Dagur - 10.10.2000, Síða 13

12- ÞRIÐJUDAGUR 10. OKTÓBER 2000
ÞRIDJUDAGU R 10. OKTÓBER 2 000 - 13
SDnyr

FRETTASKYRING
FRETTIR
Gamlar reglur bitna á ungu fólki
HEIÐIÍR
HELGA
DÓTTIR
Fasteignasalar vilja að
lánsréttur miðist við
sölnverð eigna en ekki
brunabótamat. Hjá
íbúðalánasjóði bafa
sést dæmi um að sölu-
verð sé 2 miUjónum
hærra en brunabóta-
mat semþýðir 1,4
miUjón kr. lægri hús-
bréfalán en eHa.
Félag fasteignasala hefur skorað
á félagsmálaráðherra að breyta
reglugerð um viðmiðun fyrir hús-
bréfalánum á þann hátt að láns-
hlutfallið verði miðað við sölu-
verð eigna en ekld brunahótamat.
Reglur um hámarkshúsbréfa-
lán miðast við ákveðið hlutfall
(65% eða 70% við fyrstu kaup) af
brunabótamati eða söluverði
íbúðar, hvort sem lægra er. Yfir-
leitt er það brunabótamatið þvf
það hefur ekki fylgt eftir þeim gíf-
urlegu hækkunum scm orðið
hafa á fasteignamarkaði undan-
farin misseri, sérstaklega á höf-
uðborgarsvæðinu. Þetta bitnar á
þeim sem eru að kaupa fremur
litlar íbúðir, þ.e. undir 9 -10
milljónum - sem fyrst og fremst
er ungt fólk og þá oft að kaupa
sína fyrstu íbúð.
Töluverður munur
Tökum mið af ungu fólki sem
ætlar að kaupa sína fyrstu íbúð og
fær eftir greiðslumat heimild til
að kaupa íbúð á 9 milljónir. Þeir
útreikningar ganga út frá 70%
húsbréfaláni, eða 6.300 þús. kr.
Viðkomandi finnur síðan eigu-
lega íbúð fyrir 9 milljónir, en síð-
an kemur í Ijós að brunabótamat
hennar er aðeins 8 milljónir. Þar
með lækkar mögulegt húsbréfa-
lán niður í 5.6 milljónir (62% í
stað 70%) og mismunurinn, 700
þús. kr., sem kaupandinn verður
að bjarga eftir öðrum leiðum
skekkir allar greiðsluáætlanir
stóriega. Og væri brunabótamat-
ið aðeins 7 milljónir væri há-
marks húsbréfalán aðeins 4,9
milljónir, eða 1,4 milljónum
lægra en eðlilegt væri.
Kerfið varar vlð þenslu-
áhrifunum
Formaður Félags fasteignasala,
Guðrún Arnadóttir, sagði full-
trúa félagsins hafa farið á fund
félagsmálaráðherra s.l. föstudag.
Spurð hvort hann hafi tekið vel í
málaleitan þeirra svaraði hún:
„Nei, hann sagði bæði fjármála-
ráðuneytí og Seðlabanka standa í
vegi fyrir þessari breytingu sökum
þess að þeir líti svo á að það muni
auka þensluna. En ég held nú að
þessi dæmi, sem við erum að tala
um, hafi svona ein og sér ekki
mælanleg áhrif á þensluna í Iand-
inu. Enda má benda á að í flest-
um tilvikum tekur þetta fólk lán
annars staðar, þannig að þenslan
er jafnt til staðar eftir sem áður.
Hins vegar skiptir þetta mjög
miklu máli fyrir þá einstaklinga
sem eru í þessari aðstöðu."
Allt í stáli hjá Páli..?
Félagsmálaráðherra er ekki á
landinu en forstjóri íbúðalána-
sjóðs, Guðmundur Bjarnason,
var spurður um líklegt framhald á
málinu. „Við erum búin að fjalla
um þetta fram og aftur hér í
stjórn sjóðsins og í samráði við
ráðuneytið. En ákvörðunin er
auðvitað fyrst og fremst félags-
málaráðherra. Það þarf reglu-
gerðarbreytingu til að við gætum
gert þetta. Það er alveg skýrt í
gildandi reglugerð, að okkur ber
að miða við þá tölu sem lægri er;
brunabótamatið eða söluverð.
Við höfum verið að vinna að upp-
lýsingum bæði með ráðherra og
fyrir hann, til að fara í gegnum
þetta ferli. En við höfum Iíka
fengið álit frá markaðsaðilum og
efnahagsráðgjöfum um að með
því að breyta þessu værum við að
valda aukinni útgáfu húsbréfa,
sem gæti þýtt áhrif á verðlagn-
ingu þeirra og þar með ávöxtun-
arkröfuna (hærri afföll). Þannig
að á þessu eru tvær hliðar."
Skoðað nánar á haust-
mánuðum
Sitt persónulega álit sagði Guð-
mundur hins vegar það, að ekki
verði hjá því komist að skoða
þetta rækilega og hugsanlega að
rýmka þarna eitthvað um - hvern-
ig sem það verði nú gert. Því
þessu til viðbótar séu reglur líka
að breytast hjá Fasteignamatinu,
þar sem lög geri nú ráð fyrir því
að brunabótaverðmæti eigi að af-
skrifast. „Og þá er það mál sem
ég held að við komumst ekkcrt
hjá að taka á með einhverjum
hætti. Eg lít því svo á að þetta
þurfi allt að skoðast í einhverri
heild og að það sé verkefni sem
við þurfum að fara í núna á
haustmánuðum. Við erum að
skoða fleiri þætti i' gildandi reglu-
gerðum og þetta er eitt af því sem
við erum að skoða í leiðinni."
Getur munað milljón....
Hver hugsanlegur kostnaður
Ibúðalánasjóðs gæti orðið með
breyttum reglum sagði Guð-
mundur það hafa verið til skoð-
unar. „En við höfum enn ekki
þær upplýsingar handbærar að ég
geti nefnt neinar tölur. Við höf-
um verið að reyna að átta okkur á
hvað það eru mörg lán sem þetta
hefur haft áhrif á, þ.e. a.s. að
brunabótamatið hefur skert láns-
réttinn. Og síðan hver sú skerð-
ing sé að meðaltali. En ég hef
þetta ekki handbært ennþá. En
það er ljóst að þetta getur munað
einhverjum hundruðum þúsunda
á húsbréfaláninu og jafnvel upp í
milljón. Maður þekkir dæmi um
að íbúð sem er um 7 milljónir að
brunabótamati hafi verið seld á 9
milljónir. Þurfi menn að leysa slík
mál með öðrum hætti, kannski
dýrari lánum, þá hefur það auð-
vitað töluverð áhrif á greiðsluget-
Hleypir iiiáhnn í uppnám
Spurð hvort þetta snerti stóran
hluta markaðarins svaraði Guð-
rún: „Nei þetta er ekki ncma lít-
ill hluti af markaðnum, of stór
fyrir þá sem í þessu lenda og
nógu mikill til að hleypa ákveðn-
Reglurnar um brunabótamatiö bitna einkum á ungu fólki og þá ekki síst þeim sem eru að ráðast í fyrstu íbúðakaup.
um málum í uppnám. Þetta
snertir það fólk sem er að kaupa
minni íbúðir og íbúðir að meðal-
stærð - oft þá sem eru að kaupa í
fyrsta sinn - sem Iendir í því að
brunabótamatið er lægra en
kaupverð eignanna. Þar af leið-
andi fær það ekki fullt húsbréfa-
lán og þarf þá að leita annarra
leiða, eins og að taka bankalán
eða lífeyrissjóðslán. Þar með
hækkar greiðslubyrðin og þá gef-
ur auga leið að það verður mun
erfiðara fyrir þetta fólk að standa
f skilum."
Öll fasteignaviðskipti keðju-
verkandi
Guðrún segir þetta líka nóg til
þess að setja í gang ákveðna
keðjuverkun. „Af því fólk byrjar á
því að fara í greiðslumat og fær út
úr því að það megi kaupa fyrir
ákveðna fjárhæð. Það býður síð-
an í ákveðna íbúð og þá kemur í
Ijós að brunabótamatið er lægra.
En seljandinn er kannski búinn
að samþykkja tilboðið og er síðan
sjálfur búinn að gera tilboð í aðra
eign og eigandi þeirrar íbúðar líka
búinn að gcra tilboð annars stað-
ar. Gangi fyrsta tilboðið til baka
brestur forsenda allra hinna.
Þetta er bara mannlega hliðin á
þessu. Það er enginn fasteigna-
sali sem getur sagt við mann sem
búinn er að selja íbúðina sína
með þessum fyrirvara; „Ekki gera
neitt fyrr en salan hjá þér er kom-
in alveg á hreint.“ En öll fast-
eignaviðskipti eru keðjuverkandi,
þannig að svona slæmt innlegg í
þau getur haft mikil áhrif og flók-
Leitað á náðir pabba og
mönunu
Guðrún segir dæmi um að fólk
hafi þurft að hætta við íbúðar-
kaup af þessunt sökum. En þar
sem þetta snerti miklu oftar þá
sem yngri eru þá sé miklu algeng-
ara að fólk sé að leita á náðir for-
eldra sinna eða annarra vensla-
manna. „Það er verið að fá lánað
veð og lánað þetta og lánað hitt
til að reyna að redda kaupunum.
Fólk er þá að taka lífleyrisjóðslán
eða bankalán - það eru dæmi um
það að það hafi verið gefin út
skuldabréf og seld með afföllum.
Og það sér hver maður að það
skekkir myndina mjög verulega
þurfi einhver að taka 1/2 milljón f
bankaláni kannski til 3ja ára, í
staðinn fyrir húsbréf. Greiðslu-
byrðin þyngist auövitað mjög
mikið við það.
Brunabótamatið að lækka...
Sú spurning vaknar hvort það
bara ekki sjálft brunabótamatið
sem sé of lágt? „Nei, málið er að
það er búið að breyta aðferðun-
uni við að reikna út brunabóta-
mat þannig að það er almennt að
lækka." Guðrún segir það hafa
verið að koma upp aftur og aftur,
að þegar seljendur hafi samband
við Fasteignamatið og biðji um
endurmat, þá vilji það lækka mat-
ið en ekki hækka það. I annan
stað bendir hún á að í bruna-
bótamati sé ekki tekið tillit til
verðmætis lóðar, heldur sé þessu
mati einungis ætlað að mæla
hvað kostar að byggja upp aftur á
sama stað. Hins vegar sé lóða-
verð í Reykjavík orðið mjög hátt,
þannig að aðstæður séu hér allt
aðrar en á landsbyggðinni. Ný-
lega hafi til dæmis lóðir í Grafar-
holti í Reykjavík verið seldar
hæstbjóðanda. En sá kostnaður
muni ekki koma fram í hækkuðu
brunabótamati, þó svo lóðirnar
hafi kannski kostað upp í 6 millj-
Allir miða við söluverð nema
íbúðalánasjóður
Það sýnir sig líka að f rauninni
Iáni enginn aðili; banki, stofnun
eða sjóður lengur út á brunabóta-
mat, annar en Ibúðalánasjóður.
Aðrir láni út á kaupverð eigna.
Og erlendis rniði lánastofnanir
líka að sjálfsögðu við kaupverð.
Hlutverk Ibúðalánasjóðs sé líka
annað en banka, lífeyrissjóða og
annarra lánastofna sem láni út á
húsnæði. „Ibúðalánasjóður heyr-
ir undir félagsmálaráðuneytið, af
því að þetta er félagslegt kerfi að
hluta til og jafnframt ríkistryggt
kerfi og ríkisstyrkt." Það er líka út
af fyrir sig fáránlegt að senda
kaupendur í greiðslumat þar sem
reiknað er út hvað þeir megi skul-
da mikið og hvað þeir þeir geti
borgað á mánuði. Síðan fái þeir
uppáskrifað hvað þeir megi kaupa
fyrir háa fjárhæð. Og þegar þeir
síðan fari eftir því, þá fái þeir ekki
það húsbréfalán sem allt reikn-
ingsdæmið byggðist á, af því að
brunabótamatið sé eitthvað allt
annað.
Heldur aftur af verðhækk
unum....?
I þeim tilvikum sem brunabótamat
íbúða sem koma til sölumeðferðar
sé of lágt m.v. áætlað söluverð seg-
ir Guðrún seljendum bent á það og
þeir óski þá oft eftir endurmati.
„En seljendur standa þá líka fram-
mi fyrir því að eignin þeirra selst
ekki eins vel og hún ætti að gera út
af þessu, sem er mjög slæmt“.
Forstjóri Ibúðalánasjóðs var þar
ekki endilega á sama máli. I lann
sagði það viðurkennt af fasteigna-
sölum að þessar reglur hefðu
kannski eitthvað haldið aftur af
verðhækkunum. „Þeir segja að
þetta hafi haft óeðlileg áhrif á
verðmyndun á markaðnum. Eg
veit ekki hvað er óeðlilegt í því.
Hækkunin hefur orðið alveg gríð-
arleg á skömmum tíma. Svo geti
eitthvað hamlað gegn því þá spyr
maður; er það eitthvað óeðlilegt?“
Áhrif verðlækkunar
Reynsla undanfarinna ára og ára-
tuga sýnir glöggt að raunverð
íbúða getur og hefur sveiflast mjög
mikið, hafnvel um þriðjung eða
þaðan af meira á fáum árum.
Þannig má ljóst vera að lán upp á
65% til 70% af verði íbúðar nú get-
ur verið hærri upphæð heldur en
heildar söluverð sömu íbúðar var
fyrir 2-3 árum. Þannig að yrði
íbúðaverð í náinni framtíð aftur
álíka lágt að raunverði og það var
fyrir fáum árum þá gæti eigandinn
jafnvel staðið frammi fyrir þeirri
bitru staðreynd að áhvílandi lán
næmi 100% af söluverði og jafnvel
meira. Þannig að viðkomandi ætti
ekkert í íbúðinni sinni, eða minna
en það.
„Eg á nú ekki von á að sjá íbúða-
verð lækka svo mikið,“ sagði Guð-
rún. En einmitt vegna þessa væri
einungis lánað upp að vissu hlut-
falli íbúðaverðsins - oftast á hilinu
50% til 65% - til að tryggja að það
sé eitthvert svigrúm ef verðið
lækkar aftur. Og ef að verðið
lækkar aftur þá yrðu það væntan-
lega stærri íbúðirnar sem mundu
lækka meira í verði. Og þar sem
hámarks húsbréflalón út á notaða
íbúð sé rúmar 6,4 milljónir þá nái
það aldrei að verða 65% af vcrði
eigna sem eru dýrari en 10 millj-
Ýmsar skýringar eru gefnar á því að fieiri fái sérkennslu á ísiandi en í nágrannalöndunum, m.a. þær að sér-
kennsluhugtakið hér sé víðara.
Nær 20% grunnskóla-
bama í sérkeimslu
Fræðsliuniðstöð
Reykjavíkur hefur ný-
lega kannað uiníang
og framkvæmd sér-
kennslu í grunnskól-
um Reykjavíkur.
I könnuninni kemur frani að nær
20% nemenda fá sérkennslu eða
sérúrræði og hefur hlutfallið ver-
ið óbreytt í á annan áratug. At-
hygli vekur að fleiri nemendur fá
sérkennslu hér á landi en f ná-
grannalöndunum. Til saman-
hurðar má geta þess að í Osló
eru 17% grunnskólanemenda í
sérkennslu og í Danmörku er
hlutfallið rúm 14%. Arthúr
Morthens forstöðumaður þjón-
ustusviðs Fræðslumiðstöðvar
Reykjavíkur segir f viðtali við Dag
að þessum tölum beri að taka
með fyrirvara því viðmiðin séu
óljós og ekki nægjanlega sam-
ræmd milli landa. Flann telur að
sérkennsluhugtakið sé víðara hér
á landi en í nágrannalöndunum.
Ennfremur bendir hann á að það
sé mjög misjafnt eftir skólum á
höfuðborgarsvæðinu hversu
margir séu í sérkennslu þannig
að skerpa þurfi viðmiðin og auka
samræmingu innan skólanna.
Fram kemur að skólaárið 1998
til 1999 hafi 268 kennarar ann-
ast sérkennslu í Reykjavík og
voru 53 þeirra með sérkennara-
menntun en menntuðum sér-
kennurum hefur fæklmð síðustu
ár. Sú fækkun er talin skýrast af
því að áður var sérkennsla eina
framhaldsmenntunin sem völ var
á en nú hefur möguleikum til
framhaldsnáms fjölgað. Hins
vegar korna nú fleiri stéttir en
áður að sérkennslu, s.s. stuðn-
ingsfulltrúar, atferlisþjálfarar og
námsráðgjafar.
Svo virðist sem frcmur sé tekið
mið af einkunnum heldur en
greiningu sérfræðinga þegar
ákveðið er hvort nemendur þurfi
sérkennslu. Um átta prósent
nemenda í sérkennslu hafði þó
fengið einkunnir yfir landsmeð-
altali á samræmdum prófum.
Rannsóknin sýnir ennfremur að
nemendur eru líklegri til að fá
sérkennslu ef þeir trufla oft
kennslu í bekknum sínum. Sér-
kennsla er nær eingöngu kennsla
í íslensku og stærðfræði og svo
virðist sem sérkennsla í þessum
greinum sé að einhverju leyti
notuð til að taka nemendur með
hegðunarvanda út úr tx'mum.
Könnunin á að verða grunnur
að markvissari nýtingu fjármagns
til sérkennslu og sérúrræða og er
áætlað að stærra hlutfall af fjár-
magni til sérkennslu verði nýtt í
ráðgjöf við bekkjarkennara á
næstu árum. Sérkennarar miðli
þá þekkingu og reynslu sinni til
annarra kennara og má ætla að
sérmenntun þeirra nýtist betur
þannig. - KMH
Þak á fjölda kemtaranema
Á árinu 2001 er miðað við að
greiða að hámarld fyrir 1.200
nemendur í fullu námi við Kenn-
araháskóla ísalands. I Ijósi við-
varandi skorts á kennurum vekur
þetta markmið menntamálaráðu-
neytisins í fjárlagafrumvarpinu
sérstaka athygli. Samkvæmt nýj-
unt samningi við Kennaraháskól-
ann á hann að fá 714 milljónir í
rekstrarkostnað 2001, sem er
tæplega tvöfalt hærri upphæð en
áætlaður rekstrarkostnaður á að-
alskrifstofu menntamálaráðu-
neytisins, sem er 363 milljónir
króna kr. Þar af eru 40 milljónir
ætlaðar til að mæta kostnaði við
um það bil 100 nemenda fjölgun
- en alls ekki meira. Af þessum
714 milljónum eru aðeins 485
milljónir ætlaðar x' sjálfa kennsl-
una.
Stefnt er að því að hefjast
handa við byggingu kennslumið-
stöðvar við hús skólans við
Stakkahlíð, sem frestað var á
fjárlögum 2000. Húsið verður
3.400 fermetrar og byggingar-
kostnaður þess um 550 milljónir
króna, sem til dæmis samsvarar
um þremur fjórðu hlutum af
áætluðu kaupverði sendiráðs-
húss í Tókyó. - HEi
Aflmiklar dælur í ýmsum stærðum!
Rafknúnar dælur
0,37 til 15 kw
Hringrásardælur, brunndælur, sjódælur úr
kopar, neysluvatnsdælur með jöfnunarkút,
olíudælur, smúldælur o.fl.
Dæmi um verð á dælum - 1 eða 3 fasa (verð m/vsk.):
PK alhliða daelur 40 lítra/mín. 40 m.v.s.
CK oliu- eða vatnsdælur 50 lítra/mín. 47 m.v.s.
JSW neysluvatnsdælur 160 lítra/mín. 60 m.v.s.
SV brunndælur VXC/20 750 lítra/mín. 13 m.v.s.
F bruna- og smúldælur 700 lítra/mín. 55 m.v.s.
Úrvalsdælur á ótrúlega góðu verði.
Sendum um land allt.
kr. 8.166,
kr. 13.488,
kr. 31.388,
kr. 52.770,
kr. 73.221,
VELASALAN
ÁNANAUST 1, REYKJAVÍK. SÍMI 552 6122.