Dagur - 06.03.1999, Side 7

Aumleg staða gagn-
vart laiideigejidum
Ef íbúðareigandi borgar ekki
fasteignagjald á tilsettum tíma er
rekið á eftir greiðslunni með
bréfi. Sé því ekki sinnt leggjast
brátt dráttarvextir á skuldina og
senn kemur áminning um him-
inháan lögfræðikostnað. Ef enn
er þijósakst við að borga er hót-
að uppboði á eigninni og sé
íbúðareigandi svo heillum horf-
inn að eiga ekki fyrir skuldinni
eða ekki í færum að semja um
greiðslu er eignin seld fyrir skuld
og áföllnum kostnaði og fyrrver-
andi eigandi rekinn út með hyski
sínu og á ekki margra kosta völ.
Aftur á móti getur landeig-
andi, sem á óbyggðar lóðir í út-
jaðri eða inni í þéttbýlum sveitar-
félögum margfaldað verðgildi
landa sinna með því að standa í
vegi fyrir eðlilegri byggðaþróun
og beðið þess að landið hækki í
verði og selt það síðan hæstbjóð-
anda þegar honum sýnist. Hann
hefur fullt og óskorað vald yfir
eign sinni og dæmin sýna að við-
komandi sveitarfélög eru réttlaus
gagnvart margtryggðum réttind-
um landeigenda.
Landeign er nánast skattfijáls
og fasteignagjöldin leggjast á
mannvirki en ekki land, en inni-
falin í þeim er til dæmis lóða-
leiga, sem innheimt er af stakri
samviskusemi. Þannig verður
íbúðareigandi að greiða leigu-
gjald af þeirri spildu sem hús
hans stendur á.
Eignarréttur landeigandans og
skattfríðindi eru innmúruð í Iög-
gjöf, þar sem honum er hlíft við
nánast öllum skyldum við samfé-
lagið en réttur hans til að
ráðskast með skipulag og græða
á landi sínu án þess að leggja
neitt til nema gamlar þinglýsing-
ar frá fornu landeigendasamfé-
lagi og plögg um erfðaréttindi.
Ef íbúðareigandi greiðir ekki
sín fasteignagjöld til sveitarfé-
Iagsins er eignin tekin af honum
og hann sendur út á guð og
gaddinn. Eignarréttur hans er
skilyrtur í lögum og eftir að dóm-
ur er kveðinn upp um eignamissi
verður honum ekkert til bjargar.
Ef sveitarfélag beitir landeiganda
þrýstingi og býður honum him-
inháar upphæðir fyrir svokallað
eignarnám, kærir landeigandi og
öll dómsstig dæma honum í hag.
Allir græða nema samfélagið
Braskið með erfðagóssið í
Garðabæ er glæsilegt dæmi um
hve lítils sveitarfélög og al-
mannaheill eru virt þegar eignar-
réttur Iandeiganda er annars
vegar. Þau dæmi eru svo ný af
nálinni, að óþarfi er að rekja þá
atburðarás, sem nú er á því stigi,
að Landsbankinn, sem nú er
orðinn helsti burðarás stórbrask-
ara, greiðir nokkrum erfingjum
landeigna 700 milljónir króna,
en lánar athafnamanni upphæð-
ina til að hann geti grætt enn
meira.
Sá gróði á að fást með því, að
sneiða spilduna niður og selja
undir byggingar. Þegar upp er
staðið eru það ávallt húseigend-
ur sem borga brúsann. Lóða-
verðið verður himinhátt með
svona eignatilfærslum og bætist
við byggingarkostnað og þar með
mat á húsnæði, sem lagt er til
grundvallar gjöldum af því.
Þetta láta sveitarfélög og fbúar
þeirra yfir sig ganga og halda að
eignarréttur landeigenda sé frá
guði kominn, eins og lénsveldið
og gjafakvótinn, og því verði ekki
við neinu hróflað. Aldrei heyrist
hósti né stuna frá sveitarstjórn-
armönnum um að kannski sé
tímabært að breyta skattalögum
svolítið til að ráða bót á hugsun-
arhætti sen nær aftur í aldir.
Verkalýðsinnar hafa aldrei komið
auga á þá rangsleitni sem felst í
takmarkalitlum réttindum land-
eigenda og þeir sem halda að
þeir hallist til vinstri í hug-
myndafræði stjórnmálanna eru
svo önnum kafnir í kynjajafn-
rétti, að kynlsóðir eru horfnar
síðan það lið gleymdi hvernig
auðvaldið hreiðrar um sig og
mergsýgur þá sem minna mega
sín.
Alvörukapítalismi
Donald Trump heitir víðfrægur
athafnamaður í Bandaríkjunum.
Hann hefur mikið umleikis og
byggir m.a. flotta íbúðarturna í
New York. Fyrir nokkrum árum
lagði hann eihum of mikið undir
og lá við að komast í greiðslu-
þrot. Þá var farið að hagræða.
Meðal þess sem endurskoð-
endur fundu voru nokkrar
óbyggðar lóðir á Manhattaneyju
sem voru í eigu Trump. Hann
hafði keypt aflagða skiptistöð
járnbrautavagna til að reisa þar
hús við tækifæri. Þetta voru ekki
slæm kaup né óviturleg. En það
sem endurskoðendur fundu að
var, að eigandi lóðanna var bú-
inn að borga tvær milljónir doll-
ara á ári í fasteignagjöld þótt
eignin gæfi ekkert af sér. Var
Trump ráðlagt annað tveggja, að
byggja þegar í stað á lóðinni eða
afhenda borginni hana til að
losna við fasteignagjöldin.
Þar sem vitin borinn kapítal-
ismi ræður ríkjum er þessi að-
ferð notuð til að landeigendur
komist ekki upp með að stöðva
skipulag og byggðaþróun í þétt-
býli og eins hitt að land er metið
til markaðsverðs við álagningu
gjalda. Eignarétturinn er virtur
en hann kostar sitt.
Hagsmimir ItLnna fáu
Víða um land eru sveitarstjórnir í
þéttbýli að semja við landeigend-
ur um kaup á spildum þeirra.
Skattborgarar greiða himinháar
upphæðir fyrir hvert örreytiskot-
ið af öðru og dómstólar dæma
eigendum guðsgjafanna í vil, þar
sem lagaþókstafurinn miðast
eingöngu við rétt þeirra og hags-
muni en hlutur samfélagsins er
fyrir borð borinn.
Ef landeigendum í þéttbýli
væri gert að greiða fasteignagjöld
í samræmi við það sem húseig-
endur verða að gera myndu
sveitarfélög hafa tekjur af eign-
unum i stað þess að borga fyrir
þær, og lítil hætta væri á að lönd
væru geymd í fleiri áratugi á
meðan byggð umhverfis þau
breiðist út og hækki verðgildi
þeirra upp úr öllu valdi.
Ef löggjafinn gæti slitið sig
fram úr úreltu stórbændasamfé-
lagi þyrftu sveitarfélög ekki að
grípa. til óyndisúrræða eins og
svokallað upptökugjald er, sem
er kjánalegt, ólöglegt og bitnar
fyrst og fremst á verðandi fast-
eignagjaldsgreiðendum. En
hampar landeigendum að sama
skapi.
I markaðsvæðingunni miklu
sem nú gengur yfir er land að-
eins markaðsvara fyrir braskara
og eignamenn. Skattalög eru
ekki samferða inn í öld þéttbýlis
og frjálshyggju. Þar er lénsveldið
við lýði þar sem auðlindir eru af-
hentar kvaðalaust og landeignir
lúta lögmálum guðdómsins, sem
vel má meta til fjár en fráleitt að
láta hann borga skatta.
Islenskur kapítalismi er svo
frumstæður, að hann hefur
aldrei komist að því, að franska
byltingin var borgaraleg og að
hún færði borgurunum ekki að-
eins völd og réttindi heldur einn-
ig skyldur. Og sósíalistarnir ham-
ast við að beijast til fátæktar og
verður vel ágengt. En auðlinda-
og landeigendaveldið stendur
óhaggað og nýtur góðæranna.