Alþýðublaðið - 11.12.1964, Blaðsíða 7

I)
KVENNAMÁL
E
KKI ætla ég mér þátttöku í
annarra manna deilum um það
hvort íslenzkar bókmenntir séu
einhvers konar einkamál fleiri
eða færri „kerlingá”, — né þá
heldur hvort sú þjóð gangi á-
reiðanlega öll í pilsum. En það
fer ekki fram hjá neinum sem
fylgist með bókaútgáfu hér á
landi hversu fyrirferðarmikinn
skerf skáldsagna íslenzkar konur
leggja á markað hverja jóla-
kauptíð. Ætli kvennasögurnar
losi ekki tuginn þetta árið eins
og stundum áður? Sizt er ætl-
andi að þessar og þvilíkar sögur
væru gefnar út ár eftir ár nema
þær stæðu vel undir útgáfu-
kostnaði sínum. Og heimildir
eru fyrir því að margar þessar
sögur séu með eftirspurðustu
bókum á söfnum. Laus}ega má
áætla að eitthvað yfir 20.000
„kerlingabækur” séu prentaðar,
mestpart seldar og sjálfsagt
lesnar hér hvert haust. Þá er ó-
talið allt útlent góss af sama
tagi og þaðan af verra; og svo
: í/iv v:
inn af handahófi. Tvær voru eftir
þær Ragnheiði Jónsdóttur og
Guðrúnu frá Lundi, sem báðar
munu í hópi vinsælustu og mik-
ilvirkustu kvenrithöfunda okk-
ar, og svo ein eftir óreyndan
höfund til móts við þær, Guð-
rúnu A. Jónsdóttur, sem aðeins
hefur gefið út eina skáldsögu
áður.
öllum þessum sögum er kven-
lýsing i forgrunni sögunnar; og
svo mun í kvennasögunum yfir-
•; ;■•■■■■.
■.vtí'/'.;;;-
Guðrún A. Jónsdóttir
allur safnalesturinn. Og svo segja
menn að íslendingár hafi ekki
lengur gaman af bókum!
Líklega er það miður sann-
gjarnt að draga allar skáldsögur
íslenzkra kvenna í einn dilk að-
greiningarlaust; sjálfsagt cr þar
misjafn sauðurinn eins og víðar.
Menn taka þó eftir hversu fá-
títt það er, að kona sendi frá
sér bókmenntaverk sem nái máli.
Og þegar litið er yfir kvenna-
sögur eins hausts er einsætt að
allur obbinn af þeim eru
skemmtisögur af sama tagi, sömu
gerðar. Alþýðlegur skemmtilest-
ur á sannarlega allan rétt á sér;
og sízt spillir að slík nauðsynja-
vara sé heimafengin. Það er ó-
þarfi að mikla fyrir sér fyrir-
fram vesaldóm þessa bókmennta-
iðnaðar. Vinsældirnar gera hann
forvitnilegan viðkynningar, —
þó varla sé bjóðandi í heilsuna
þeirra sem lesa allan staflann
ár eftir ár.
Fyrir þessar forvitnisakir las
. ég nýlega þrjár nýjar skáldsögur
íslenzkra kvenna — nokkurn veg-
leitt. Jafhaðarlega tekst þessum
höfundum miklu siður að lýsa
karlmönnum svo úr verði nema
einfaldasta yfirborðsmynd;
og er það miður því jafnan eru
ástir og kvennamál söguefni
þeirra. Þannig fer einnig í sögu
Guðrúnar A. Jónsdóttur sem
nefnist Taminn til kosta (ísafold
298 bls.): Konráð bóndasonur
sem þar segir frá, er heldur bet-
ur ósannleg persónusmið þó
hann eigi að vera „goðumlíkur”
að vallarsýn og „paradísarsæla”
vís hverri konu i faðmi hans.
Athyglin beinist öll að móður
hans, Mörtu húsfrcyju, lífsraun
hennar og sigri að lokum; óláns-
ferill Konráðs er reyndar ekki
nema þroskatilefni • Mörtu; og
væri fjarri lagi að tala um nokkra
sálffræðilega gerð þeirrar lýsing
ar allrar.
Taminn til kosta er sveita-
saga af rómantískasta taginu:
sagan um kotastelpuna sem
hreppir stórbóndasoninn, , um
húsfreyju á stórbýli sem verður
að lægja dramb sitt fyrir örlaga-
mætti ástarinnar. Hún er tíma-
sett milli stríða þó það komi
málinu nú ekki mikið við. Sam-
an við rómantískar sveitasælu-
lýsingar með viðeigandi fjálgleik
blandast örlagahugmyndir úr
fornsögum og gróinn hjátrúar-
andi: þetta stendur allt undir
reyfaralegum söguþræði sem
náttúrlega fer vel að lokum —
Ragnheiður Jónsdóttir
og virðist líka eiga að bera les-
andanum einhvern siðernisanda
með sér. Styrkur sögunnar er lýs-
ing Mörtu húsfreyju sem er hið
raunverulega söguefni, það sem
það er; aðrar mannlýsingar eru
allar gerðar eftir misjafnlega
fjarstæðum formúlum, enda á
höfundur erfiðast með að skrifa
samtöl og yfirleitt láta fólk sitt
tjá sig í orðum. En orðfæri henn-
ar á sögunni er staðgott — þar
sem það spillist ekki af tilgerð.
Bókin er snoturlega gerð hið
ytra, en morar í prentvillum.
AÐ er erfitt að skilja að nokk-
ur skuli í alvöru hafa ánægju
af rómantísku vansmíði á borð
við Taminn til kosta. Eru ekki
þvílíkir lesendur orðnir nokkuð
úreltir? En vinsældir Guðrún-
ar frá Lundi verða prýðisvel
skiljanlegar af síðustu sögu henn-
ar, Hvikul er konuást (Leiftur;
315 bls.) — þó svo söguefni
Guðrúnar sé „úrelt” ekki síður
en nöfnu hennar. Frásögn Guð-
rúnar er allajafna mjög greið.;
hún orkar líklega spennandi á
suma lesendur. Hún kann ís-
lenzkt sveitalíf aftur og fram • á
fingrum sér, megnar að staðfesta
söguþráð sinn í daglegri hvers'-
dagsönn í sveitinni. Og Guðrún
er gersamlega fordildarlaus höf-
undur: hún ætlar sér ekkert um-
fram það sem hún kann og get-
ur: að segja hvérsdagssögu frá
þvi i gamla daga.
Guðrún frá Lundi er varla til
neinna . muna burðugri sálfræð-
ingur en Guðnin Jónsdóttir, —
en í mannlýsingum nýtur hún
hversdagsskyns sins eins og
endranær. Hannes hennar á Herj-
ólfsstöðum er ekki rökvíslegar
gérður en Konráð Guðrúrtar
hinnar; en þó er Konráð miklu
fjarstæðari maður i sinni sögu.
Það er eins og verði eyða í sögu
Guðrúnar frá Lundi fyrir Hann-
esi: það er sagt hvers konar mað-
ur Hannes sé, hver hann eigi að
vera, en engar sönnur eru þar
færðar á þennan mann. En
tengdamæðgurnar, móðir Hann-
esar og konuhró hans, njóta allr-
ar gaumgæfni höfundarins. í
viðskiptum þeirra er að vísu flest
með ólíkindum og röktengsl sög-
unnar fjarska veikbyggð og van-
máttug; en raunskyn Guðrúnar
firrir hana beinum fjarstæðum,
þetta fólk á reyndar heima i
hversdagnum sem hún lýsir. Ást-
in heyrir undir líffærafræðina og
er afgreidd hér með einni viku-
blaðstúlku éða svo, án óþarf-
légrar rómantískrar vímu; Guð-
rúnu er hugleiknari heimatryggð,
dagleg skylda, vandamál hvers-
dagssambúðar. Og í samræmi við
það skrifar hún eðlilegt alþýðu-
mál, sundurgerðarlaust og án
þess að sækjast eftir neinum
hátíðabrag, en stundum furðu
kjarngott; hún kann lika furðu-
vel að lýsa sögufólki sinu í orð-
um þess ekki Síður en áthöfn-
um. Það er athyglisvert hversu
mikill hluti bókar hennar er
samtöl; og á líklega sinn hlut
í því hve frásögnin er greið.
Bókin er snyrtilega gerð af
forlagsins hálfu nema prófarka-
lestur náttúrlega afleitur. Og
líklega er heiti bókarinnar stílað
upp á sölugildi. Það hæfir illa
sögunni sem vel mætti heita
Tengdadóttirin. En þá sögu var
Guðrún frá Lundi víst búin að
skrifa áður.
I
H
JÁ Ragnheiði Jónsdóttur, er
lesandinn loksins kominn til nú-
tíðarínnar og til Reykjavíkur, —
eða svo á það að heitá. Tíma-
setningin skiptir raunar ekki
miklu máli: Ragnheiði er kven-
lýsingin meginatriði eins og
þeim guðrúnum. Og enn spretta
laukar, (Helgafell; 186 bls.) er
fjórða saga hennar ,,úr minnis-
blöðum Þóru frá Hvammi” sem
enn kann að vera ólokið; og verð
ur vitaskuld ekki lagður viðhlít-
andi dómur á verkið nema í
heild. Engu að síður stendur
þéssi saga nógu s.érstök til að
unnt sé að gera sér nokkra grein
fyrir henni einni.
Ragnheiður Jónsdóttir er miklu
fágaðri, menntaðri höfundur en
þær Guðrún Jónsdóttir og Guð-
rún frá Lundi; og viðleitni
HiélbarðavfððerðSr
opídalladagá .
(UKA LAUGAltDAÖA
OOSUNNUÐACA)
ntXKL.8TU.22.
Cáamívinrswtófnil/I
hennar að því skapi alvarlegri.
Þær segja móralskar skemmti-
sögur; hún leitast við miklu
djúptækari þroskasögu, sálkönn-
un og -lýsingu. Engu að siður
eru hlutíöll hennar sögu lík
Framhald á 10. síðu
ÚT F.R komin bók eftir Pál Guð-
mundsson frá Rjúpnafelli sem
nefnist Á fjalla- og' dalaslóðum.
Eru það endurminningar höfund-
arins frá æskuárum og sagna-
þættir frá Hólsfjöllum og Möðru-
dal, en Páll fluttist ungur að
aldri til Ameríku, og hefur búið
í Leslie, Saskatchewen um 50
ára skeið. Benedikt Gíslason frá
Hofteigi hefur búið bókina til
prentunar og skrifar hann inn-
gang um höfundinn. Bókaforlag
Odds Björnssonar á Akureyri gef-
ur bókina út sem er 261 bls. að
stærð.
Ægisútgáfan hefur gefið út
Sögur ökumannsins eftir August
Blanche í þýðingu Jóhanna
Bjarnasonar, sem einnig ritar inn
gang um höfundinn. Blanche var
vinsæll og mikilvirkur skemmti-
sagnahöfundur í Svíþjóð á öld-
inni sem leið, fæddur 1811. —-
Bókin er 262 bls. að stærð.
FÓSTURDÓTTIRIN nefnist
skáldsaga eftir Theu Schröck-
Beck, sem prentsmiðjan Ásrún
gefur út. Lilja Bjarnadóttir Nis-
sen þýddi. Bókin er 230 bls. að
stærð.
Hörpuútgáfan gefur út drengja
sögu eftir Eric Leyland og T. E.
Scott Chard sem nefnist Smygí-
araflugvélin. Er það þriðja saga
í flokki um „Hauk flugkappa —
lögreglu loftsins”. Snæbjörn Jó-
hannsson þýðir bókina sem er
prentuð í, Prentverki Akraness,
126 bls. að stærð.
ALÞÝÐUBLAÐtÐ — 11. des. 1964 J