Dagur - 24.05.1958, Blaðsíða 4

4
D A G U R
Laugardaginn 24. maí 1958
DAGUR
Aðalritstjóri og ábyrðarmaður:
ERLINGUR DAVÍÐSSON
Meðritstjóri:
INGVAR GÍSLASON
Auglýsingastjóri:
Þorkell Björnsson
Skrifstofa í Hafnarstræti 90 — Sími 1166
Árgangurint kostar kr. 75.00
Blaðið kemur 6t á miðvikudögum
og laugardögum, þegar efni standa til
Gjalddagi er 1. júlí
Prentverk Odds Björnssonar h.f.
Landhelgin og stjórnarsamvinnan
MARGAR BLIKUR eru á lofti í heimi stjórn-
málanna þessa síðustu daga. Frumvarpið um Út-
flutningssjóð og fleira, sem ríkisstjórnin lagði ný-
lega fram, hefur verið aðalumræðuefni blaðanna
og alls almennings, og mjög að vonum. Þegar for-
sætisráðherra, Hermann Jónasson, fylgdi frum-
varpinu úr hlaði á Alþingi við fyrstu umræðu,
sagði hann meðal annars, að það væri einkum
tvennt, sem hefði orðið til þess að koma efnahags-
lífi þjóðarinnar úr skorðum. í fyrsta lagi sjálf-
krafa breytingar á verðlagi og kaupgjaldi í kjöl-
far framfærsluvísitölu, og í öðru lagi að útflutn-
ingsframleiðslan var komin á vonarvöl árið 1946,
þannig að ríkið varð síðan árlega að taka á sig
rekstrartöp útflutningsframleiðslunnar. Forsætis-
ráðherrann sagði að íslendingar myndu vera nær
einir þjóða um það skipulag, að láta kaupgjald,
vöruverð og þjónustu hækka á víxl í samræmi
við framfærsluvísitölu. Vísitölureglan væri eins
og nokkurs konar vonlaus sjálfhreyfivél. Hann
benti og á, að hin svokallaða stöðvunarleið, sem
margir tala um, væri ekki það úrræði, sem hægt
væri að byggja á í raunveruleikanum með nú-
verandi vísitölukerfi. Vísitölukerfið væri tiltölu-
lega auðvelt í framkvæmd fyrst í stað, en yrði
með tímanum óframkvæmanlegt. Meiri gjöld
hlytu að koma á nauðsynjavörur eftir því sem
bilið breikkaði milli framleiðslukostnaðar og er-
lends markaðsverðs, jafnvel þótt allar hugsanleg-
ar leíðir séu farnar til að sem minnst af álögun-
um komi á allra brýnustu lífsnauðsynjar fólks.
Frumvarp stjórnarinnar miðar einkum að því
þrennu, að stuðla að hallalausum rekstri útflutn-
ingsatvinnuveganna og ríkisbúskaparins. Enn-
fremur að jafna aðstöðu þeirra atvinnugreina,
sem afla þjóðarbúinu gjaldeyris, frá því sem ver-
ið hefur og gera aðstoð við þær einfaldari. — Þá
miðar frumvarpið einnig að því að draga úr mis-
ræmi í verðlagi, sem skapazt hefur undanfarin ár
innanlands, mílli erlendrar og innlendrar vöru og
milli erlendrar vöru innbyrðis.
MARGIR ERU UGGANDI yfir hinum nýju
gjöldum, sem taka verður til Útflutningssjóðs
ig ríkissjóðs vegna framleiðslunnar og telja þær of
háar. Þeim mönnum má benda á, að ef ekki er
hægt að- komast af með minni uppbætur til út-
flutningsatvinnuveganna, þá er heldur ekki hægt
að komast af með minni gjöld, sem taka vei'ður af
landsfólkinu. Allir munu sammála um það, að
uppbótarkerfið svokallaða, sem menn eru fyrir
löngu oi'ðnir þreyttir á og vilja feigt, vei'ður mun
einfaldara í framkvæmd samkvæmt hinu nýja
frumvarpi, en það gamla var. En hvort það er nú
samt það sem koma skal, munu fáii' ætla, en er þó
eftir atvikum viðunandi, á meðan ekki næst sam-
komulag um mjög djúptækar aðgerðir í efnahags-
málunum yfirleitt.
En þrátt fyrir umræður um efnahagsmálafrum-
varpið, mun nú annað sett ofar á dagskrá allra
síðustu dagana. En það er landhelgismálið. Þjóðin
hefur staðið einhuga saman í því máli um langt
skeið og enginn ágreiningur verið milli stjórnar-
flokka. Landhelgin er mesta núverandi sjálfstæð-
ismál þjóðarinnar. Víkkun hennar er lífsskilyrði
hennar, en aðrar þjóðir hafa líka
hagsmuna að gæta í sambandi við
hana. Stórveldi, bæði í austri og
vestri, hafa ekki enn stutt íslend
inga í útvíkkun upp í 12 mílur og
fyrirfram er vitað um harða
gagnrýni á hendur ríkisstjórn ís-
lands vegna fyrirhugaðra breyt-
inga landhelginnar. Kominn er
upp ágreiningur innan stjórnar-
flokkanna um framkvæmd þessa
máls. Allir stjórnmálaflokkar
landsins hafa verið algerlega
sammála um, að íslendingum
bæri að færa landhelgina upp í
12 mílur og láta reglugerð um
það efni taka gildi 1. september
í haust. Hins vegar er ágreining-
urinn aðeins um það, hvort gefa
eigi út reglugerð um þetta strax
eða eftir nokkrar vikur og nota
þann tíma til að gera tilraunir til
að draga úr þeim ágreiningi við
aðrar þjóðir, sem reglugerðin
sennilega veldur. Sýnist það
skynsamlegt, af því að reglugerð-
in á ekki að taka gildi fyrr en í
haust. Alþýðubandalagið hefur
krafizt þess að nefnd reglugerð
verði gefin út þegar í stað, en
fyrir því hefur ekki verið þing-
meirihluti. — Framsóknarmenn
munu geta fallist á þessa af-
greiðslu, að því tilskildu að þing-
meirihluti náist um þetta þýð-
ingarmikla spor en munu vinna
að því að alger samstaða náist.
Jafnist þessi ágreiningur ekki,
má búast við að hann geti leitt til
stjórnarslita. í gær voru þessi
mál enn í deiglunni þegar blaðið
fór í pressuna.
Horft um öxl í efnahagsmálum
Þegar efnahagsmálafrumvarp
ríkisstjórnarinnar hefur nú séð
dagsins ljós í þingsölunum, er
vissulega ekki úr vegi að rifja
upp ýmislegt, er varðar sögu
efnahagsmálanna undanfarin ár
og skyggnast ofurltíið um öxl til
þeirra ára, sem liðin eru. Stað-
reyndin er sú, að mest af þeim
erfiðleikum, sem nú herja á okk-
ur í efnahagsmálunum, er að
rekja alllangt aftur í tímann, eða
allt til fyrstu styrjaldaráranna,
þegar dýrtíðarskriðan tók að
renna og fékk að renna árum
saman, án þess að nokkuð veru-
legt væri gert af ríkisvaldsins
hálfu til þess að stöðva hana. —
Sjálfstæðismönnum er ákaflega
illa við, að þessara ára sé minnzt,
vegna þess, að þeir vita upp á sig
skömmina, að því er tekur til
efnahagsstjói'narinnar á styrjald-
arárunum, bæði hvað snertir
endemisstjórn Olafs Thors árið
1942, þegar hann sveik gefin lof-
orð um að vinna að varanlegri
lausn dýrtíðarmálanna með
Framsóknarflokknum og hagaði
stjórnarstörfum þannig, að vísi-
talan hækkaði um 00 stig, og eins
hvað snertir þátt nýsköpunar-
stjórnarinnar 1944—47, sem
frægust er allra ríkisstjórna fyrir
lýðskrum sitt og fáráanlega
eyðslu.
Framsóknarmenn bentu á það
strax í upphafi heimsstyrjaldai'-
innar, að ef ekki yrði með sér-
stökum efnahagsráðstöfunum
unnið að því að hamla gegn
verðbólguþróuninni, meðan hún
var enn aðeins á byrjunarstigi,
myndi síðar reynast ókleift að
halda nauðsynlegu jafnvægi og
myndi það fyrr eða síðar enda
með algerri kreppu, þegar gróða-
möguleikarnir væru úr sögunni.
Framsóknarflokkurinn átti aðild
að ríkisstjórn um þessar mundir
og átti drýgstan þáttinn í því, að
fyrstu dýrtíðarlögin voru sam-
•þykkt 1941, og flokkurinn vann
að því heill og óskiptur í ríkis-
stjórninni, að tekin yrði upp á-
kvæð stöðvunarstefna í dýrtíðar-
málunum. Sjálfstæðismenn hétu
því að vinna að þessu máli í
sama anda, en þegar á hólminn
kom, brast þá kjarkinn, enda
hafði lýðskrumsstefnan og
ábyrgðarleysið þá náð þeim tök-
um á flokknum, sem æ síðan
hefur við hann loðað. í stað þess
að halda eiða sína um stöðvunar-
stefnuna í dýrtíðarmálunum,
kaus Sjálfstæðisflokkurinn að
rjúfa heit sitt og ganga í opinbert
bandalag við kommúnista um
breytingar á kosningalögunum
og bíta höfuðið af skömminni
með því að mynda minnihluta-
stjórn, sem studdist við hlutleysi
Moskvumanna. Sú stjórn var að-
eins stutt við völd, en svo laglega
héldu Sjálfstæðismenn á málum
þessa réttnefndu hundadaga árið
1942, að dýrtíðin óx þeim alger-
lega yfir höfuð, og urðu þeir að
hrökklast frá völdum við lítinn
orðstír eftir fáa mánuði. Upp úr
því var gripið til neyðarstjórnar,
sem aðallega var skipuð embætt-
ismönnum, og studdist ekki við
þingmeirihluta, enda fékk hún
litlu áorkað í dýrtíðarmálunum.
Mátti segja, að spádómar Fram-
sóknarmanna rættust fyrr en bú-
ast mátti við, en þingið bar ekki
gæfu til þess á þessum árum að
gefa viðvörunarorðum ábyrgra
manna neinn gaum. Og nýsköp-
unarstefna Olafs Thors og komm
únista varð engin frægðarsigling
um það er lauk, því að hún end-
aði með strandi og uppgjöf.
Stríðsárin voru liðin hjá með
sínum gullnnu gi'óðamöguleikum
og þjóðin stóð andspænis efna-
hagslegri kreppu inn á við og út
á við.
Allt, sem síðan hefur gerzt í
efnahagsmálunum, ber merki
þessara óstjórnarára. Það fór,
sem Framsóknarmenn höfðu sagt
fyrir, að jafnskjótt sem slaknaði
á spennunni, er stafaði af styrj-
aldarorsökum, myndi samdrátt-
urinn í efnahagslífinu ^egja til
sín. Allt, sem Framsóknarmenn
höfðu haldið fram frá upphafi
dýrtíðarflóðsins, var siðar stað-
fest af sérfræðingum, sem á hlut-
lausan hátt rannsökuðu fjár-
mála og efnahagsstefnuna á
valdaárum Sjálfstæðismanna og
kommúnista. Nú sáu menn, en
bara of seint, að það voru Fram-
sóknarmenn, sem höfðu haft hina
ábyrgu stefnu og ef þeirra ráða
hefði notið, hefði ástandið ekki
(Framhald á 7. síðu.)
Gjörbreyting í kemisluháttum
Aukin þýðing náttúrufræðinnar og tæknikunnáttu
í daglegu lífi manna vcldur því, að nauðsynlegt hefir
reynst að breyta gjörsamílega hinu liefðbundna
kennslufyrirkomulagi, sem tíðkast hefir við æðri
menntastofnanir í Evrópu um. aldaraðir. Vaxandi
fjöldi stúdenta við æðri menntastofnanir krefst einn-
ig, að breytt sé um kennslufyrirkomulag.
l’að var ráðstefna kcnnara og fulltrúa menntamála-
ráðuneyta frá 24 þjóðuni, sem kom saman í Sévers
á Frakklandi í fyrra mánuði, scm komst að }>essum
niðurstöðum.
F.ngin stöðnun i kennslumálunum.
J. A. Lauwerys, prófessor við Lundúnaliáskóla, var
einn þeirra fuultrúa á ráðstefnunni, sem liélt ræðu,
sem vakti niikla athygli. Hann sagði, að það væri
rangt, þgar því væri luddið fram, að stögðnun hefði
átt sér stað í kennslumálum Vestur-Evrópulanda og
þarmeð væri Bretland ekki undanskilið, sagði Itann.
Miklar breytingar í kenslufyrirkomulaginu liafa þegar
átt sér stað og ciga sér stöðugt stað. Tökum t. d. liina
kunnu bresku „Ppblic Schools“ (sem þrátt fyrir nafn-
ið „Almennir skólar" eru einkaskólar), sagði Lauwerys
prófessor. Á 18. öldinni var hlutverk þessara skóla
fyrst og fremst, að ala upp félagslega og stjórnmála-
lega úrvalsmenn, sem áttu að stjórna Stóra-Bretlandi
og heimsveldinu. Þá var ekki lagt svo mikið uppúr
tæknlegri kunnáttu, heldur var skapgerðin aðalatrið-
ið. Þau skapgerðareinkenni, sem mest þótti um vert,
voru einbeittur vilji, ákvörðunargáfa, þol, trúmennska
og heiðarleg framkoma. Allir þessir eiginleikar voru
að jöfnu þroskaðir á íþróttavellinum, í kirkjunni og
í kennslustundum í skólunum. En nú stefna margir
að því einu, að gera sérfræðinga úr nemendum sínum.
■ Góð frammistaða í skólanum er rneira virði en af-
rek á íþróttavellinum. Kunnátta á leyndardómum
kjarnorkunnar verður nú þyngri á metaskálum en
hlaupahraði, liástökk, líkamsfegurð og mjúk fram-
koma.
Þjóðverjar draga úr fagasújmnnni.
Byltingin í kennsluaðferðum, sem nú er að gerast
um öll Evrópulönd og raunar víðar um'héim, kemur
fyrst og fremst niður á framhaldsdsskólum, merinta-
skólum og háskólum. I sumum löndum er einfaldlega
bætt við nýjum fögum við hin gömlu, en í öðrum
löndum hallast kennarar að þv.í, að fella niður lög,
sem ekki geta lengur talist liafa hagnýta þýðingu
fyrir nemendur. Síðari aðferðin hefir t. d. verið tekin
upp með góðum árangri í Svíþjóð og Sovét-ríkjunum.
Loks eru þjóðir, scm reyna að fara bil beggja, sigla
beggja skauta byr í kennslumálunum með því halda
gömlu aðferðinni að nokkru leyti, um leið og nýj-
ungar'eru tcknar upp. Þetta hefir t. d. vcrið gert i
Frakklandi og á Ítalíu, sagði Roger Gal, ráðgjafi
Frakka í kennslumálum.
í skýrslu frá Sovétrík junum, sem lögð var frani á
kennslumálaráðslcfnu UNESCO, segar að í Rússlandi
sé aðaláhersla lögð á kennslu í efnafræði og eðlis-
fræði í skólum. Árið 1955, segir í þessari skyrslu, voru
útskrifaðir 175.000 stúhentar, sem tekið höfðu sér-
stakt tæknipróf. Það var 26,8% allra stúdenta, sem
útskrifaðir voru það ár frá háskólanum í Sovétríkj-
un um.
Enn drekka Bretar nianna mest te
í ritinu „Monthly Bulletin of Agricultural Econo-
micks and Statistics" (efnahagslegar hagskýrslur um
landbúnaðarmál), sem gefið er út af Landbúnaðar
og matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna —FAO—,
segir, að 1957 liafi terækt í heiminum náð nýju há-
marki. Það ár voru ræktaðar 700.000 smálestir af tei
í öllum heiminum á móti 680.00 smálestum árið þar
áður. Á árunum 1934—1938 nam teræktin í heimin-
um að jafnaði 466,000 smálestum.
Bretar eru enn mestu tedrykkjumenn veraldarin-
nar. Á árinu 1975 fluttu þeir inn 256.100 smálestir
af tei, sem er meira en þeir hafa nokkru sinni fyr
flutt inn á einu ári. Þetta svarar til þess, að hvert
einasta mannsbarn á Bretlandi noti árlcga um 9 pund
af tei. Næstir í tedrykkju koma írar, scm fluttu inn
te, sem svara lil álíka neytslu og er í Bretlandi. —
Til samanburðar má gcta þess, að í Bandaríkjunum
notar liver maður að meðaltali 0.28 kg af tei árlcga.