Dagur - 26.04.2000, Side 7

MIDVIKUDAGUR 26. APRÍL 2000 - 7

ÞJÓÐMAL
Landsbyggðm
og stjómmálin
JÓN
KRISTJANS-
SON
FORMAÐUR FJARLAGA-
NEFNDAR ALÞINGIS
SKRIFAR
„Það var sjávarútvegurinn sem skapaði bjartsýnisandann á áttunda áratugnum. Einnig voru þá ekki komnar þær
framleiðslutakmarkanir í landbúnaði sem síðar urðu. Á þessu varð siðan gjörbreyting á níunda áratugnum, “ segir
Jón Kristjánsson m.a. í grein sinni.
Flutningar frá landsbyggðinni til
höfuðborgarsvæðisins halda
áfram, og er sem fyrr eitt erfið-
asta verkefni stjórnmálanna
hvernig við skuli bregðast. Það ér
viðurkennd skoðun að það sé
verkefni stjórnmálamanna að
greina orsakirnar og grípa til að-
gerða sem gætu breytt þessari
þróun.
Hinar emstaJdingsbundnu
ákvarðanir
Það skyldi ekki gleymast þegar
rætt er um byggðamál að það er
einstaklingsbundin örlagarík
ákvörðun hvar fólk sest að til bú-
setu. Uppruni ræður þar nokkru,
en þó eru þau bönd lausari en
áður. Búseta vina og skyldmenna
hefur einnig áhrif sem oft eru
vanmetin þegar um þessi mál er
rætt. Það hefur einnig áhrif þegar
sveitungar hverfa á braut og
myndast tómarúm eftir. Straum-
urinn hefur verið þungur til höf-
uðborgarsvæðisins alla síðustu
öld, og hann hefur haldið áfram
löngu eftir að mannfjöldinn í höf-
uðborginni var orðinn hlutfalls-
lega meiri en í nokkru nágranna-
landi. Þessum þunga straumi er
erfitt að snúa við í einu vettvangi.
Aðeins einu sinni á seinni hluta
aldarinnar hefur þá tekist. Það
var á áratugnum frá 1970 - 1980.
Astæðan var sú að landhelgin
hafði verið færð út í 200 sjómílur.
Upphygging innlends togskipa-
Ilota var hafin og í sjávarbyggðum
vítt um landið voru breytingar og
bjartsýni í kjölfar þess að hafa
umráð einir yfir auðlindum
landsins. Jafnframt var mikil upp-
bygging í þjónustu út um land.
Svo afgerandi atburð þurfti til
þess að snúa þróuninni við um
nokkur ár. Þrátt fyrir hina per-
sónulegu þætti sem ráða för þeg-
ar búseta er valin og nefndir eru
hér að framan er ljóst að tækifæri
og atvinna ráða mestu um bú-
setuþróunina. Fólk kýs að taka
þátt í samfélagi þar sem ríkir
kraftur, bjartsýni og tækifæri.
Stöðug umræða um fólksflutn-
inga burt er landsbyggðinni afar
erfið og vinnur gegn þeim bjart-
sýnisanda sem þarf að ríkja.
Andi bjartsýni
Það var sjávarútvegurinn sem
skapaði bjartsýnisandann á átt-
unda áratugnum. Einnig voru þá
ekki komnar þær framleiðslutak-
markanir í landbúnaði sem síðar
urðu. Á þessu varð síðan gjör-
hreytlng á nfunda áratugnum.
Þótt sjávarútvegurinn sé nú há-
tæknigrein og dæli miklum Ijár-
munum inn í samfélagið er nýlið-
un erfið í honum, og hann er ekki
jafn tengdur byggðarlögum stór-
um og smáum eins og áður. I
landbúnaðinum hefur verið erfið
afkoma.
Það er ljóst að framtíð lands-
hyggðarinnar er fólgin í því að
kynslóðin sem nú sækir menntun
hérlendis og erlendis finni þar
vettvang sem þeir telja við sitt
hæfi. Mjög margir kostir fylgja
búsetu á landsbyggðinni sem eru
á undanhaldi á hinu vaxandi höf-
uðborgarsvæði. Þar cru vega-
lengdir orðnar tiltölulega miklar,
og það frjálsræði sem fylgir hú-
setu á landsbygginni er á undan-
haldi og gallar stórborgarinnar
eru annað hvort komnir eða bíða
handan við hornið.
Nýjar atvúmugreinar þarf til
Eg hygg að fáum blandist hugur
um að vinna við landbúnað og
sjávarútveg er ekki ein fær um
það lengur að standa undir fjölg-
un í byggðum landsins. Nýjar at-
vinnugreinar þurfa að koma til og
skapa fólki sóknarfæri. Það hefur
einkum vcrið litið til ferðaþjón-
ustu í þessu efni, en ferðaþjón-
ustan hefur verið árstíðabundin
atvinnugrein og afkoma þeirra
sem hana stunda óviss. í eflingu
ferðaþjónustunnar eru hins vegar
tækifæri, og það ber að vinna að
því með skipulegum hætti að nýta
þau.
Það hafa margir bundið vonir
við það að upplýsingasamfélagið
og fjarskiptabyltingin mundu
opna möguleika fyrir landsbyggð-
ina í nýjum atvinnugreinum.
Margir eru farnir að tala um þetta
sem lausnarorð. Nú standa átök
um að færa störf á þessu sviði út
á landsbyggðina. íslensk miðlun
h/f hefur riðið á vaðið og komið
upp þjónustustörfum við símsvör-
un og skráningu á landsbyggðinni
og hefur tilhúin áform um lleiri
ef verkefni fást. Það er ástæða til
þess að taka harðan slag um þessi
áform og önnur álíka. Slaginn
þarf því miður að taka því greini-
lega eru mikil tregðulögmál sem
ráða þegar rætt er um þróun
starfa á vegum ríkisvaldsins á
þessu sviði. Næstu mánuðir
munu skera úr um það hvort allt
tal um nýjar atvinnugreinar á
landsbyggðinni á þessu sviði eru
óraunhæft tal. Ef svo er þurfa
margir að kyngja miklum fullyrð-
ingum á þessu sviði. Hér er hins
vegar ekki nema hálf sagan sögð.
Fleiri greinar upplýsingabylting-
arinnar þurfa að nema Iand á
landsbyggðinni. Vinna í hvers
konar tölvtækni og forritun hefur
verið vaxtarbroddur í atvinnulífi
höfuðborgarinnar. Þarna þyrfti að
verða grundvallarbreyting á. Þ\'í
miður verður þcss ekki vart að
endurskipulagning bankakerfis-
ins með stofnun Nýsköpunar-
sjóðs hafi orðið til þess að lyfta
undir hátæknigreinar á lands-
byggðinni eins og umræða var um
við stofnun hans.
Landsbyggðtn og
stjóriuiifilin
Byggðamál voru Framsóknar-
flokknum erfið í síðustu kosning-
um. Landsbyggðarfólk ber vænt-
ingar til flokksins um sín mál, og
hætt er við að slakt gengi flokks-
ins í könnunum um þessar
mundir eigi rætur sínar að rekja
til þeirrar varnarstöðu sem lands-
byggðin er í. Það er að minnsta
kosti hastarlegt ef „Vinstri græn-
ir“ hafa til lengdar meira fylgi á
landsbyggðinni en Framsóknar-
flokkurinn. Það er að minnsta
kosti einkennilegt í ljósi harðvít-
ugrar baráttu flokksins gegn
orkunýtingu og iðnaðaruppbygg-
ingu á landsbyggðinni, og þar á
ég við áformin á Austurlandi. Þar
fer saman mikið landsbyggðarmál
og ný tækifæri og landsmál sem
mundi auka þjóðartekjurnar og
gera það að verkum að meira væri
til skiptanna. Málflutningurinn
hefur gengið út á það að skipta
þyrfti á þessu og allri annarri
uppbyggingu. Staðreyndin er sú
að öflug uppbygging tækifæri og
þjónusta byggjast á samspili mar-
gra atvinnugreina. Landsbyggðin
þarf að komast í þá stöðu. Það
hvílir mikil ábyrgð á okkur fram-
sóknarmönnum sem förum með
byggðmálin og því hlutverki vilj-
um við ekki bregðast.
STJÓRNMÁL Á NETÍNU
Brenglað gildismat ráóamaima
„Ríkisstjórn Islands lét af al-
mannafé eina milljón lil hjálpar-
starfs í Mo/.ambik þegar flóðin
urðu þar nýlega, eða tæpar 4
krónur á hvern íslending. Svíar
létu til þessa fjörutíu sinnum
meira á hvern sænskan ríkisborg-
ara. Framlög okkar til þróunar-
mála eru skammarlega lítil en
flestum er sama. Hin nýja snyrting
Sólveigar Pétursdóttur, dóms-
málaráðherra, kostaði fimmfalda
þá fjárhæð sem við létum til
hrjáðra íbúa Mozambiks. Það er
eitthvað að hjá okkur. Gildismat
ráðamanna er hrenglað," segir
Agúst Einarsson, varaþingmaður,
á vefsíðu sinni. Og hann bætir við:
„Sameiginlegt grunnatriði í
flestum trúarhrögðum er sam-
hjálp gagnvart fólki sem minna
má sín. 1 mörgum ríkjum Afríku
er barnadauði meira en tuttugu
sinnum algengari en er hérlendis.
Okkur kemur þetta við og við eig-
um að hugsa meira um aðra. I
heimi vaxandi ójöfnuðar á að
verða vakning meðal fólks um
traustan siðferðilegan grunn í
hinu nýja samfélagi. Hvort sá
grunnur sé byggður á trúarbrögð-
um eða stendur sem sjálfstæð vit-
und fólks skiptir ekki máli. „Elska
náungann og sjáðu inni í sjálfum
Ágúst Einars- Jóhanna Sig-
son. urðardóttir.
þér hvers vegna" sagði Ágústínus
kirkjufaðir f)TÍr 1.600 árum. Okk-
ur má ekki vera sama um aðra.“
Hrópandi ranglæti
„Sláandi dæmi er tekið í skýrslu
Ráðgjafarstofu heimilanna um
misræmið sem er á skattalegri
meðferð vaxtahóta og barnabóta,"
segir Jóhanna Sigurðardóttir, al-
þingismaður, á vefsíðu sinni.
„Þannig cr tekið dæmi af barna-
bólum tveggja einstæðra mæðra
sem eru báðar með þrjú hörn á
framfæri og hafa sömu árstekjur.
Önnur býr í eigin húsnæði og fær
vaxtabætur en hin er í leiguhús-
næði og fær húsleigubætur. Þar
sem húsaleigubætur skerða
barnabætur en ekki vaxtabætur,
er mismunur útborgaðra barna-
hóta hjá þessum einstæðu mæðr-
um sem eru með sömu tekjur og
sama barnafjölda, 29.040 krónur.
Einstæða móðirin sem býr í
lciguhúsnæði verður því fyrir
skerðingu harnabóta um tæpar 30
þúsund krónur á ári vegna húsa-
leigubóta fyrra árs, en hin fær
enga skerðingu á vaxtabótunum.
Þetta misræmi er óþolandi og
bitnar með fullum þunga á lægst
launaða fólkinu, sem ekki hefur
efni á að koma sér þaki yfir höfuð-
ið. Ofan ó skerðingu harnahót-
anna eru síðan húsaleiguhæturn-
ar skattlagðar en ekki vaxtabæt-
urnar. Hve lengi er hægt að líða
svona hrópandi ranglæti?"