur að sjer byggingu á húsum úr timbri og steinsteypu, og þar sem vjer höfum fengið betri kaup á timbri í þetta skifti en alment gerist, væntum vjer að geta boðið viðskiftamönnum vorum hin allra bestu viðskifti, sem völ er á. sækja byggingarefni lengra frá bæn- um en hingaS til. Jeg er sæmilega kunnugur hjer í nágrenninu, og eftir þeim' kunnugleika mínum þykist jeg mega fullyrSa aS hiS eina, sem getur bjargaS okkur í þessu efni, eru betri samgöngutæki á landi, heldur en viS eigum nú viS aS búa. Ef viS fengjum járnbraut til HafnarfjarSar, þá eru á þeirri leiS svæSi, þar sem allmikiS byggingarefni er aS fá, og ef viS fengjum járnbraut um Mosfellssveit- ina, þá er okkur borgiS um langan tíma, því aS þar eru afarmiklar nám- ur. Jeg hef ekki getaS komiS auga á aðrar leiSir en þessar til þess aS bæta úr þeim byggingarefnisskorti, sem er yfirvofandi í bænum. ÞaS er nú fullljóst, aS ef rætast á úr húseklunni, þá verSur aS byggja, og þaS svo ódýrt, aS mönnum sje ekki ofvaxiS aS greiSa þá húsaleigu, sem þarf til þess aS renta andvirSi húsanna og halda þeim viS. Þarf því fyrst og fremst aS finna leiSir til aS gera húsagerSina aS einhverju leyti ódýrari en áSur, og vil jeg hreyfa nokkrum atriSum, er miSa í þá átt, í von um aS aSrir íhugi þau og bæti viS. Fyrst vil jeg nefna þaS, aS vjela- vinnu þarf aS innleiSa til þeirra verka viö húsabyggingarnar, sem unt er. En á því eru þeir erfiSleikar, aS ekki er enn þá kostur á því rekstursafli, sem hentast er til þeirra hluta, sem sje rafmagni. ÞaS er vonandi aS þess verSi ekki langt aS bíSa hjeSan af, aS rafmagnsstöS verSi reist fyrir bæ- inn, meS svo þjettum leiSslum, aS mönnum verSi innanhandar aS setja sjer upp rafmagnsmótora í sambandi viS þær meS tiltölulega litlum kostn- aSi. Þeir eru ódýrir í samanburSi viS aSrar aflvjelar, kosta vtm 100 kr. fyr- ir hvert hestafl, og mjög auövelt aS setja þá í samband viS leiSslurnar til aS fá afl í þá. Eftir aS rafmagn er fengiS í bæinn, er sjálfsagt aS nota slíka mótora viö steinsteypublöndun og flutning steypunnar frá blöndunar- tækjunum þangaS sem hún á aS vera í húsunum. Svo er annaS höfuSatriSi, sem sjer- staklega snýr aS öllum húsasmiSum, aS þaS er um aS gera aS þeir muni eftir því, aS þaS er nýtt byggingar- lag, sem þeir eru aS framkvæma, og þó aS þeir hafi sjeS eitthvaS fyrir sjer, þá er óvíst aS fengin sje reynsla fyrir því aS þaS sje þaS eina rjetta. Þeir verSa meS öSrum orSum aS vera sívakandi og hafa opin augu fyrir öllu því, sem gæti bætt húsagerSina, gert iiúsin betri og vinnuna auSveldari. Jeg held aS þaS væri heppilegt aS þau fjelög, sem mest er í af húsa- smiSum og byggingameisturum, tækju á dagskrá innan sinna vje- banda þau mál, er lúta aS sjálfri húsasmíSinni. Þau eiga ekki heima í þessu fjelagi, enda ætla jeg mig ekki þann mann, aS jcg geti kent vönum húsasmiSum vinnubrögS. Þeir húsa- smiSir, sem nú lifa, verSa aS hafa þaS hugfast, aS þeir eiga aS vera kenn- arar komandi kynslóSa, en til þess þurfa þeir aS láta reynsluna kenna sjer aS láta hiS gamla vikja fyrir öllu nýju, sem til umbóta horfir. I Jeg vil þó aS eins nefna örfá at- riSi, sem húsasmiSir þurfa aS taka sjerstaklega til umhugsunar, t. d. fyr- irkomulag á mótum öllum. Nú er trjáviSur dýr og því tilfinnanlegt, ef mikiS af honum gengur í súginn viS aS slá saman mót og rífa þau sundur aftur. ÞaS er því umhugsunarefni fyrir húsasmiSina, hvort ekki sje hægt aS komast hjá því aS negla saman mót fyrir eina hæS aS eins i einu, rífa þau svo öll i sundur og negla saman alveg aS nýju mót fyrir næstu hæS eSa næsta hús. Jeg er sann- færSur um, aS hjer liggur verkefni fyrir menn, sem hafa dálitla hugsun samfara reynslu, aS athuga, hvort ekki sje hægt aS búa til hæfilega stóra fleka, sem megi flytja, án þess aS rífa upp neglingar. AnnaS má og nefna. Hjer er alsiSa aS sementshúSa steinsteypuveggi aS utan, en þvi miS- ur hefur þaö ekki alt af gefist vel, því aS húSin vill stundum springa. iírlendis þykjast menn geta steypt eins til tveggja þumlunga lag úr þjettri steypu yst í veggina, en haft venjulega veggjasteypu á bak viS, og þarf þá ekki aS sementshúSa eftir á. Þarna er líka hlutur, sem reynslan á eftir aS skera úr, og þannig má nefna ýmislegt fleira.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.