Dagur - Tíminn Akureyri - 11.01.1997, Síða 5

Laugardagur ll.janúar 1996 -17
MENNING O G LISTIR
Gunnþórunn Halldórsdóttir og
Friðfmnur Guðjónsson voru bæði
afar vinsæl á sínum tíma. Gunn-
þórunn lék margar ólíkar persón-
urnar, rosknar piparmeyjar, gal-
gopastelpur og pörupilta, varð um
tíma ókrýnd revíudrottning l'slend-
inga en um síðir einkum túikandi
alþýðukvenna. Friðfinnur var frá
upphafi einn af helstu leikurum fé-
lagsins. Honum þótti til að byrja
með takast best upp með unga
villinga og skrýtna karla én með
árunum varð hann fjölhæfur skap-
gerðarleikari.
að borgarsjóður sem er einn
sjötti af ríkissjóði geti haldið
uppi jafn öflugri leiklistarstarf-
semi og ríkið?
„Nei, enda höfum við líka
verið að fara fram á að ríkið
kæmi inn í þetta aftur og höfum
óskað eftir viðræðum við ríkið.“
- Þið fenguð 1/3 af umbeð-
inni aukajjárveitingu frá borg-
inni. Reksturinn gengur illa og
við því þarf að bregðast. Hvað
œtlið þið að gera?
„Ef maður væri nú búinn að
flnna upp aðferðina til að auka
Óperettan Nitouche (’40-41) er ein sú vinsælasta sem LR hefur sett upp. Á myndinni eru þau Lárus Pálsson og
Sigrún Magnúsdóttir. Haraldur Björnsson leikstýrði óperettunni. Haraldur var ásamt Önnu Borg fyrstur íslend-
inga til að stunda leiklistarnám í Kaupmannahöfn og útskrifast þaðan sem leikari árið 1927. Hann setti mikinn
svip á íslenskt leikhús bæði sem leikari og leikstjóri.
LR einhverja skýra stefnu um
aðgang annarra leikhópa þegar
félagið hefur ekki nœgilegt fé til
að fullnýta húsið?
„Leikhópar starfa á allt öðr-
um fjárhagslegum forsendum
en LR. Þessir leikhópar verða
alltaf til en eiga það sameigin-
legt að þeir lifa og deyja vegna
þess að enginn maður endist til
að starfa í svona hópi nema í
takmarkaðan tíma.“
- Ertu þá að tala um að LR
vilji takmarka aðgang frjálsra
leikhópa að Borgarleikhúsinu
og leggja þar með sitt af mörk-
um til að þeir lognist út af og
beinist inn í atvinnuleikhúsin,
öruggt og traust starfsum-
hverfi?
„Nei, það er mikið og merki-
legt starf unnið í þessum hóp-
um. En það gengur ekki að
reka í sama húsinu - í sam-
keppni - atvinnuleikhús sem er
bundið af kjarasamningum, og
verður að greiða fyrir alla
vinnu sem unnin er, í sam-
keppni við leikhóp þar sem fólk
vinnur í sjálfboðavinnu.
Það eru þrír leikhópar nú að
sýna í húsinu. En okkar stefna
er sú að nýta þetta hús eins og
við mögulega getum undir okk-
ar starfsemi.“
- Og þegar það er ekki hœgt?
„Þá er spurning hvort það sé
í samræmi við tilgang LR að
standa í því að leigja út hús-
næði fyrir Ieikhóp.“
Bjartsýnn
- LR miðar Jjárstuðning borgar-
innar gjarnan við það 2-3falt
hœrra framlag sem Þjóðleik-
húsið fœr. Er við því að búast
aðsókn í leikhús þá væri ég ekki
í þessu viðtali.
Við höfum lent í því hér hjá
LR að gera áætlun sem klikkaði
í sambandi við hvert einasta
verk. Þau leikrit sem áttu að
ganga - gengu ekki. Þau sem
við gerðum ráð fyrir að myndu
ekki ganga neitt - gengu alveg
eins og vitleysingar, t.d. Þrúgur
reiðinnar. Um það er stöðug
umræða innan leikhússins,
hvað er vænlegt til aðsóknar."
- Benda aðsóknartölur síð-
ustu ára til að grundvöllur sé
fyrir tveimur stórum atvinnu-
leikhúsum í borginni?
„Já. Við vitum að á undan-
förnum hafa komið allt upp í
200.000 manns í leikhús á ári.
Það þætti nú víða gott í stærri
borgum.“ lóa
Söngleikurinn Fagra veröld verður
frumsýndur í kvöld á afmælisdegi
LR. Söngleikurinn er eftir þá Karl
Ágúst Úlfsson og Gunnar Reyni
Sveinsson og byggist á Ijóðum
Tómasar Guðmundssonar. Tómas
ætti að teljast einkar viðeigandi
viðfangsefni á aldarafmæli leikfé-
lags sem kennir sig við höfuðstað
iandsins enda var hann einna
fyrstur skálda til að sjá fegurð og
rómantík í lastabælinu Reykjavík á
millistríðsárunum.
Var gosbrunnur
í garðinum?
Gunnar
Stefánsson
skrifar um
leiklist
Leikfélag Reykjavíkur: Dómínó
eftir Jökul Jakobsson.
Leikstjórú Kristín Jóhannesdóttir.
Leikmynd og búningar: Stígur
Steinþórsson.
Lýsing: Ögmundur Jóhannesson.
Frumsýnt á Litla sviði Borgarleik-
húss 9. janúar.
að er vel við hæfi að Leik-
félag Reykjavíkur heiðri á
aldarafmæli sínu Jökul
Jakobsson. Hann var á sinni tíð
helsti og fremsti höfundur leik-
félagsins, eins og margsinnis
hefur verið rakið. Það er víst
orðin leiksöguleg viðmiðun að
telja sigursjónleik hans, Hart í
bak 1962, marka upphaf nýs
gróskuskeiðs í leikritagerð vorri.
Jökull samdi margt leikrita
allt til þess er hann lést löngu
fyrir aldur fram, 1978. Að sönnu
öðlaðist ekkert seinna leikrit
hans neitt viðlíka lýðhylli og
Ilart í bak. En hann náði vax-
andi valdi á íþrótt sinni. Líklega
er þó Dómínó frá 1972 jafnbest
skrifað af öllum sviðsverkum
Jökuls. Það er því í alla staði vel
ráðið að draga það verk fram
nú.
Dómínó er samtímaleikrit úr
Reykjavík og gerist á heimili
Margrétar og Kristjáns. Þangað
kemur maður sem dvalið hefur
lengi í íjarlægu landi, Gestur,
gamall vinur og kannski elsk-
hugi húsfreyju. Þau rilja upp
minningar, en konan man fátt
sem hann nefnir. Þau geta jafn-
vel ekki komið sér saman um
hvort Pétur mandólín hét Pétur
eða hvort hann skaut sig, né
heldur hvort var gosbrunnur í
garðinum. Konan er lífsleið,
með mígreni eða ristil eftir þörf-
um, þegar tilveran verður of
þungbær. Hún er gift Kristjáni
plastframleiðanda, manni sem
er fulltrúi þeirra nýríku, sjálf er
Margrét af embættismannaaðli.
Fulltrúi hinnar horfnu gullaldar
er móðir Margrétar, Lovísa.
Fulltrúi ungu kynslóðarinnar er
svo hippinn Sif sem vill berjast
fyrir friði á jörð og brauðfæða
hina snauðu.
Það er í þessu leikriti heil-
mikil þjóðfélagslýsing og að
ýmsu leyti er það dæmigerð af-
urð síns tíma, um 1970, þegar
hið gamalgróna borgaralega
samfélag er loks að gliðna sund-
ur, án þess þó að unga kynslóðin
hafi nokkuð upp á að bjóða
nema dálítið ómarkvissa upp-
reisn gegn lífsháttum foreldr-
anna sem hún þó þiggur allt sitt
af. Gestur sem hefur starfað í
þróunarlöndunum slær óðar á
baráttuvilja Siijar sem horft hef-
ur á neyðina í sjónvarpi: það er
lítið hægt að gera.
Hvað sem þessu líður er
Dómínó ekkert þjóðfélagslegt
ádeiluleikrit, enda hefur það
ekki verið skilið svo, ekki 1972
og líklega enn síður nú. Það Iyft-
ir sér yfir sinn tíma um leið og
það speglar hann eins og öll góð
skáldverk. Þetta er Ijóðrænn
leikur um tímann og minning-
una, dálítið angurvær spuni á
mörkum skops og harms eins og
títt er hjá höfundinum. f Dórnínó
hefur hann náð mikilli leikni í
orðræðulist sinni, sem byggist á
endurtekningu og leik, fimlegum
dansi kringum inntak sem aldrei
er látið uppi berum orðum;
áhorfandanum látið eftir að
ráða í hvað hefur gerst - eða
ekki gerst - hver er hver þegar
uppi er staðið.
Mér er sýningin 1972 minnis-
stæð og ég sé ekki betur en
Kristín Jóhannesdóttir fylgi
áþekkri stefnu og þar og sýni
leiðbeiningum höfundar fullan
trúnað.
Sviðslýsingin fremst gengur
hér aftur. Hvíti liturinn á öllu
innanstokks, samsvarandi
klæðnaði Gests, Margrétar og
gömlu konsúlsfrúarinnar: „Það
er eins og draumur í hvítu hafi
skyndilega frosið“. En andstæða
við þennan frosna draum er
klæðnaður Kristjáns og Sifjar -
og reyndar Soffíu, hins eilífa
hugsunarlausa blaðrara veislu-
boðanna.
Leikstjórinn hefur greinilega
lagt alúð við sýninguna og nær í
hana góðum tóni, yfirleitt, þótt
um val í hlutverk megi deila.
Gestur hefur hæfilegt framand-
leikasnið á sér í meðförum Egils
Ólafssonar, líklega hans besta
verk um nokkurt skeið. Hanna
María Karlsdóttir leikur Mar-
gréti vandvirknislega en hún
nær ekki að birta í senn lífsleiða
og glæsileik þessarar ungu konu
með fullnægjandi hætti - og
verður örðugur samanburður-
inn við Helgu Bachmann sem
lék hlutverkið eftirminnilega
forðum.
Eggert Þorleifsson fær hér
annars konar hlutverk við að
glíma en upp á síðkastið. Hann
er góður skopleikari en alvaran
lætur honum síður. í Kristjáni er
vanmetakenndin rík og brýst
stundum fram, þá verður leikur
Eggerts meira á yfirborðinu.
Margrét Ólafsdóttir er
skemmtileg í hlutverki konsúls-
frúarinnar gömlu og Guðrún Ás-
mundsdóttir ósköp kunnugleg
skrípafígúra sem Soffía, maður
hefur séð þessa kerlingu í með-
förum Guðrúnar oft áður. Þá er
ótalin Sif, Halldóru Geirharðs-
dóttur. Sú persóna er vandleikin
af þvx að hún er fastast bundin
við tilurðartíma verksins. Sumt
hjá henni verkar einhvern veg-
inn miklu veikara nú en forðum.
Til dæmis fallega ræðan um
landið þar sem Bong tréð grær.
Er þetta ekki bara fölnuð tilfinn-
ingasemi? En Halldóra gerir
persónuna lifandi, aðgreinir sig
vel frá hinum steríla heimi um-
hverfisins og sýnir kvikuna í
stúlkunni, viðkvæmnina bak við
rostann - sem raunar má ekki
meiri vera.
Sviðsmyndin er stilhrein og
lýsingin nákvæm. Sýningin var
kannski full hæggeng og varð í
langdregnasta lagi eftir hlé. Þeg-
ar upp er staðið er maður þó
sáttur við þessa túlkun, hinn
angurværi tónn sem er persónu-
legasta einkenni verksins þarf
að fá sinn tíma.
Leikritum Jökuls Jakobssonar
hefur lítið verið sinnt af atvinnu-
leikhúsum undanfarið, en fyrir
tveim árum kom vönduð heild-
arútgáfa þeirra á markað.
Kannski boðar sýning Dómínós
að þeim verði nú aftur gaumur
gefinn.