Dagur - 13.05.1999, Blaðsíða 2

2 - FIMMTUDAGUR 13. MAÍ 1999
ro^tr
, FRÉTTIR
Bjórflaskan kostar víða 500-550 krónur og jafnveI allt upp í 600 krónur - tvöfalt meira en þar sem flaskan er ódýrust.
V í-r.
„Tvöfaldur64 allt
að 930 krónur
Kaupmáttur launa, mæld-
ur í meðalverði bjórs á
veitmgaliúsimi borgariun-
ar hefur hækkað uiii þriðj-
ung á síðustu fimm árum.
Bjóriuu hefur hækkað um
35 en launavísitalan um
37% á sama tíma.
Meðalverð sterkra drykkja og bjórs hef-
ur undanfarið ár nokkurn veginn fylgt
verðbreytingum er orðið hafa hjá
ATVR samkvæmt verðkönnun, sem
Samkeppnisstofnun gerði nýlega á all-
mörgum tegundum gosdrykkja og bjórs
á 135 veitingahúsum á höfuðborgar-
svæðinu. Samanburður við samsvar-
andi könnun fyrir fimm árum leiðir til
dæmis í ljós að glas af gosdrykkjum
hefur að jafnaði hækkað um 15%, tvö-
faldur vodki um 11% en bjórflaskan
kostar nú jafnaðarlega aðeins 3%
meira en fyrir hálfum áratug.
Yfír 280% álagning
Varla mun þó ástæða að vorkenna vert-
unum. Ekki aðeins varð myndarleg
verðlækkun á bjór frá ATVR á þessu
árabili heldur er líka álagningin gríð-
arleg. Meðalálagning veitingahúsa var
t.d. yfir 220% á bjór í flöskum og ríf-
lega 280% á kranabjór, samkvæmt út-
reikningi Samkeppnisstofnunar vorið
1995 og hefur varla breyst stórlega síð-
an. Enda kostar lítill (0,3 1) kranabjór
núna um 380 krónur að meðaltali, stór
(hálfur lítri) um 500 krónur og
bjórflaskan um 460 krónur. Verðmun-
ur milli veitingahúsa er hins vegar
grfðarlegur. Rjórflaskan kostar víða
500-550 krónur og jafnvel allt upp í
600 krónur (í Bóhem á Grensásvegi) -
tvöfalt meira en þar sem flaskan er
ódýrust (í Rauða ljóninu).
Perlan í kringum meðalverð
Verðmunur er samt ennþá meiri á öðr-
um áfengistegundum. Glas af tvöföld-
um vodka í gosi kostar frá 500 krónum
og upp i 930 krónur, á Broadway. En
Hótel Borg, Iðnó, Kaffi Reykjavík,
Óðal, Rex og Skólabrú heimta 900
krónur fyrir sama skammt.
Enn meiri er þó verðmunurinn á
„Irish coffee". Einfaldur kostar frá 340
krónum, víða milli 550 og 750 krónur
og jafnvel allt upp í 860 krónur hjá
Jónatan Livingstone - af drykk sem er
þó innan við 20% að styrkleika.
Athygli vekur, að álagning á áfengi er
rétt í kringum meðaltalið á „stórhöfð-
ingja“-veitingahúsinu Perlunni. Svipað
er raunar að segja um margrómuð
Hótel Holt og Hótel Sögu. Drykkirnir
eru miklu dýrari á ýmsum pöbbum og
smástöðum hér og þar um bæinn.
Getraunin mikla: „Vín hússins“
„Vín hússins" skyldi enginn panta að
óathuguðu máli. I fyrsta lagi reyndist
magnið allt frá 12 til 28 cl eftir veit-
ingastöðum. Og í öðru lagi reyndist
verðið á „víni hússins" allt frá 300
krónum og allt upp í 750 krónur, og í
þeim samanburði var samt alltaf miðað
við sama magn.
Það gerir fólki ennþá erfiðara um vik
að meirihluti veitingahúsa fer ekki að
settum reglum um verðupplýsingar.
Helmingur þeirra brýtur reglu um að
hafa verðskrá uppi framan við inn-
göngudyr og aðeins um þriðjungur
veitingahúsanna tilgreinir hvaða magn
af drykkjarföngum stendur að baki
verði í verðskrám. — HEI
Kunnur rithöfundur sat með fleir-
um þar sem skcggrætt var um
kosningaúrslitin, en sá vann fræg-
an sigur yfir Hagstofunni í nafna-
máli sínu á kosningadag. Uin ann-
an siguvegara dagsins, Steingrím
J. Sigfússon sagði hann kosninga-
sögu: í þjóðsögu segir frá manni
sem sat úti á báti sínum og fiskaði Htið. Þá stakk
Kölski upp hausnum við borðstokkhin og lofaði
góðum afla ef sjómaðurinn gæti lagt fyrir sig
þraut sem hann gæti ekki leyst, cn gæfi sér sál
sína ella. Sjómaður leysti þá vind með nokkrum
hávaða og sagði um leið: Gríptu það glóðvolgt og
málaðu það grænt. Kölski varð af kaupinu.
En Steingrími vegnaði betur. Þegar hami fór í
framboð greip hann Stalín og málaði hann græn-
an. Upp úr því streymdu sálimar til hans...
í heita pottinum velta menn nú
fyrir sér útspili Sigbjöms Gunn-
arssonar í Degi í gær þar sem hann
„blammerar" fyrrum félaga sína í
Samfylkingunni og talar um að
„lýðræðið hafi verið fótum troð-
ið“. Yfirlýsingarnar koma á óvart
eftir þögn hans í kosningabarátt-
unni og telja ýmsir að þetta kunni að vera merki
um að hann sé á leiðinni úr Alþýðuflokknum og
yfir í einhvem annan flokk - jafnvel Sjáifstæðis-
flokkinn...
Sigbjörn
Gunnarsson.
Eftir að Samfylkingin bauð fram-
sókn ríkisstjómarforastu í vinstri
stjóm hafa pottverjar velt því fyrir
sérhvemigsamstarf stjómarþing-
manna í slíkri stjóm gengi. Sér-
staklega þykir möimum fróðlegt
að velta fyrir sér þcirri stöðu ef
Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir
og Össur Skarphéðinsson ættu að fara að leika í
sama liðinu og Ingibjörg Páhnadóttir. Ásta og
Össur hafa til þessa ekki sleppt neinu tækifæri til
að gagmýna Ingibjörgu og finnst mönnum erfitt
að sjá þau og heilbrigðisráðherra í hlutverki_
samheijamia...
Ingibjörg
Pálmadóttir.
FRÉTTAVIÐTALIÐ
Þórarinn V.
Þórarinsson
framkvæmdastjóri VSÍ.
Ríki og sveitarfélög hafa
misstsjónará skyldum sín-
um. Samkeppnisgreinar slá
taktinn í launaþróuninni.
Nýja launakeifið stjóm-
laust. Hagnaðurfyrirtækja
aðminnka.
2-4% launahækkim á ári
- Verkalýðsforingjar virðast líta á úrskurð
Kjaradóms sem nokkurs konar leiðarvísir
fyrir kröfugerðir í næstu kjarasamningum.
Hvaðfinnst þér um það?
„Við getum ekki borið ábyrgð á því hvernig
einstaka verkalýðsforingjar bregðast við.
Hinsvegar finnst okkur að þau viðbrögð séu
ekki skynsamleg, ef þau eru með þessum
hætti. Ef Kjaradómur og forsendur hans gefa
tilefhi til einhverra viðbragða, þá eru það
vangaveltur um það hvernig hægt er í fram-
tíðinni að tryggja að sá hluti hagkerfisins sem
er ljármagnaður með sköttum, taki mið af
þeim hluta sem er í samkeppni og það alþjóð-
Iegri samkeppni. Við erum ákveðið þeirrar
skoðunar að það sé hið almenna atvinnulíf,
samkeppnisgreinamar, sem eigi að slá taktinn
um launaþróunina í gervöllu samfélaginu.
Okkur sýnist að af þeim upplýsingum sem
fram eru komnar að ríki og sveitarfélög hafi
gjörsamlega misst sjónar af þessum skyldum
sínum. Þá hefur þetta nýja launakerfi reynst
vera algjörlega stjómlaust. Við fáum ekki ann-
að séð.“
- Er það kannski áhyggjuefni að ykkar
mati?
„Jú, nákvæmlega. Svigrúm til Iaunahækk-
ana og samkeppnisstaða þjóðfélagsins ráðast
alveg örugglega ekki af því hvað ríkisstarfs-
menn hækka við sig í launum, heldur hvern-
ig gengur í fyrirtækjunum sem eru í sam-
keppni á alþjóðlegum mörkuðum. Við höfum
á undangengnum árum hækkað kaup á ís-
landi meira en tvöfalt á við það sem íslensku
fyrirtækin eru í samkeppni við eru að gera.
Þetta hefur ennþá tekist. Það er m.a. vegna
þess að í upphafi þessa ferils var framleiðslu-
getan vannýtt þannig að það hefur orðið ótrú-
lega mikil framleiðniaukning af ýmsum
ástæðum. Við sjáum hinsvegar núna fyrstu
merkin um það að þessum takti verður ekki
haldið áfram. Hagnaður í fyrirtækjum er að
minnka og það eru mikil hættumerki fólgin í
því. Þannig að okkar nálgun gagnvart kjara-
samningum er því ekki hvað ríkið eða einstak-
ar hreppsstjórnir hafa hækkað mikið kaupið
við sína starfsmenn. Sá mælikvarði getur ekki
verið neinn annar en sá hvað Iaunakostnaður
er að hækka í samkeppnislöndum okkar. Það
er eini vitræni samanburðurinn. Ef við höld-
um áfram að hækka kaup á íslandi umfram
það, þá fer að kvarnast úr undirstöðunum."
- Hvaða launabreytingar eru að gerast er-
lendis?
„Þegar við erum að segja að laun hérlendis
hafa á sl. 12 mánuðum hækkað að meðaltali
um 7,5% erum við að horfa á launahækkanir
í Bandaríkjunum í kringum 4% á ári. I Evrópu
liggur þetta á bilinu 2-3%.“
- Getur verið að komandi kjarasamningar
snúist að einhverjti leyti um sambærilegar
launahækkanir?
„Þetta eru tölurnar sem eru skrifaðar á
vegginn. Ef menn eru með einhveijar aðrar
hugmyndir um launabreytingar sem eru
mældar £ einhverjum tugum prósenta, þá er
það ekki af því að menn halda að það sé hægt
að gera það. Þá er það auðvitað sett fram í
einhverri illsku yfir því að einn hefur fengið
meira en annar. Það er því miður svo að
verkalýðshreyfingin á mest við sig sjálfa að
sakast. Hún vildi ekki síðast móta sameigin-
Iega Iaunastefnu og því hefur þetta farið
svona á skjön. Þar var ekki sá heildarrammi
utan um launamyndunina sem menn höfðu
vanist frá árunum áður sem hin stóru samflot
höfðu sett upp og ekki var vikið frá í stórum
atriðum. Þessi rammi var ekki settur upp síð-
ast vegna þess að verkalýðsforingjarnir sögð-
ust ekki ætla að semja hver fyrir annan.“
- GRH