Dagblaðið Vísir - DV - 24.05.1984, Side 13

DV. FIMMTUDAGUR 24. MAI1984.
13
Nauðsynleg bragarbót
„Síðustu árin hefur obbinn af þeirri umræðu sem á annað borð hefur verið um iðnaðinn farið i karp um
stóriðju og þá einkum einn hluta hennar, nefnilega álverið i Straumsvik. "
A „Þaö er skammt öfganna í milli er sagt og
^ eins og sumir virðast alltaf sjá rauða dulu
ef stóriðja er nefnd eru aðrir sem telja hana
lausn alls.”
Enda þótt svo kunni aö fara aö
betur rætist úr sjávarafla hérlendis
á þessu ári en svartsýnustu menn
bjuggust viö vegna mikillar loönu- og
rækjuveiöi er þó augljóst aö hafiö í
kringum okkur er ekki sú gullkista í
bili sem þaö áöur var. Þess vegna er
ljóst aö samdráttur veröur í þjóðar-
framleiöslunni vegna þess aö við höf-
um verið svo óforsjál aö eiga ekkert
aö aö hverfa ef sjávarafli brygöist.
Margoft hefur verið á það bent hve
óralangt hefur veriö milli orða og at-
hafna í þessum efnum. Arum saman
hafa landsfeður klifaö á þvi aö
nauösyn beri til þess aö efla íslensk-
an iðnaö svo hann yröi fær um aö
taka viö því mikla vinnuafli sem
löngu var sýnt aö kæmi á vinnu-
markaöinn um þetta leyti. En því
miöur sat aö mestu við orðin tóm.
Það fjármagn sem ekki brann upp í
víxlhækkunum kaupgjalds og verö-
lags fór til annarra atvinnuvega,
jafnvel í rekstur þeirra. Loforð sem
iönaöinum voru á sínum tíma gefin
til aö jafna aöstööu hans viö aðild
okkar að markaósuandalögum
reyndust lítið meira viröi en pappír-
inn sem þau voru skrifuö á. I raun
virtust aögeröir stjórnvalda miðast
viö aö drepa íslenskan iönaö í staö
þess aö styrkja hann.
Stóriðjukarp
Síðustu árin hefur obbinn af þeirrí
umræöu sem á annaö borö hefur
verið um iðnaöinn fariö í karp um
stóríöju og þá einkum einn hluta
hennar, nefnilega álveriö í Straums-
vík. Langt er frá því aö sú umræöa
hafi verið málefnaleg, hún hefur
einkennst af pólitískum kenni-
setningum og gífuryröum. Stóríðja
viröist undarlegur fleinn í holdi
kommúnista og fylgisveina þeirra
(og meyja), einkum þó ef henni
tengist erlent fjármagn.
Þessi hápóUtíska umræða hefur
oröið til þess eins aö tefja allar fram-
farir í iönaöi. Stóriöju- og virkjana-
málin hafa tafist mikið, gífuryrði
hafa leitt til dómstólamála og það er
eins og engir kraftar hafi verið
afgangs til þess að ræöa um aðra
þætti iðnþróunar. Jafnvel þótt al-
þingi hafi tekið sig til og gert skyn-
samlegar ályktanir um aðra þætti
hennar haf a slíkar ályktanir gleymst
eða týnstí skrifborði ráöherra, eins
og dæmin sanna, og á meöan hann
barðist sinni vonlitlu en heiftarfullu
baráttu við vindmyllur heims-
kapítalismans.
Raunar var þaö fleira en áhuga-
leysi sem kom í veg fyrir æskilegar
framfarir í iönaöi. Oöaveröbólgan og
hávaxtastefnan sem henni var sam-
fara fældu menn frá því aö leggja
fjármuni í framleiðsluatvinnuvegi,
hröð velta í verslun eöa þjónustu var
miklu vænlegri til ávöxtunar fjár-
magns, aö ekki sé minnst á stein-
steypuhallirnar.
Nú hefur hvorutveggja gerst aö lát
virðist oröiö á vindmyllubardaga
íslenskra ráöamanna í stóriðjumál-
um og svo hitt aö verðbólga hér-
lendis hefur náöst á viöráöanlegt
stig. Því er nokkur ástæöa til þess aö
líta bjartari augum fram á veginn og
vænta þess aö á næstu grösum séu
ýmsar framfarir í íslenskum iönaöi
er geti oröiö upphafið aö nýrri fram-
farasókn og bættum lífskjörura.
Stóriðja lausn
á öllu?
Þaö er skammt öfganna í milli er
sagt og eins og sumir viröast alltaf
sjá rauöa dulu ef stóriöja er nefnd
eru aörir sem telja hana lausn alis.
Slíkt held ég aö sé mikill misskilning-
ur. I fyrsta lagi þurfum viö að fara
okkur gætilega í stóriöjumálum.
Miklu varöar aö allir samningar um
erlenda stóriöju séu „pottþéttir”.
Það sýnir álmálið okkur best.
I öðru lagi getur stóriöja aldrei
Kjallari
á fimmtudegi
MAGNÚS
BJARNFREÐSSON
leyst atvinnuvandamál um allt land.
Miklu varðar að verksmiðjur séu á
réttum stööum, bæði vegna orku og
aðfanga og útskipunar afurða. Þaö
þýöir einfaldlega að stór landsvæöi
koma vart til greina fyrir stóriöju.
I þriöja lagi eru einstakir staöir
svo mjög misjafnlega viökvæmir
fyrir þeirri mengun sem ávallt fylgir
stóriöju, hversu vel sem um hnútana
er búiö.
Eg held að þaö sé mikil synd hve
lítiö menn hafa sinnt margháttuöum
smáiönaöi og raunar einnig ýmsum
þýðingarmiklum greinum er
tengjast almennum framleiöslu-
iönaöi. Þar á ég einkum viö hönnun
og markaðssetningu. Gleggsta dæm-
ið um vanrækta hönnun er líklega
íslenski húsgagnaiönaöurinn.
Drýldnir á svip hafa margir íslenskir
húsgagnaframleiöendur lýst því yfir
fram á þennan dag aö þeir hafi enga
þörf fyrir neina sérstaka hönnuöi,
slíkir smámunir vefjist nú ekki fyrir
þeim og smiðunum sem hjá þeim
vinni. Afleiöingamar hafa veriö
hvert misheppnað ævintýriö eftir
annaö. A meðan þeir hafa byggt
verksmiöjusali sem nægja myndu
fyrir alla húsgagnaframleiöslu
landsins og keypt vélar sem gætu
annað öllum Noröurlandamarkaön-
um hafa þeir ekki tímt því að ráöa
menn sem gætu selt framleiðsluna,
bæði meö hönnun og góöri markaðs-
setningu.
En þetta á sér víðar staö en í
húsgagnaiönaðinum. Viöhorf ríkis-
valds og fjárveitingavalds til ís-
lenskra hugvitsmanna er til hábor-
innar skammar og hefur skaðaö okk-
ur um háar fjárhæöir. Hverri
íslensku uppfinningunni eftir aöra er
stolið og erlendir iöjuhöldar maka
krókinn í staö þess aö viö hefðum
getaö grætt á þeim hér heima. I
hnotskurn má segja að málsháttur-
inn Bókvitiö verður ekki í askana
látiö hafi veriö mottó fjárveitinga-
valdsins í garö íslensks hugvits og
þekkingar.
Hér veröur aö veröa breyting á.
Við munum aldrei geta byggt upp
sterkan innlendan iðnaö sem getur
tekiö viö nauösynlegum mannafla á
komandi árum nema þetta viöhorf
breytist, raunar ekki aðeins hjá opin-
berum aðilum heldur einnig h já þeim
mönnum sem í forsvari eru hjá fyrir-
tækjunum.
Við veröum einnig í eitt skipti fyrir
öll aö leggja fyrir róöa þaö sjónar-
miö sem hér hefur veriö landíægt í
þaö minnsta allt frá tímum einok-
unarverslunarinnar, aö verslun sé af
því illa, einhver óþarfur milliliöur,
sem best sé aö komast h já.
Þessi hugsunarháttur er búinn aö
vera okkur dýr, bæöi beint og óbeint.
Hann hefur tvímælalaust oröiö til
þess að allt of fáir yfirburöamenn
hafa lagt þessi störf fyrir sig, enda
sannleikurinn sá að markaðssetn-
ingu okkar er á fjölmörgum sviöum
mjög ábótavant. Veröi hins vegar á
þessu sem ég hefi hér gagnrýnt veru-
leg bót mun iönaðurinn fljótlega geta
sinnt því hlutverki sem nauðsynlegt
eraöhanngeri.
Heilbrigði ogkreppa:
Böm -næmur mælikvarði á kreppuna
Möguleikar lækna til aö gera sér
grein fyrir afleiöingum kreppunnar í
heilbrigöi bama eru ekki eins góöir
og menn kynnu aöhalda.
I viðtali viö blaöiö Samstööu (maí
’84) greinir danski læknirinn Joel
Fallov frá nýlegri rannsókn sem
sýnir aö meðal þeirra ca 5—10%
bama, sem læknar hafa mjög h'tiö
samband viö, sé aö finna ca 90% af
heilbrigöisvandamálum.
Fallov er heimilislæknir og hefur
starfaö ámm saman í hverfinu
Narrebro í Kaupmannahöfn. Hann
segir í viötah frá kynnum sínum af
þessum „vandamálabömum”, sem
eiga sér fyrst og fremst staö þegar
hann er vaktlæknirog þau bráöveik,
t.d. þegar þau fá eyrna- eöa lungna-
bólgu.
Heimilislæknirinn bendir á aö viö
þessar aðstæður sé erfitt aö huga að
aöstööu eða ástandi barnsins
almennt. Stemmningin er engan
SVEINN R.
HAUKSSON
LÆKNIR
veginn róleg og máliö snýst um að
stööva graftarrennsliö úr eyranu.
Þaö mundi virka kjánalega að fara
að spyrja skyndilega hvernig gangi í
skólanum hjá barninu, hvernig þaö
boröi o.s.frv.
Fyrirbyggjandi starf lækna
hefur verið skorið niður
Raunvemleg fyrirbyggjandi
heilsuvernd fyrirfinnst einungis í
sambandi viö ungbarnaeftirlit sem
heilsugæsluhjúkrunarfræöingar sjá
um. I Danmörku var lækniseftirlit
með dagvistarstofnunum skorið
niöur (í sparnaöarskyni!) um 1975.
Þar meö var möguleikum á fyrir-
byggjandi starfi lokaö meöal þeirra
barna sem hafa það verst. A sama
hátt hefur sex-ára barnaskoöun
veriö hætt, og raunar hafa átök átt
sér staö varðandi skólalækna og eft-
irlit þeirra meö bömum.
Þaö er auðvelt fyrir ríkið aö skera
niöur fyrirbyggjandi starf. Þaö
verður ekki eins áberandi þar sem
lík skila sér, í því tilfelli, ekki strax á
borðið.
„Það er auðvelt fyrir rikið að
skera niður fyrirbyggjandistarf. "
• „Raunveruleg tyrirbyggjandi heilsu-
vernd fyrirfinnst einungis í sambandi við
ungbarnaeftirlit sem heilsugæsluhjúkrunar-
fræðingar sjá um.”