Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 29.11.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 29.11.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LOGRJ TTA AfgreiSslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. >ORLÁKSSON, Bankastræti 11. Talsími 350. Nr. 56. Reykjavík, 29. nóvember 1916. XI. arg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Par eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. Bœkur, mnlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í fúsar ö Lávus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síöd. Nýja Bókbandsvinnustofan tekur aS sjer alla vinnu, sem aö bók- bandi lýtur og reynir að fullnægja kröfum viSskiftavina sinna. Bókavin- ir, lestrarfjelög og aSrir ættu því aS koma þangaS. — Útvegar allar bækur er fáanlegar eru. Þingholtsstræti 6 (Gutenberg). Brynj. Magnússon. Eftir kosningarnar. Inngangur. Kosningarnar eru Uffl garS gengn- ar, pg úrslitin þau, aíS Heimastjórnar- fiokkurinn er fjölmennasti f lokkur þingsins, en enginn einn flokkur hef- ur meiri hluta í þinginu. Aukaþing hefur veriS kvatt saman, og eitt af fyrstu verkefnUnum, sem fyrir því liggja, er aS ráSa fram úr því, hvern- ig stjórn landsins skuli skipuð um næstu framt'rö, aS líkindum í næstu 6 ár. Heimastjórnarflokkurinn og Einar Arnórsson ráðherra. Eins og kunnugt er hefur Einar Arnórsson veriS ráSherra síSan vor- iö 1915, og stuSst viS fylgi Heima- stjórnarflokksins, meS þvi aS hans eigin flokkur, „langsummenn" svo- nefndir, var ekki nærri nógu fjöl- mennur til aS mynda meiri hluta ut- an um hann á þingi. Tildrögin til þessa stuSnings Heimastjórnarmanna eru reyndar alkunn, en skulu þó rifj- uS upp hjer í stuttu máli. ÞingiS 1913, þar sem Heimastjórn- armenn voru í meiri hluta, hafSi sam- þykt stjórnarskrárfrumvarp þaS, sem nú er orSiS aS lögum. Hannes Haf- stqin útvegaSi loforS konungs um staSfestingu á frumvarpinu, og var svo rofiS þing lögum samkvæmt,'og nýjar kosningar látnar fram fara vor- iS 1914. Fyrir þær kosningar fann Einar Arnórsson upp „fyrirvarann", og þá var hann kosinn á þing. AukaþingiS 1914 samþyktí stjórn- arskrárfrumvarpiS óbreytt, og sam- þykti einnig tillögu um gerS hins fyrirhugaSa íslenska fána — en lof- orð konungs um að veita oss sjerstak- an fána hafSi H, Hafstein áSur út- vegaS. Á þessu þingi varS SigurSur Eggerz ráSherra, og fór hann meS hina samþyktu stjórnarskrá til staS- festingar, og átti einnig aS ráSa fána- málinu til lykta. En svo fór um þau mál, aS S. E. neitaSi aS undirskrifa staSfestingu stjórnarskrárinnar meS konungi, og beiddist lausnar, og varS þá ekki heldur af því, aS fánamálintt Myndin er frá torgi í Búkarest. Borgin stendur á stóru sljettlendi beggja megin viS ána Bambovita, sem fellur í Dóná. 300 þús. íbúar eru í borginni, þar af % grískkaþólskir, hinir eru rómverskkaþólskir, mótmælendatrúar og GySingatrúar. I borginni er mikiS af Zígaunum. Hún er falleg og rik af mótsetningum, því þar eru mjög dýrar skrauthallir innan um fátæklega kofa og á götunum sjást dýrustu skrautbúningar innan um ræfla og tötra. París er fyrirmyndin og alt, sem franskt er. Heldra fólkiö talar frönsku, og í búSunum skilja menn frönsku. Draumlíf Austurlanda og starfslrf Vesturlanda mætist í þessari borg, segja menn. væri ráSiS til lykta. Var þetta haust- ið 1914. Nú leiS svo fram eftir vetri, aS S. E, gegndi ráSherrastörfum, stjórnar- skráin lá fullsamþykt af þinginu, en óstaSfest af konungi, og fáninn fyr- irheitni ófenginn. Út úr þessu kvaddi konungur íslenska stjórnmálamenn til fundar viS sig, fyrst Hannes Haf- stein, og síSan „þremenningana", Ein- ar Arnórsson, GuSm. Hannesson og Svein Björnsson, sem allir tilheyrSu þingmeirihluta þeim, er Sig. Eggerz studdist viS. í þessari síSarnefndu utanför talaSist svo til milli danskra stjórnmálamanna og þeirra þremenn- inganna, aS ágreiningur sá, sem S. E. hafSi sett fyrir sig; mundi geta jafn- ast, og gerSu þeir tillögur um þaS innan stjórnarflokksins, er þeir komu heim, aS ganga aS „staSfestingar-skil- málum" þeim, sem til hafSi talast um niilli þeirra og hinna dönsku stjórn- málamanna. En innan flokksins lagS- ist S. E. og ýmsir aSrir fast á móti þessu. Allan veturinn höfSu Heimastjórn- armenn krafist þess, aS stjórnarskrá- in yrSi staSfest og fánanum fram- gengt, og beint kröfum sínum um þetta til þingmeirihlutans. Nú var svo komiS, aS þessi þingmeirihluti var klofnaður, vildu sumir verSa viS kröf- um Heimastjórnarmanna, en sumir ckki. Þá tókust samningar milli þeirra þremenninganna annarsvegarog þing- manna Heimastjórnarflokksins.þeirra er til náSist, hins vegar, um þaS, aS ef flokksbrot þremenninganna tæki viS stjórninni og kæmi í framkvæmd bæSi staSfestingu stjórnarskrárinnar og fánanum þá skyldu Heimastjórn- armenn á næsta þingi stySja hina nýju stjórn, þannig aS ef fyrverandi flokksbræSur hennar — sem upp úr þessu voru kallaSir „þversummenn" — rjeðust á hana fyrir stjórnarskrár- staSfestinguna, þá skyldu Heima- stjórnarmenn veita ráSherra stuSning, og aS öSru leyti skyldu Heimastjórn- armenn láta hann í friSi sitja næsta þing (1915), ef hann ekki bryti neitt af sjer. Upp á þetta varS Einar Arn- órsson ráSherra, og samkvæmt þessu loforSi studdi Heimastjórnarflokkur- inn hann á þingi 1915. Eins og sjá má af þessu, og áSur er kunnugt, eru ástæSurnar frá hendi Heimastjórnarmanna til aS stySja E. A. eíngöngu þær, aS þeir vildu bjarga og koma í fullnaSar-framkvæmd þessum tveim stórmálum, stjórnar- skránni og fánanttm, sem flokkurinn og foringi hans á þingi 1913 og eftir þaS þing höfSu komiS svo langt áleiS- is, aS allar torfasrur þá virtust yfir- stignar, en voru nú samt aS eyði- lcggjast í höndum Sig. Eggerz. Heimastjórnaflokkurinn hefur efnt vel loforS sitt til Einars Arnórssonar. Á þingi 1915 studdi flokkurinn hann eftir þörfum, og þaggaSi niSur í kyr- þey þau lagafrumvörp hans og aSr- ar tiilögur, sem flokknum þótti öld- ungis óstySjandi (t. d. frv. um fjölg- un bankastjóra viS Landsbankann, frv. um aS hafa tvo ráSherra, stóra fjárveitingu handa Ragnar Lundborg o fl.); án þess aS gera þetta aS neinu háværu ágreiningsefni. Og í fram- haldi af þessu hafa blöS Heimastjórn- arflokksins einnig síSan þingi sleit látiS aSfinsluverSar stjórnarathafnir hans Hggja aS mestu í þagnargildi, enda óskaSi enginn eftir stjórnarskift- um fyr en aS kosningum afstöSnum, úr því aS þeirra var ekki lengur aS bíSa. Hefur flokkurinn þannig greitt aS fullu og vel útilátna borgun þá, stm hann hafSi samiS um aS greiSa fyrir björgun þessara tveggja strönd- uSu stórmála. Og eru þar meS allar ástæSur þær burtu fallnar, sem leiddu flokkinn til stuSnings viS utanflokks- ráSherra. Á aukaþingi því, sem nú kemur saman, hefur Heimastjórnar- flokkurinn öldungis óbundna afstöSu. Horfur um stjórnarskifti. Þótt flokkaskipun þingsins sje aS ýmsu leyti óviss, þá er þaS þó ljóst, aS stjórnarflokkurinn er mjög lítill. AS stærSinni til getur hann ekki orS- iS ofar en þriSji eSa fjórSi í röSinni. Og viS landskosninguna hefur ráS- herra, sem var efstur á einum af þeim listum, er fæst atkvæSi hlutu, fengiS svo ákveSna vantraustsyfirlýsinguhjá kjósendum landsins í heild sinni, sem frekast getur orSiS. Einu sinni á árunum var töluvert um þaS rætt og ritaS, hvort þingræSi eSa þjóSræSi ætti aS sitja í öndvegi; nú þarf ekki um þaS aS tala. Hvort sem litiS er til þingræSis eSa þjóSræSis, þá er at- kvæSamagn stjórnarflokksins svo lít- iS, aS þaS væri brot á öllu stjórnmála- velsæmi, ef svo fáliSaSur ráSherra ætlaSi sjer aS sitja, og t. d. krefSist þess aS þingiS samþykti á sig van- traustsyfirlýsingu — ella færi hann ekki. Fyrir slíku velsæmisbroti er ekki ráS gerandi, og má því telja víst aS ráSherra beiSist lausnar þeg- ar í þingbyrjun, ef ekki fyr Þá liggur fyrir þinginu sá vandi, aS mynda meirihluta um einhverjastjórn. Til þess eru ýmsar leiSir hugsanleg- ar, og hafa þær sína kosti og galla á vixl, eftir því, frá hvaSa sjónar- miSi er á þær litiS. Skal hjer gerS tilraun til aS athuga nokkrar af þess- um leiSum, einkum þó aS því er snert- ir afstöSu Heimastjórnarflokksins. Frá flokks-sjónarmiði. Fyrir hvern þann landsmálaflokk, sem einhverja stefnu hefur, er þaS eSlilegt æfiskeiS, aS hann sje ýmist í meiri hluta eða minni hluta meðal þjóSarinnar.Minnihlutaárineru þrosk- unar- og vaxtartími hvers flokks. Þá er flokkurinn stjórnar-andstöSuflokk- ur, hefur á hendi þaS mjög svo vin- sæla verkefni^ aS benda á misfellurn- ar í stjórnarfarinu, og hefur mjög góSa aSstöSu til þess aS vinna fylgi meSal þjóSarinnar þeim málum til V. B. K. Vandaðar vörur. Ódýrar vörur. Ljereft, bl. og óbl. — Tvisttau. — Lakaljereft. — Rekkjuvoðir, Kjólatau. — Cheviot. — Alkl«Ci. — Cachemire, Flauel, Silki, Ull og Bómull. Gardínutau. — Fatatau. — Prjónavörur allskonar. Regnkápur. — Gólfteppi. Pappír og ritföng. Sólaleður og skósmíðavörur. Verslunin Bjórn Kristjánsson, Reykjavík. Hlutafjelagið ^Völundur' Islands fullkomnasta trjesmíðaverksmiðja og timburverslun Reykjavík hefur venjulega fyrirliggjandi miklar birgðir af sænsku timbri, strikuðum innihurðum af algengum stærðum og ýmislegum listum. Smíðar fljótt og vel hurðir og glugga og annað, er að húsabyggingum lýtur. Sv. Jónsson & Co. Kirkjustræti 8 B. Reykjavík hafa venjulega fyrirliggjandi miklar birgðir af fallegu og endingargóðu veggfóðri, margskonar pappír og pappa — á þil, loft og gólf — og gips- uðum loftlistum og loftrósum. Símnefni: Sveinco. Talsími 420. helst vanur húsgagnasmíði, getur fengið fasta at- vinnu hjá JÓNI HALLDÓRSSYNI & Co. Fulltrui óskaiSt. Stórt útflutningsfirma i Bretlandi óskar eftir duglegum og röskum manni, sem hefur verslunarþekkingu, til þess aS vera fulltrúi sinn á Is- landi viS sölu erlendra vara og kaup á íslenskum afurSum. — Þar eS byrjunarlaun verSa 3000 krónur og árleg jöfn kauphækkun þangaS til komnar eru 5000 krónur, er þess krafist aS viSkomandi helgi firmanu alla starfskrafta sína og óskiftan áhuga. Umsóknir, ritaSar á ensku eSa dönsku, ásamt nákvæmum upplýsing- um um hæfileika umsækjandans og meSmælum, sendist „Lögrjettu", merktar „100". handa, sem flokkurinn ber fyrir brjósti. Þegar hann svo fær meirihluta viS kosningar, þá ber honum aS taka viS stjórninni, og þaS timabil á aS verSa uppskerutími i þeim skilningi, aS þá á flokkurinn aS koma i fram- kvæmd þeim málum, sem hann barS- ist fyrir meSan hann var í minni hluta. Þegar litiS er yfir sögu Heima- stjórnarflokksins síSan 1904,er stjórn- in fluttist inn í landiS, sjest þaS, aS einungis tvö tiltölulega stutt tímabil hefur hann veriS stjórnar-andstöSu- flokkur, sem sje frá 1909 til 1911, meSan Björn Jónsson var ráSherra, og rúma 9 mánuSi 1914—15, meSan Sig. Eggerz var ráSherra. Á þessum tveim tímabilum hefur flokkurinn eflst og þroskast; á hinu fyrra svo mikiS, aÖ eftir kosningaósigurinn 1908 kom mjög svo greinilegur kosn- ingasigur 1911. Seinna tímabiliS var stutt, og endaSi ekki meS neinum kosningum, en auSfundiS var þaS, aS þá var flokknum aS aukast fylgi aftur eftir ósigurinn viS kosningarnar 1914. Og líklega hefur þaS ekki ráSiS litlu Uffl snúning þremenninganna i stjórn- arskrármálinu, aS þeir hafa fundiS þaS, aS ef SjálfstæSisflokkurinn hjeldi sinni stefnu óbreyttri — sæti viS völd, en ljeti stjórnarskrármál og fánamál eySileggjast — þá mundi Heimastjórnarflokkurinn fá algerSa yfirhönd viS næstu kosningar. Sem stjórnarflokkur og þingmeiri- hluti starfaSi Heimastjórnarflokkur- inn 1904-1909. Þar áSur hafSi hann veriS i minnihluta, en barist og þrosk- ast og vaxiS á eSlilegan hátt. Upp- skera sú, sem hann færSi heim í þjóS- arbúiS á þessu tímabili var stórkost- leg; þó ekkert sje nefnt frá þessum árum annaS en ritsíminn einn; þá er þaS meira en nokkur annar flokkur eSa nokkur önnur stjórn hjer á landi getur státaS af.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.