Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 19.07.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 19.07.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA Af greiðslu- og innheimtura.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastraeti 11. Talsími 359. Nr. 34. Reykjavík, 19. júlí 1916, XI. árg. t Jón Ólafsson, fyrverandi ritstjóri og alþingismaður. 20. mars 1850. — XX. júlí 1916. 50 ára margþætta starfsemi er yfir líta, þegar minnast skal Jóns Ólafs- sonar dáins. Þótt hann væri eigi eldri en 66 ára, er hann fjell frá, hefur hann um 50 ára skeiS veri<S, einn þeirra manna, sem mest hefur bor- iS á og mest kveSiS aS í íslensku þjóSlífi. Innan viS tvítugt gerSist hann blaSamaSur og lenti inn í stjórn- málaróstur þeirra tíma, auSvitaS lítt broskaSur þá til þeirra starfa, þótt bráSþroska væri, en fullur af æsku- fjöri, áhuga og kappi eftir aS rySja sjer þar til rúms og vinna gagn þeim málstaS, sem hann bauS þjónustu sína. Þetta var á síSasta skeiSi stjórn- málabaráttu Jóns SigurSssonar, og höfSu þá kenningar hans um rjettindi Islands til sjálfstjórnar alveg sigraS hjer á landi,eSa aS minsta kosti fylgdi hin yngri kynslóS honum einhuga aS málum. En mótstaSan var frá dönsku stjórninni. Jón Ólafsson valdi sjer þegar rúm í fylkingarbrjósti og gerS- ist talsmaSur þeirra, sem harSast vildu sækja máliS á hendur dönsku stjórnarvöldunum. „íslendingabrag- ur" hans kom út í „Baldri" 20. mars 1870, á afmælisdag Jóns, er hann varS tvítugur. En þar þótti svo langt gengiS, aS mál var höfSaS móti hon- um fyrir kvæSiS og þaS taliS móSgun gegn konunginum, og varS þetta til þess aS blaSiS hætti, en Jón fór úr landi um stund, til Noregs. En í yfir- dómi var Jón sýknaSur af kærunni, og kom þá heim aftur. Og nokkru síSar, 1873, byrjaSi hann útgáfu á nýjti blaSi, sem hjet „Göngu-Hrólf- ur", en lenti þar brátt í erjum viS stiftamtmanninn og var út úr þeim dæmdur í háar sektir, 011 prentun blaSsins var bönnuS. Fór Jón þá til Ameríku og dvaldi þar hátt á annaS ár. Hefur hann án efa haft gott af þessum utanlandsferSum sínum, þótt erfitt hafi hann átt uppdráttar oft og einatt í þeim hrakningum. Hann fór landkönnunarferS vestur til Alaska, og virSist þaS hafa veriS hugsun hans þá, aS koma þar upp íslenskri ný- lendu. SumariS 1875 kom hann heim aftur frá Ameríku. Nokkru síSar settist hann aS á EskifirSi. Þar stofnaSi hann prentsmiSju 1877 og gaf þar út blaSiS „Skuld" til vors 1881, en þá fluttist hann til Reykjavíkur, tók viS útgáfu „ÞjóSólfs" og var ritstjóri hans nokkur ár. Eftir þaS var hann um tíma forstöSumaSur prentsmiSju og bókaverslunar Sigfúsar heitins Eymundssonar, en fór til Ameríku í annaS sinn veturinn 1890; var þá ráS- inn ritstjóri „Lögbergs". En ekki samdi honum lengi viS eigendur þess, og varS hann þá um hríS ritstjóri hins aSalblaSs Vestur-íslendinga, „Heimskringlu", og síSan nýs blaSs, sem stofnaS var í Winnipeg og hjet „Öldin". Fór svo til Chicagó og vann um tíma viS ýms SkandinavablöS í Bandaríkjunum, lengst viS „Norden" í Chicagó, en fjekk svo starf viS bóka- safn þar í borginni og gegndi því um stund, þangaS til hann hvarf aftur heim til Islands vorið 1897. Næsta haust stofnaSi Jón heitinn Vidalín konsúll hjer blaS, sem hjet „Nýja öldin" og varS Jón Ólafsson ritstjóri þess. MeSan hann var þaS, kom hann hjer upp nýrri prentsmiSju, en seldi hana brátt aftur, og er þaS prentsmiSjan, sem nú er á Eyrar- bakka. „Nýja öldin" kom ekki lengi út. En skömmu eftir aS hún hætti, fæddist „Reykjavíkin", og skrifaSi J. Ól. í hana frá upphafi, og varS síSan ritstjóri hennar. Hún var þá kaup- mannablaS, en var gerð aS stjórn- málablaSi þegar stjórnarskiftin urSu hjer 1904. Var Jón lengur ritstjóri „Reykjavíkurinnar" en nokkurs ann- ars blaSs, og í hana hefur hann mest ritaS. En starf hans frá þeim árum er mönnum enn í fersku minni. ÞaS játa allir, aS Jón Ólafsson hafi veriS einn af atkvæSamestu blaSa- mönnum okkar. Ljet hann flest hin stærri mál okkar meira eSa minna til sín taka, og greinar hans og tillögur höfSu venjulega mikil áhrif. Hann var fjölhæfur maSur og víSsýnn og hafSi margbreytta lífsreynslu viS aS stySjast. Ritaöi hann jöfnum höndum um stjórnmál, fagurfræSi, verslunar- mál, málfræSi o. fl. 0. fl. Var honum sjerstaklega sýnt um, aS gera alt, sem hann skrifaSi um, öllum ljóst og auS- skiliS. Og oft voru greinar hans skemtilegar, fullar af fyndni og gam- ansemi, og stundum af gáska, sem ýmsum þótti nóg um, og breyttist hann aS þessu leyti lítið meS aldrin- um. Ádeilugreinar hans voru oft hvassorSar og hann óhlífinn í garS mótstöSumanna sinna, enda var oft óvægilega aS honum vegiS. En aldrei bar hann til lengdar óvildarhug til þeirra manna, sem hann hafSi átt í Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í Bákauerslun Sigfúsar Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 sítSd. Tilkynning Nýjar vörubirgðir er nú komar til V. B. K. af flestum nú fáanlegum — Vefnadarvörum —- í fjölbreyttu úrvalí. Vegna tímanlegra innkaupa getur verslunin boðið viðskifta- mönnum sínum þau bestu kaup, sem völ verður á í ár. Ennfremur hefur verslunin: Fappír cg ritföng, Sólaleður og skósmíðavörur. Vandaðar vðrur. Odvrar vðrur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavik. deilum viS, en var jafnan fús til aS sættast viS þá og láta alt vera gleymt, sem milli hafSi fariS meSan á deil- unum stóS. Um þingmensku Jóns Ólafss. má ýmislegt hiS sama segja og um blaSa- mensku hans. Hann hafSi ágæta þing- menskuhæfileika, fjölbreytta þekk- ingu, víSsýni og skarpleik samfara mælsku og rökfimi, svo aS hann var jafnan einna áheyrilegastur ræSumaS- ur á alþingi. Og rjett er þaS, sem tekiS hefur veriS nýlega fram um hann af öSrum, aS hann gætti jafnan betur hófs í ræSu en í riti, og aS hvergi naut hann sín betur en í þing- salnum. „Hann hafSi alveg sjerstakt lag á, aS láta alt þaS sýnast rjett, er hann hjelt fram, en hitt öfgar eSa fjarstæSu, er hann mælti á móti," seg- ir Jón dócent Jónsson í „Morgunbl." 16. þ. m. „Alt þaS, sem hann vissi, hafSi lesiS eSa heyrt, var honum handbært og tiltækilegt, hvenær sem á þurfti aS halda. ÞaS var því eigi heiglum hent aS eiga í orSaskaki eSa kappræSum viS hann á þingum og mannfundum, enda var hann glöggur á veilur og bláþræSi í röksemda- leiSslu mótstöSumannanna, fljótur aS leita höggstaSar á þeim og hnittinn í tilsvörum." — Jón var kosinn á þing af Sunnmýlingum 1880, rjett þrítugur aS aldri, og sat á þingi sem fulltrúi þeirra til 1890, er hann fór til Ameríku í síSara skiftiS. 1905 var hann konungkjörinn þingmaSur, en sagSi því umboSi af sjer þá í þing- lokin. 1908—13 var hann aftur þing- maSur Sunnmýlinga, en bauS sig ekki fram eftir þaS. Fyrst fylgdi hann á þingi Benedikt Sveinssyni sýslumanni í endurskoSunarbaráttunni, en varS 1889 einn af forkólfum miSlunarinn- ar, en þeir vildu sníSa samband Is- lands viS Danmörku eftir sambandi Kanada viS England. Á síSari þing- setutíma sínum var hann í flokki Heimastjórnarmanna, og barSist jafnt fyrir málstaS flokksins á alþingi og í blaSi sínu. Bókmentastarfsemi J. Ól. hnígur á yngri árum hans, fyrir utan blaSa- menskuna, mest aS ljóSagerS, og hafa kvæSi hans mörg náS miklum vin- sældum. Safn af þeim kom fyrst út meSan hann var á EskifirSi, en síSan hafa komiS út af þeim tvær útgáfur auknar, önnur vestan hafs, en hin hjer. Fyrir utan þetta er töluvert af kvæSum eftir hann til og frá í blöS- um, og hafSi hann stundum orS á því nú á síSustu árum, aS fara aS safna því saman og gefa ljóSmæli sín út aS nýju, enda munu eldri útgáf- urnar fyrir löngu upp seldar. Á síSustu árum var hann, eins og kunnugt er, aS safna til íslenskrar orSabókar, og gekk öll vinna hans í þaS verk. Af því eru komin út aS eins tvö hefti, en mikiS mun vera til í handriti af framhaldinu, meira og minna fullgerSu til prentunar. HafSi Jón mikinn áhuga á þessu verki, og fann mjög til þess, aS sjer gæti ekki enst aldur til aS fullgera þaS. Lengi vann Jón aS skrásetningar- starfi viS LandsbókasafniS, og ýms- um opinberum störfum gegndi hann öSru hvoru, tíma og tíma í senn, svo sem endurskoSun landsreikninga, gæslustjórastarfi viS Landsbankann o fl. Um eitt skeiS fjekst hann viS bókaútgáfu og bóksölu, og gaf út meSal annars ljóSmæli Páls Ólafsson- ar, bróSur síns. Jón kvæntist meSan hann var á EskifirSi, 20. ágúst 1878, Helgu Ei- ríksdóttur Björnssonar, þá bónda á Karlsskála í ReySarfirSi, ágætri konu, sem veriS hefur manni sínum tryggur förunautur á HfsleiSinni, stundum í erfiSum kringumstæSum. Þau eiga fjögur börn á lífi: ólaf tannlækni í Chicagó, sem kvæntur er enskri konu; frú SigríSi, konu Á- gústs Bjarnasonar prófessors; Gísla, símastjóra hjer í bænum, og Pál, sem er stúdent frá Mentaskólanum hjer, en nú viS tannlækninganám í Chi- cagó. Jón Ólafsson hefur hlotiS um æf- ina bæSi lof og last. En þaS eru ekki ætíS bestu mennirnir, sem allir lofa. Þvert á móti. LastiS er ekki aS eins óhjákvæmileg fylgja manngildisins, heldur jafnvel mannkostanna líka. Og margir af þeim, sem nánust kynni höfSu af Jóni Ólafssyni, munu minn- ast hans meSal þeirra manna, sem þeir hafa haft mestar mætur á. Hann átti mikiS af drenglyndi og þeim mannkostum fleirum, sem bestir eru. J. Ól. var mikill maSur á velli og fríSur sýnum, feitlaginn mjög á efri árum. Hann var glaSlyndur maSur og jafnlyndur, skemtinn í viSræSum, dagfarsgóSur og prúSmenni mesta í allri framgöngu. Lengstum æfinnar var hann hraustur og heilsugóSur, en síSustu árin varS hann hvaS eftir annaS sjúkur af nýrnaveiki, og í vet- ur, sem leiS, fjekk hann aSkenningu af slagi, en var aS ná sjer aftur eftir þaS. Framan af deginum n. þ. m. var hann hress og kátur, en fjekk slagiS, sem leiddi hann til bana, nál. kl. 5, og andaSist kl. 11 um kvöldiS. Landsspítalinn. ÞaS blandast víst engum hugur um þaS, hvaSa þjóSarminkun þaS er aS enginn landsspitali skuli vera til, svo aS allir okkar ágætislæknar, sem i Reykjavík sitja, verSa aS knýja á náSardyr erlendra stofnana meS sjúk- linga sína og vera háSir dutlungum þeirra, sem þar ráSa matvælum. ÞaS var því þarft verk þegar nokkrar konur Reykjavíkurbæjar hófu máls á því aS koma upp landsspítala. Jeg verS samt í hreinskilni aS segja þaS, aS mjer geSjaSist ekki aS ávarpinu, sem þær sendu út um landiS. Ekkert málefni var betur til þess falliS fyrir okkur aS byrja samvinnu viö karlmenn í landsmálum en spítala- byggingin. Því var ekki sú leiS farin ? Spítalabyggingin er mál, sem alla varSar jafnt og engin meiningamunur getur veriS um. KÆRAR KVEÐJUR og innilegar þakkir sendi jeg öllum þeim, er sýndu mjer hluttekning og vinsemd við frá- fall mannsins míns, Árna prófasts Jónssonar frá Hólmum, og á ýmsan hátt gerðu mjer greiða. Sjerstaklega beini jeg þökkum mínum til Hólma- safnaðar fyrir veitta aðstoð og mjög fagra minningargjöf. Reykjavík, 17. júlí 1916. Auður Gísladóttir frá Hólmum. Því eigum viS aS minnast stjórn- málarjettinda okkar á þann hátt, aö pokast út af fyrir okkur ? ÞaS er und- arlegt, hvaS þessar háttvirtu konur virSast misskilja afstöSu okkar gagn- vart karlmönnum. ÞaS liggur viS aS lesa megi út úr ávarpinu frá þeim, aö þær ætli beint aS segja karlmönn- unum stríS á hendur, svo er mikill vígamóSurinn yfir því, hvaS viS sje- um „öflugar"—„ef vjer annars tökum allar höndum saman". Þetta verSur ekki skiliS öSruvísi en aS þær ætlist til aS viS vinnum út af fyrir okkur, líklega þangaS til sá alvaldi breytti okkur i einn voldugan „saltstólpa". Þetta vakti upp í huga mínum eitt fundahald í „Kvenrjettindafjelaginu", þegar jeg var meSlimur þess. Frú GuSrún Pjetursdóttir frá Engey vakti máls á því, aS fjelagiS fengi einhvern hæfan mann til þess aS halda fyrir- lestur innan fjelagsins um landsmál, til aS auka þekkingu okkar á þeim, en þaS fanst formanni fjelagsins hin mesta fásinna, þar eS „þau væri alt önnur mál en okkar". Mjer hefur nýlega borist „Lögr." meS 1. skilagrein fyrir samskotum til spítalasjóSsins, og verS jeg aS segja, aS þegar frá dregst" höfSinglegt til- lag frá Thorvaldsensfjelaginu, hinu ísl. kvenfjelagi og kvenfjelagi Frí- kirkjusafnaSarins, þá hefur sorglega lítiS safnast. Jeg las skilagreinina þrisvar, því jeg gat ekki trúaS því, aS hvergi sæ- ist nafn neinnar konunnar, sem undir „ávarpiS" hafa ritaS, hvorki meS til- lag frá sjer „eftir efnum og ástæS- um", nje heldur sem safnendum í bænum. ÞaS hefSi veriS styrkur fyr- ir þetta mál, ef þær hefSu ekki látiS lenda viS skrifin tóm, heldur aS þær hefSu sýnt þaS í verki, aS þeim væri þetta áhugamál. ÞaS er fyrirsjáanlegt, aS alt of löng biS yrSi þaS, ef landspítalabygging- in ætti aS dragast þangaS til kven- fólkiS hefSi safnaS nægilegu fje til hennar. ÞaS verSur því aS leita ann- ara ráSa. Jeg get ekki sjeS aS nokk- uS sje eSlilegra en aS landsjóSur leggi fram fje til spítalabyggingarinnar. ÞaS er þjóSarnauSsyn aS hann verSi bygSur hiS allra fyrsta. Þær konur, sem nú hafa kosningarrjett til alþing- is, ættu aS setja þaS mál á oddinn viS þingmannavaliS, sem nú fe.r í hönd, og auk þess beita áhrifum sín-

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.