Dagur - 30.09.1999, Qupperneq 7

FIMM.TVDAGUR 30. S.EPTEMBKR..1-999 - 7
IWr.
ÞJÓÐMÁL
Hugleiðíng um val-
kosti og yfirvegun
í umræðunni um Fljótsdalsvirkjun og uppistöðulón á Eyjabökkum, finnst mér eins og minna hafi verið rætt um
Arnardalslónið fyrirhugaða. - Þar er þó náttúruperla í algjörum sérfiokki,
BU GUÐRÍÐUR
V B. HELGA
Jj DÓTTIR
Pfi bóndi Austurhiíð 2
I j skrifar
Hvernig landi viljum við búa í?
Hvernig mannfélag viljum við?
Hvernig framtíð viljum við búa
börnunum okkar? Það er sagt að
maðurinn hafi hæfileika til að
hugsa, vega og meta valkosti og
skipuleggja fyrir framtíðina.
Oft og einatt virðist sem þessi
eiginleild sé vannýttur og rangar
ákvarðanir teknar án yfirvegunar.
Hefir til dæmis einhver heyrt
eða séð yfirvegaðar, stefnumark-
andi áætlanir um Iandnýtingu,
skipulag eftir staðháttum og
landgæðum, eða viðleitni stjórn-
valda til að draga upp mynd af
æskilegu, samábyrgu samfélagi,
eða markvissa vinnu að mótun
þess?
Og við eigiun valkosti
En hafa menn þroska til að nota
skynsemina, vega, meta og velja
vænlegasta kostinn til almenn-
ingsheilla? Við getum lifað sæld-
arlífi í sátt við þetta land tignar
og hreinleika, við það að nýta
náttúrulegar auðlindir þess,
hreint loft, tært vatn, og jarðhita,
ómengað land, heilnæm grös og
víðáttu. Við höfum möguleika til
að framleiða án aukins tilkostn-
aðar, hreinar hágæðaafurðir, eins
og Iambakjötið okkar, sem kemur
af hagbeit heiðanna sumarlangt,
beint til slátrunar og vinnslu,
vistvænt vottað og í það form
sem hæfir markaðinum hverju
sinni.
Kjöt og mjólk líka
Sama gildir um fleiri kjöttegund-
ir og mjólkurafurðir. Ferskgras-
framleiðsla til útflutnings kemur
eignig til greina, lyfjaframleiðsla,
ylrækt, heilsuhæli tengt heitum
uppsprettum, skíðaparadísir há-
lendisins með heitum lindum við
jökulröndina o.fl. Óþrjótandi
upptalning tækifæra. ÓIl þessi
eftirsóknarverðu lífsgæði sem
heimsbyggðin mun þrá og þarfn-
ast í framtíðinni en hefur fyrir-
gert með tillitsleysi við móður
jörð, mengun og sorphaugum só-
unarinnar. En þetta land á ærin
auð. - Ennþá. - „Ef menn kunna
að not’ann". Lax- og silungsveiði
í ám og vötnum, að ógleymdum
fiskinum, sem hefir verið okkar
aðal útflutningsvara fram til
þessa, það er að segja á þessari
öld. Þar áður var það ullin í formi
sjóvettlinga, sokka og vaðmáls.
Þar að auki fæddi sauðkindin,
klæddi og skæddi þessa þjóð og
hélt í henni lífinu. - Stuttbuxna-
lið skólaæskunnar þyrfti að
kynna sér betur þennan þátt Is-
landssögunnar.
Einblina á álver
Ráðamenn' þjóðarinnar einblína
á fleiri álver, málmbræðslur, olíu-
hreinsunarstöðvar, orkuver og
raforkuflutning um sæstreng út í
heim, um úthöf og ála. Sú
draumsýn er þó í meira lagi
vafasöm, vegna orkutaps um óra-
vegu, auk margra annarra van-
kanta og ófyrirsjáanlegra afleið-
inga fyrir land og þjóð.
Því til þess að framleiða allt
það rafmagn, þyrfti að ráðast í æ
fleiri stórvirkjanir með óviðráð-
anlegri skuldasöfnun. - Þó nóg sé
nú fyrir. - Blönduvirkjun er ein
staðreyndin sem vitnar um það.
Og þar var sökkt undir uppi-
stöðulón, mannvirki og veituleið-
ir, grónu landi og lífríki, sem
aldrei verður endurheimt né
metið, og spannar fyrir stærra
svæði en Reykjavík, Kópavogur
og Seltjarnarnes til samans. - Þar
var virkjað meira af kappi en for-
sjá.
Með stórkarlalegustu eyðingu
gróins lands á einu bretti sem
um getur í sögunni, þó jafnað sé
við fjörbrot króknandi þjóðar og
sveltandi, á hörmungatímanum,
þegar líf lá við.
Nú rak engan nauð til, og allir
aðrir valkostir voru æskilegri.
Sjálfskipaðir ofstækispostular í
útrýmingu sauðkindarinnar
mættu taka það til athugunar.
Sauðkindin ber reyndar á,
ræktar og græðir upp land, þar
sem maðurinn gætir hófs og fyr-
irhyggju í beitarstjórnun.
Blönduvirkjun var þung á met-
um í vaxtareikningi ríkisins og
drjúg upphæð í háum orkureikn-
ingum heimilanna, sem standa
verða undir niðurgreiðslum til
útlendra gælufyrirtækja í er-
lendri stóriðju.
Einokiuiaraðstaða
Enn nýtur Landsvirkjun einok-
unaraðstöðu og tekur toll af öðr-
um orkuveitum, sem nú reyna að
hasla sér völl. - Því stóriðjan hef-
ur forgang. (Samanber grein Al-
freðs Þorsteinssonar í Degi þ. 15.
sept. sl.)
Já. - Gróttakvörnin malar enn.
- Nú á dögum knúin áfram af
þeim stöllum Sóun og Græðgi. -
Og blekkingaleik stjórnmála-
manna.
Tilvonandi Fljótsdalsvirkjun
mun líka sökkva víðáttumiklu
kjörlendi og náttúruperlum. -
Griðland heiðagæsarinnar, eitt
það sérstæðasta í öllum heimin-
um mun ekki einu sinni geta
stöðvað það. - Eyðingaröfl sið-
blindunnar fara sínu fram. - Auk
þess að hafa á teikniborðinu
ráðagerðir um ólíklegustu vatna-
tilflutninga eins og Jökulsá á
Fjöllum og breytilegt vatnsmagn
í Dettifossi, svo nefnd séu þekkt
nöfn.
Afleiðingar af aurframburði,
röskun lífkeðjunnar á landi og í
sjó, vatnsrof og leirfok, eru menn
fátalaðir um. - Það er viðkvæmt
umræðuefni.
Aftur á móti er atvinnunni
veifað eins og rauðri dulu framan
í ginkeypta heimamenn, nú Aust-
firðinga, áður Húnvetninga. -
Hverja næst?
Ekki mðrg stðrf
Það versta við málmbræðslur -
næst afleiðingum náttúrueyðing-
arinnar - er það hvað þær skapa
fáum atvinnu, miðað við þann
svimandi háa tilkostnað sem
reikna má á hvert starf við að
koma þeim á fót.
Sannleikurinti er Itka sá að
stóriðjan skapar ekki börnutn
okkar atvinnu og heldur þeim
ekki heima i héraði, af því það er
ekki Jysilegur kostur.
Enda mun fáum störfum enn
fækka þar, með örri tækniþróun í
framtíðinni. Og þau fáu störf,
sem til falla með stóriðjunni,
engu síður mönnuð af aðkomu-
fólki ef svo vill verkast.
Svo enn og aftur sýnist eins og
taka eigi ákvarðanir án yfirvegun-
ar, fyrirhyggjan sniðgengin,
stundargróðinn gripinn á lofti og
gleyptur, hugsunarlaust. Það er
því vandséð að treysta megi dóm-
greind og yfirvegun þeirra sem í
pólitísku eiginhagsmunapoti
nota aðstöðu sina og vald, blygð-
unarlaust, sér til framdráttar. -
Því miður verða „landsfeður"
okkar nú á tímum ekki fríaðir af
þeirri áráttu. - Hálfblindaðir af
brengluðu gildismati og mann-
fyrirlitningu.
Þar myndu fyrrnefndir vist-
vænir valkostir aftur á móti gefa
mörgum tækifæri til að nota hug-
myndaflug og hæfileika til skap-
andi verkefna, í sátt við landið og
náttúruöflin. Um leið og virðing
fyrir manneskjunni og lotning
fyrir lífinu yrði í heiðri höfð. - En
það er einmitt undirstaðan undir
framtíðar búsetu á jörðinni.
Eyjabakkar
I umræðunni um Fljótsdalsvirkj-
un og uppistöðulón á Eyjabökk-
um, finnst mér eins og minna
hafi verið rætt um Amardalslón-
ið fyrirhugaða. - Þar er þó nátt-
úruperla í algjörum sérflokki,
með þessar blátæru uppsprettu-
lindir undan hólum og hæðum
umhverfis þennan víðfeðma,
slétta, grösuga dal, þarna í auðn-
inni. Og lindárnar liðast um í
þokkafullum bugðum og beygj-
um milli grænna bakka. - Þetta
tærasta tæra Iífsins vatn, sem all-
an heiminn þyrstir í - en skortir -
vegna mengunar af mannavöld-
um á tímum sóunar og græðgi
með ímyndaðar þarfir. - Þessar
ómetanlegu auðlindir náttúrunn-
ar, sem maðurinn fær að Iáni frá
skapara sínum um stutta ævi, en
afdrifaríka fyrir komandi kyn-
slóðir, ef þeim verður spillt og
sökkt af skammsýni. (Að eilífu.
Amen).
Það hefur heldur ekki mikið
verið talað um jarðgangagerð í
sambandi við þessar virkjanir.
Þarna er þó fyrirhugað að grafa
göng til að tengja saman veitur
að hvorki meira né minna en á
milli 40 og 50 km að Iengd.
En fari Austfirðingar fram á
jarðgangagerð til samgöngubóta
undir fjöll sem enginn kemst yfir
með góðu móti nema fuglinn
fljúgandi, þá ætlar allt vitlaust að
verða vegna tilkostnaðar, (og
metings um forgang).
Sjá Austfirðingar ekkert at-
hugavert við þetta. - Þeim sem
horfa álengdar frá sýnist að verið
sé að nota Austfirðinga við inn-
byrðis deildur, meðan refirnir sjá
sér færi - og nota þau - til að læð-
ast upp á afréttir þeirra og grafa
sín greni, fjölga sér og koma sér
fyrir svo ekki verði aftur snúið.
Stórverkefni, eins og Hval-
fjarðargöng, eru að baki og nú
vantar stórvirkjunarvélarnar
vinnu.
Öiinur orka
Háhitavirkjanir og vindrafstöðvar
eru af öðrum toga og þeir sem
vinna að þeim verkefnum ekki
eins fjársterkir aðilar né áhrifa-
miklir.
Því miður, því þar í liggur okk-
ar framtíðarorka, ef stórlóna
drekkingaráráttan verður ekki
búin að ganga af þeirri fram-
kvæmdaviðleitni dauðri lika, eins
og lífríki og landsgæðum hálend-
isins.
En fróðlegt verður að sjá við-
brögð stjórnvalda við háhitabor-
unum Oxfirðinga. Þar er þó kom-
inn álitlegur kostur til athugunar
og samanburðar.
Alþmgi tók af skarið
Alþingi tók af skarið og sam-
þykkti Blönduvirkjun á sínum
tíma án þess að taka tillit til
ábendinga, og kröfu margra
heimamanna um nánari rann-
sóknir svo þyrma mætti nær
helmingi þess lands sem síðan
var sökkt.
Fyrirslátturinn að það lægi þau
Iifandis ósköp á var þá ekki hald-
betri en svo að það liðu 14 ár,
áður en þörf var fyrir orkuna. -
Það hefur verið hljótt um kostn-
aðinn sem af því hlaust. - En
Húnvetningar og Skagfirðingar
voru notaðir þá, eins og Austfirð-
ingar nú, til að sniðganga eðlileg-
an undirbúning þeirrar virkjunar.
Ætlar almenningur aldrei að
átta sig á þessum Iúalegu
lymskubrögðum pólitískra vald-
hafa?
Okkar ábyrgð er mikil gagnvart
lífríki framtíðarinnar, sem börn
okkar og barnabörn verða angi
af. - Kjósendur þeirra flokka sem
með völd fara hveiju sinni eiga
kröfu á hendur þeim að þeir mis-
noti ekki það vald.
Ætla landsmenn ekki að rísa
undir þeirri ábyrgð?