Vísir - 18.09.1968, Qupperneq 8

V í S IR . Miðvikudagur 18. september 1968.
VISIR
Otgefandi Reykjaprent h.t.
Framkvæmdastjóri Sveinn R. Eyjólfsson
Ritstjóri: Jónas Kristjánsson
Aóstoðarritstjóri: Axel Thorsteinson
Fréttastjóri •. Jón Blrgir Pétursson
Ritstjómarfulltrúi: Valdimat H. Jóhannesson
Augiýsingastióri: Bergþór Olfarsson
Auglýsingar: ^ðalstræti 8. Simar 15610 11660 og 15099
Afgreiósla: Aðalstræti 8. Simi 11660
Ritstjóm: I nugavegi 178. Simi 11660 (5 línur)
1 Áskriftargjald kr 115.00 á mánuði innanlands
I lausasöl j kr. 7.00 eintakið
Prentsmiðja Vísis — Edda h.f.
Rafgeymafesfingarnar
tslendingar og flestar nágrannaþjóðirnar búa við
blandað hagkerfi. Að grunni til er miðað við, að eftir-
spumin ráði framleiðslunni á nokkurn veginn sjálf-
virkan hátt. En jafnframt skipar áætlanagerð mikil-
vægan sess, bæði í hverju einstöku fyrirtæki og hjá
ríkisvaldinu, er gerir almennar efnahagsáætlanir til
langs og skamms tíma. Þetta blandaða kerfi þykir
víðast hvar gefast vel.
Stundum myndast samt misræmi, t. d. of mikil fjár-
festing í einni grein en of lítil í annarri. Við þekkjum
þetta vel hér á landi. Misræmið vekur að sjálfsögðu
óánægju. Menn spyrja þá stundum, hvort ekki þurfi
nákvæmari miðstjórn á öllu atvinnulífinu. Það er
freistandi að álykta svo, en reynslan kennir allt annað.
Mun meira misræmi myndast í atvinnulífinu, þegar
nákvæmri miðstjórn er beitt. Þetta þekkjum við af
reynslu Austur-Evrópuþjóðanna. Þótt lífskjörum sé
haldið þar niðri eftir mætti, er verðmætasköpunin til-
tölulega hægfara. Miðstjórnarkerfið verkar eins og
fyrirstaða í atvinnulífinu.
Kerfið er afar seinvirkt. Fyrst er safnað tölulegum
upplýsingum. Síðan er gerð áætlun um framleiðsluna,
bæði í stóru og smáu. Þá eru fyrirtækjunum gefin fyr-
irmæli eða meðmæli um, hvað skuli framleiða. Þessi
langa boðleið tekur venjulega nokkur ár og þá hafa
aðstæðurnar venjulega breytzt.
Við skulum taka dæmi. Dráttarvélaverksmiðja upp-
götvar, að tíu þúsund rafgeymafestingar, sem hana
vantar, eru ekki til eða hafa farið annað, og að þær
verða ekki framleiddar aftur fyrr en eftir tvö ár. Mið-
stjórnin fær að vita um þetta. Áætluninni ér breytt,
en samt tekur eitt ár að fá festingarnar, því að kerfiiT
er svo seinvirkt. Þann tíma bíða dráttarvélarnar hálf-
smíðaðar.
Á hverjum degi koma fram ótal slíkar fyrirstöður
í atvinnulífinu. Sífellt er verið að ryðja þeim úr vegi
og við það raskast áætlunin meira og meira. Þetta er
reynsla Austur-Evrópuþjóðanna, þrátt fyrir mikla við-
leitni í gagnstæða átt. Hið eina, sem heldur miðstjórn-
arkerfinu gangandi og hindrar, að allt lendi í hræri-
graut, er svarti markaðurinn. Með hjálp hans er oft
hægt að fara fram hjá kerfinu og útvega það, sem
nauðsynlega þarf til að hindra framleiðslustöðvun.
Þess vegna halda stjórnarvöld í þessum löndum
verndarhendi yfir svarta markaðinum.
Hinar sífelldu fyrirstöður eru ekki eini galli mið-
stjórnarkerfisins, heldur aðeins einn af mörgum. Ann-
ar galli er, að alltaf er skortur á einhverjum nauðsynj-
um. Þriðji gallinn er, hve mikið er um arðlausa offjár-
festingu. Þannig má lengi telja. Og þetta verða menn
að hafa í huga, þegar þeir freistast til að kalla á ná-
kvæma miðstjórn íslenzkra atvinnumála.

-X
í yfirliti frá New York um
kosningabaráttuna í Bandarikjun
um, eins og nú horfir segir, að
aliar skoðanakannanir bendi til
sigurs Richards Nixons, forseta-
efnis republikana.
„Og nú ætlar hann greinilega
ekki“, segir þar, „að koma fram
í sjónvarpinu ásamt Humphrey",
en hann hefir hvað eftir annað
skorað á Nixon að ræða við sig
augliti til auglitis í sjónvarpinu
um vandamál heima og úti í
heimi er leysa þarf.
Humphrey segir, að Nixon
hafi skotið sér undan að taka af-
stööu til ýmissa mála, sem eru_
á dagskrá, svo sem um það hvort*
RICHARD NIXON — „Honum byrjar betur, eins og stendur“,
stóð undir þessari mynd, — „en er stefnan rétt?**
NIXON hagar sér eins og
gætinn pókerspiiari"
//
— enginn fær að rýna i spilin hans
fresta eigi staöfestingu öldunga
deildarinnar á sáttmálanum til
þess að hindra dreifingu kjarn-
orkuvopna, hvort selja skuli
vopn til ísraels, staðfestingar
öldungadeildarinnar á tilnefn
ingu forsetans á Abe Fortas sem
forseta Hæstaréttar í stað Earls
Wárren o.s.frv. Nefnd I öldunga
deildinni boðaði Abe Fort-
as á sinn fund til þess að svara
fyrirspurnum hvað eftir annað,
en hann virðist nú hafa fengið
nóg, og hefir neitað að mæta
á fleiri fundum.
Nú kann það í fljótu bragði að
virðast einkennileg afstaða Nix-
ons að vilja ekki koma fram I
sjónvarpinu ásamt keppinaut sín
um en ef til vill er skýringin
sú að hann féllst á slíka uppá-
stungu er þeir voru keppinautar,
hann og John F. Kennedy og
Nixon tapaði á því — og vill
ekki hætta slíku nú. Hann þyk-
ist líka vera nokkurn veginn viss
um að sigra nú, sjö vikum fyrir
kosningar, og vill ekki spilla
þeim möguleikum. Vinir Nixons
segja, að Humphrey voni aug-
ljóslega að hafa betur komi þeir
fram saman í sjónvarpi, og að
Nixon fáðist þá persónul. á and-
stæðinga sína, en það vilji Nixon
forðast.
Pað eru því ékki miklar lik-
ur fyrir. að Nixon láti lokka sig á
hálar brautir, þar sem gæti orð-
ið erfitt fyrir hann aö fóta sig.
Hann hefir lært mikið á þvi er
hann var raunverulega alltaf að
tapa og hagar sér nú eins og
gætinn „pókerspilari” sém held-
ur spilunum að brjösti sér, svo
aö enginn geti séö spil þau sem
hann hefir á hendi.
En ef svo vel horfir um sigur
Nixons sem margir ætla, hvað
gæti þá helzt orðið til þess aö
breyta horfunum Humphrey í
vil. Vafalaust mundi honum
stoö í þvi, ef eitthvaö færi að
þoka i rétta átt á friöarfundin-
um í París um Víetnam, — eða
að Johnson forseti tæki sér
frumkvæðið f hendur með góð-
um árangri í þágu friðar i Víet-
nam — eða að Nixon talaði af
sér. Fyrri möguleikarnir eru
fjarri og þvi eðlilegt, að Humph-
rey hafi áhuga á að Nixon og
hánn ræði málin frammi fyrir al-
þjóð.
En Nixon viröist staðráðinn í að
„hjálpa ekki til“. Hann getur
blátt áfram að engu ásakana
Humphreys, eöa hann visar þeim
frá sem hlægilegum.
Nixon hefir einnig neitað að
svara fyrirspumum fréttamanna
f sjónvarpi af ótta vlð, að þeir
muni spyrja hann úm það, sem
hann hafi ekki svör við eða óski
ekki að ræða.
Hvað sem þessu líður er hon-
um tekið með fögnuði hvar sem;
hapn kemur og hann hefir komið
fram í hópi spyrjenda og kann
vel viö sig f þeirra hópí, enda
getur hann ráðið því, að þeir
bera upp fyrirspumir að uppá-
stungum hans sjálfs.
Fram að þessu hefir Hump-
hrey sýnt meiri bardagahug og
verið hvassari, en það hefir ekki
haft áhrif á Nixon, og er ætlan
margra að hann muni halda upp
teknum hætti fram yfir kosning-
ar. En minna má á, að margt
getur breytzt á 6—7 vikum.
í CHICAGO Á DÖGUNUM - Þessi mynd var tekin í Chicago,
er flokksþing demokrata var haldið þar, og þá og síðan hefur
aðferðum hers og lögreglu þar verið líkt við þær aöferðir,
sem beitt er I „lögreglurikjum“. Humphrey gerðl þetta að
umtalsefni í fyrrakvöld. Hann hét þjóðinni þvf, að koma á
lögum og reglu í landinu varanlega, án þess að beita til þess
aðferðum iögregluríkja.