Dagur - 03.02.1971, Qupperneq 4

(-------—-------------§1
Skrifstofur, Hafnarstræti 90, Akureyri
Símar 1-11-66 og 1-11-67
Ritstjóri og ábyrgðarmaður:
ERLINGUR DAVÍÐSSON
Auglýsingar og afgreiðsla:
JÓN SAMÚELSSON
Prentverk Odds Bjömssonar h.f.
Dreifing
verkfræðiþekkingar
í LAGAFRUMVARPI, sem Fram-
sóknarmenn liafa lagt fyrir Alþingi
það, er nú situr, segir svo: Ráða skal
á vegum ríkisins verkfræðíráðunauta
til starfa í tilteknum umdæmum:
Einn í Vestnrlandsumdæmi með að-
setur í Borgamesi, einn í Vestfjarða-
umdæmi með búsetu á ísafirði, tvo
í Norðlendingafjórðungi með bú-
setu á Akureyri og á Sauðárkróki,
einn í Austurlandsumdæmi með bú-
setu á Egilsstöðum og einn í Suður-
landsumdæmi með búsetu á Selfossi.
Gert er ráð fyrir, að hér. sé um
verkfræðinga að ræða, og hafi þeir
undir yfirumsjón vega- og vitamála-
stjóra umsjón með vega- og hafnar-
gerð í umdæmum sínum, enda hafi
þeir á sama hátt með höndum undir
búningsrannsóknir, áætlanagerð og
viðhald. Ennfremur er gert ráð fyrir,
að fela megi verkfræðiráðunautum
ríkisins umsjón með hverskonar
opinberri byggingastarfsemi í um-
dæminu, í samráði við húsameistara
ríkisins og skipulagsstjóra — og að
vera til ráðuneytis bæjarstjómum,
sýslunefndum og sveitarstjómum
við mannvirkjagerð, gegn þóknun.
Frumvarp þetta er í meginatrið-
um samið af staðsetningamefnd rík-
isstofnana, sem vinstri stjómin skip-
aði 1958. í henni voru alþingismenn
irnir Gísli Guðmundsson, Ágúst Þor
valdsson, Ásgrímur Harmannsson
bæjarstjóri í Ólafsfirði, Gunnlaugur
Jónasson bankaritari á Siglufirði,
Jónas Guðmundsson þáverandi fram
kvæmdastjóri Sambands íslenzkra
sveitarfélaga og Jóhann G. Ólafsson
bæjarstjóri á ísafirði, en síðar í hans
stað Sturla Jónsson hreppstjóri.
Hafa þeir Gísli og Ágtxst áður
flutt mál þetta á Alþingi, en nú er
það nokkuð breytt, einkum jxannig,
að gert er ráð fyrir verkfræðiráðu-
nautum á fleixi stöðum en áður.
Á kjördæmisþingi Framsóknar-
manna í Norðurlandskjöidæmi
eystra hefur oftar en einu sinni verið
rætt um skiptingu landsins í um-
dæmi eða fylki með sjálfstjórn í nán-
ar tilteknum sérmálum, innan ríkis-
heildarinnar. Kæmist slík skipan á,
er trúlegt, að umdæmin eða fylkin
kæmu upp verkfræðistofnunum inn-
an sinna vébanda. En á meðan eng-
in slík skipting hefur átt sér stað,
verður að gera ráð fyrir n'kisstofn-
unum eða starfsemi í tengslum við
þær, eins og nú er gert. En starfsemi]
verkfræðiráðunautanna, eins og hún
er hugsuð í frumvarjinu, er leið að
markinu um meiri sjálfstjóin lands-
hlutanna. □
GISU GUÐMUNDSSON ALÞINGISMAÐUR:
LANDHELGI ISLANDS OG ÞRÓUN HENNAR
RETTINDI BUNDIN NÁMI
Landfielgismálið er nú að komast á dagskrá að nýju. Gísli
Guðmundsson alþingismaður var árið 1958 fulltrúi Frarn-
sóknarflokksins í viðræðum þingflokkanna um útfærslu
landhelginnar og fonnaður utanríkismálanefndar 1959, þegar
Alþingi gerði einróma, eftir tillögu nefndarinnar, merka
ályktun um málið. Dagur hefir því beðið hann að rifja upp
nokkur meginatriði úr sögu máfsins hérlendis, og gerir hann
það í þessari grein.
ÞEGAR íslendingar tóku á ný
við fullum yfirráðum yfir landi
sínu, var landhelgi við fsland
talin 3 sjómílur út frá strönd-
um landsins, en auk þess firðir
og víkur 10 sjómílur eða minna
á breidd. Um þessa landhelgi
höfðu Danir samið við Breta
árið 1901, og var hún einnig
talin gilda gagnvart fiskiskipum
annarra þjóða hér við land. Á
19. öld var landhelgin 4 sjó-
mílur, og fyrr á tímum 16, 24
eða jafnvel 32 sjómílur frá
strönd.
Árið 1948, eða nálega 4 árum
eftir stofnun lýðveldisins sam-
þykkti Alþingi lög um ,,vísinda-
lega verndun fiskimiða land-
grunnsins.“ Þar segir svo í 1. og
2. gr. laganna:
„Sj ávarútvegsmálaráðuneytið
skal með reglugerð ákveða tak-
mörk verndarsvæða við strend-
ur landsins, innan endimarka
landgrunnsins, þar sem allar
veiðar skulu háðar íslenzkum
reglum og eftirliti, enda verði
friðun á landgrunninu á engan
hátt rýrð frá því sem verið
hefir. Ráðuneytið skal einnig
ákveða allar þær reglur, sem'
nauðsynlegar eru til verndar
fiskimiðunum á ofangreindum
svæðum. Ráðstafanir þessar
skulu gerðar, að fengnum tillög-
um Fiskifélags íslands og at-
vinnudeildar Háskóla íslands.
Reglugerðin skal endurskoðuð
eftir því, sem vísindalegar rann
sóknir gefa tilefni til. — Regl-
um þeim, sem settar verða sam-
kvæmt 1. gr. laga þessara, skal
framfylgt þannig, að þær séu
ávallt i samræmi við milliríkja-
samninga um þessi mál, sem ís-
land er aðili að á hverjum
tíma.“ — í greinargerð frum-
varpsins sagði, að með orðinu
„landgrunn“ væri, eins og sak-
ir stæðu, átt við allt að 200 m.
dýpi.
Þegar þessi lög — venjulega
nefnd „landgrunnslögin“ —
voru sett, var 3 sjómílna samn-
ingurinn, sem Danir gei’ðu við
Breta, enn í gildi. ísland sagði
upp þessum samningi árið 1949
með tveggja ára fyrirvara, eins
og áskilið var í samningnum, og
féll hann því úr gildi árið 1951.
En á árinu 1950 var samkvæmt
landgrunnslögunum sett reglu-
gerð um útfærslu landhelgi fyr-
ir Norðurlandi, enda talið að
GísH Guðmundsson,
alþingismaður.
Bretar hefðu þar ekki hags-
muna að gæta. Eftir að brezki
samningurinn var úr gildi fall-
inn og Norðmenn höfðu unnið
útfærslumál við Breta fyrir Al-
þjóðadómstólnum í Hag, var
svo árið 1952 sett ný reglugerð
um allsherjar útfærslu land-
út til muna og ákveðin 12 sjó-
mílur frá grunnlínunum frá
1952. Stækkaði þá landhelgin úr
42.905 km2 upp í 69.809 km2,
eða um 62.7%. Eins og kunnugt
er bar það þá til tíðinda, að
brezka stjórnin sendi herskip á
íslandsmið og hindruðu þau
töku brezkra togara, sem ís-
lenzk varðskip stóðu að veiðum
innan hinnar nýju landhelgi. 5.
maí 1959 samþykkti Alþingi ein
helginnar úr 3 sjómílum í 4 og
hin ytri takmörk landhelginnar
talin 4 mílur frá grunnlínum,
sem dregnar voru milli nánar
tilgreindra „grunnlínupunkta“
á strönd landsins, þannig, að
allir firðir og flóar urðu innan
landhelgi. Flatarmál gömlu 3
sjómílna landhelginnar var sam
tals 24.530 km2 en varð eftir
útfærsluna 1952 samtals 42.905
km2.
Árið 1958 var landhelgin færð
róma tillögu til þingsályktunar
um landhelgismál, sem borin
var fram af utanríkismálanefnd
þingsins, þar sem mótmælt var
ofbeldisaðgerðum Breta, lýst
yfir ótvíræðum rétti íslands til
12 mílna fiskveiðalandhelgi og
jafnframt því „að afla beri við-
urkenningar á rétti þess til lan^
grunnsins alls svo sem stefnt
var að með lögununx um vísinda
lega vemdun landgrunnsins frá
1948.“
Lyktir deilunnar við Breta
urðu þær, að ríkisstjórnin
gerði við þá samning um málið
árið 1961, er samþykktur var á
Alþingi eftir harðar deilur þar.
Samkvæmt samningnum var
Bretum heimiluð veiði innan
landhelgi um þriggja ára skeið
eða til 1964. Bretar féllust á
breytingu grunnlínupunkta,
sem stækkaði landhelgina frá
1958 um 5.065 km2 eða 7.3% og
er landhelgin nú 74.874 km2 eða
sem svarar nálega % af flatar-
máli landsins. En það atriði
samningsins, sem meginágrein-
ingnum olli, og nú skapar ís-
lendingum sérstakan vanda, er
þannig orðað í samningnum frá
1961:
Mánaíoss” heiiir nýja skipið
rr
HINU nýja skipi Eimskipafé-
lagsins, sem er í smíðum hjá
Aalborg Værft A/S í Álaborg,
var hleypt af stokkunum kl. 12
á hádegi í dag við hátíðlega
athöfn. Forsætisráðherrafrú
Ragnheiður- Hafstein gaf skip-
inu nafn við þetta tækifæri og
mælti:
„Megi gifta standa í stafni og
Drottinn veita leiðsögn far-
mönnum og fleyi. Sigldu ætið
heill í höfn. „Mánafoss11 skal
nafn þitt vera.“
SKJÁLFANDAFLJÓT TEPPIR SAMGÖNGUR
(Framhald af blaðsíðu 1)
legt óstand ef áfram heldur. Nú
þegar er vatnið við brúna hjá
Stóruvöllum að minnsta kosti
3 metrum hærra en fljótið er
venjulega. Norðan brúar flæðir
það vestur að veginum. Brotið
hefir það símastaur og liggur
vírinn í vatninu í línunni aust-
an yfir að Stóruvöllum, Lækja-
völlum og barnaskólanum og er
símasambandslaust við þá staði
og ekki fært eins og er að gera
við vegna vatnsdýpis. Ef þessu
heldur fram sem horíir hækk-
ar vatnið frameftir og er þá
vegur sunnan brúarinnar aust-
an fljóts í hættu.
Annars er hægt að segja það,
að þrátt fyrir hamfai'ir náttúru-
aflanna reynir fólkið að gera
sér dagamun eftir ástæðum.
Kemur saman, spilar og dansar
gjarnan á eftir. Þó er víða fá-
mennt á heimilum, börn og
unglingar á skólum.
Mjög er skipt um til hins
bjartara og betra þar sem raf-
magnig kom í haust, þó margar
kringlóttar kostaði það auð-
vitað. Og gott var að heyra um-
sögn fulltrúa rafmagnsveitn-
anna á Norðurlandi í útvarpinu
á dögunum að lokið yrði raf-
væðingu sveitarinnar á næsta
sumri.
Menn eru ekki svartsýnir,
finnst dagurinn orðinn bísna
langur þó eftir sé að þreyja
þorrann og góuna, og sjaldan
komi vorveður með einmánuði.
2. febrúar. Fljótið er enn
óbreytt og ísi lagt fram undh-
Lundarbrekku. Snjór hefur vax
ið og hljóp í gadd. Búið er að
gera við símann. Þ. J.
„Ríkisstjórn íslands mun
halda ófram að vinna að fram-
kvæmd ályktunar Alþingis frá
5. maí 1959 varðandi útfærslu
fiskveiðilögsögunnar við ísland,
en mun tilkynna ríkisstjóm
Bretlands slíka útfærslu með
sex mánaða fyrirvara, og rísi
ágreiningur um slíka útfærslu,
skal honum, ef annarhvor aðili
óskar, skotið til Alþjóðadóm-
stólsins.“
Samskonar samningur var
síðar gerður við Vestur-Þýzka-
land, en geta ber þess, að Vest-
ur-Þýzkaland hafði, og raunar
öll önnur ríki en Bretland, virt
í verki útfærsluna frá 1958, og
ekki staðið að veiðum í hinni
nýju landhelgi íslendinga.
í SAMBANDI við nýgerða
kjarasamninga og endurskoðun
ýmissa reglugerða vil ég mjög
undirstrika eftirfarandi:
1. Menn, sem hafa ha.ft næga
menntun samkvæmt fyrri lög-
um og reglugerlum úl að inna
tiltekin verk af hendi og því
talizt „fullgildir“ menn verða
að halda stöðu sinni þrátt fyrir
auknar menntunarkröfur til
starfsemi, ef ekki er um gjör-
byltingu á formi að ræða.
2. Þeir, sem eru að búa sig
undir sérnám eða eru í námi,
sem veiúr viss réttindi verða að
fá vissan frést eða millikröfur
um aukningu náms úl að ná
tilskyldum réttindum sam-
kvæmt nýrri reglugerð. Á
hvorutveggja hefir mér fundizt
skorta að væri gott við ýmsar
reglugerðarbreytingar undan-
farið og því margir óánægðir og
orðið nærri utangátta í þjóð-
lífinu.
Það er brýn nauðsyn að sýna
lipurð og undanþágu frá ný-
settum reglum.
Til að skýra málið örlítið vil
ég taka dæmi af tveim gagn-
fræðingum sem höfðu rétt til
inngöngu í tiltekinn skóla. Ann
ar sótti um inngöngu strax og
fékk hana en hinn nemandinn
taldi sér hag í því að vinna eitt
ár áður en hann héldi áfram
námi, en í millitíðinni voru
ákvæðin hert svo að það kost-
aði minnst eitt skólaár í viðbót
til að fá inngöngu í téðan skóla.
Þetta dæmi er aðeins tekið úl
að undirstrika nauðsyn þess að
allar slíkar breytingar séu til-
kynntar með góðum fyrirvara.
Kennari.
Klúbburinn Öruggur akstur
Á LAUGARDAGINN hélt
klúbburinn Oruggur akstur á
Akureyri og í Eyjafirði aðal-
fund sinn á Hótel KEA. Komu
þar saman á annað hundrað
manns.
Meðal gesta voru: Björn Vil-
mundarson frá Samvinnutrygg-
ingum, Pétur Sveinbjarnarson
framkvæmdastjóri Umferðar-
ráðs og Bogi Nílsson fulltrúi
bæjarfógeta á Akureyri. Flutti
sá síðastnefndi mjög fróðlega
ræðu um umferðarmál á Akur-
eyri, er óskað hefur verið að
birt væri. Pétur Sveinbjarnar-
son flutti einnig efúrtektarvert
erindi um tjónatíðni í umferð
ýmissa landá,- En Björn Vil-
mundarson afhenti viðurkenn-
ingar fyrir 5 ára tjónalausan
akstur og verðlaun fyrir 10 ái-a
akstur án tjóna. í þeim verð-
launum felst fritt ársiðgjald.
Að þessu sinni hlutu 56 viður
kenningu en 28 verðlaun, og er
þetta með færra móti.
Fundarstjóri var Jóhannes
Haraldsson frá Dalvík.
Svavar Jóhannsson hjá Bif-
reiðaeftirliti ríkisins kom á
þennan fund í boði klúbbsins,
ásamt nemendum í námskeiði
til meiraprófs bifreiðastjóra, og
þakkaði hann fyrir góða
kennslustund.
Sýnd var kvikmyndin „Hratt
of hratt“, sem er dönsk um-
ferðarmynd.
Nýja stjórn klúbbsins skipa:
Stefán Tryggvason, Jón Péturs-
son og ísak Guðmann. □
Viðstaddir athöfnina voru
auk frú Ragnheiðar Hafstein,
Jóhann Hafstein, forsætisráð-
herra, Sigurður Bjarnason,
ambassador, Gunnar Björnsson
og frú og af hálfu Eimskipa-
félagsins Einar B. Gúðmunds-
son, hrl., Óttarr Möller, :for-
stjóri, Viggó E. Maack, skipa-
verkfræðingur og konur þeirra.
Auk þess voru stjórnendur
skipasmíðastöðvarinnar og fleiri
gestir frá Álaborg og nágrenni.
M.s. „Mánafoss“ er systur-
skip m.s. „Dettifoss“, sem kom
til landsins í desember sl. og
einnig var smíðaður hjá Aal-
borg Værft A/S. Hann er 4.160
DW tonn að stærð, lestarrými
er um 178 þúsund teningsfet,
þar af frystirými 9 þúsund ten-
ingsfet. Lengd milli lóðlína er
85.5 metrar og breidd 14.3 metr-
ar. Aðalvél skipsins er 3.600
hestöfl, smíðuð af Burmeister
& Wain í Kaupmannahöfn.
Ganghraði er áætlaður 14 sjó-
mílur.
Lestar m.s. „Mánafoss" eru
tvær, hvor með tveimur milli-
þilförum. Utbúnaðm- allur er
miðaður við nýjustu og full-
komnustu flutaingatækni, þar
sem vörur eru fluttar á vöru-
brettum eða í vörukistum
„containers“ og gaffallyftarar
eru notaðir við fermingu og
affermingu.
Áætlað er að smíði m.s.
„Mánafoss" ljúki í apríl n. k.
(Fréttatilkynning)
Á fundi klúbbsins Öruggur akstur á Akureyri og í Eyjafjarðarsýslu.
(Ljósm.: G. P. K.)
Endurskoiun skóla- og fræðslumála
Hvar á tónlistarkennslan
heima?
Nú nýverið hafa verið lögð
fram tvö lagafrumvörp úm end
urskipulagningu skóla- og
fræðslumála. Annað um skóla-
kerfi en hitt um grunnskóla —
skyldunámsskóla. Margt er í
þessum frumvörpum, sem vek-
ur athygli og ánægju, ef unnt
reynist að útfæra þetta keríi.
En margt finnst mér þó lýsa
nokkuiTi sýndarmennsku og
þyrRi miklu skýrari ákvæði um
aðgerðir hins opinbera til að
jafna aðstöðumun nemenda
bæði vegna búsetu og fjárhags
og verður í rauninni aldrei
gert, nema með „byltingar“-
aðgerðum, ef miðað er við nú-
verandi stjórnarstefnu.
En hvað urn það þá hljóta
með tilkomu þessara frumvarpa
að hefjast miklar umræður,
sem ættu gott af sér að leiða.
Mín tillaga er því sú að hraða
þessu frumvarpi ekki um of en
undirbúa það vel en nota jafn-
framt tímann til jöfnunar á að-
stöðúmun nemenda, en það er
til vansa hve mikill hann er og
jafnframt „opna“ kerfið eins og
að er stefnt.
Það sem gerði það að verkum
að ég stakk nú niður penna er
að mér er ekki Ijóst hvemig
t. d. tónlistarskólum (og sjálf-
sagt fleiri sérskólum) er ætlað
að falla inn í frumvarpið um
skólakerfi. í fyrstu grein frum-
varpsins segir: „Allir skólar,
sem kostaðir eru eða styrkúr
að hálfu eða meira af aimanna-
fé, mynda samfelli skólakerfi."
í 2. gr. segir m. a.: „Á fram-
haldsskólastigi eru almennir
framhaldsskólar, þar á meðal
menntaskólar, svo og sérskól-
ar.“ 6. gr. frumvaipsins hljóðar
svo: „Kennsla er veitt ókeypis
í öllum skólum, sem kostaðir
eru að meiri hluta af almanna-
fé.“
Ef Tónlistarskóli Akureyrar
er tekinn sem dæmi á hann
samkvæmt 1. gr. frumvarpsins
að vera hluti af samfelldu skóla
kerfi vegna þess að hann er
kostaður eða styrktur að miklu
meira en hálfu af almannafé
(bæ og ríki). Og svo í frarn-
haldi af því og 6. gr. frumvarps
ins á nemendum að vera veitt
ókeypis kennsla sem ekki er
raunin nú. Hvort er þetta nú
ætlunin eða er það svo að veiga
miklir þættir í menntunarkerf-
inu hafa gleymzt?
Þótt hér hafi verið minnst á
tónlistarskóla þá hlýtur sama
spuming að liggja á tungunni
gagnvart fleiri sérskólum.
S. Ó. B.
Garðyrkjuskóli NorSurlands á Akureyri
UM síðustu aldamót voru stofn-
aðir 2 garðyrkjuskólar hér á
landi. Annar í Reykjavík, undir
forustu Einars Helgasonar, en
hinn á Akureyri, að frumkvæði
Sigurðar Sigurðssonar og fleiri.
Þessir skólar stóðu fram um
1940. Kennslan var aðallega
verkleg, en einnig nokkur bók-
leg fræðsla jafnhliða. Fór
kennslan mestmegnis fram á
hinum árlegu vor- og sumar-
námskeiðum, sem stóðu yfir í
allt frá 6 vikum og upp í 6 úl
8 mánuði. Nýttist kennslan sér-
staklega vel, þar sem hún fór
fram í gróðrarstöðvum, sem
höfðu með höndum uppeldi og
sölu á garðplöntum fyrir al-
menning. Getur þessi starfsemi
orðið drjúg tekjulind garðyrkju
skóla, ef praktísk þekking og
ráðdeild er fyrir hendi.
Tæplega orkar tvímælis að
Garðyrkjuskóli Ræktunarfélags
Norðurlands á Akureyri studdi
mjög að alhliða framförum í al-
mennri garðyrkju og ræktun á
Norðurlandi. Hygg ég að sama
máh gegnj um garðyrkjuskól-
ann eða námskeiðin við Gróðr-
arstöðina í Reykjavík, hvað við
víkur Suðurlandi. Seinna mun
svo Garðyrkjuskólinn í Hvera-
gerði hafa tekið við hlutverki
hennar að einhverju leyti a. m.
k. Hins vegar lagðist garðyrkju-
kennslan alveg niður á Akur-
eyri um 1940 og hefir því engin
verið þar i rúman aldarfjórð-
ung, einmitt á þeim árum sem
framfarir og margvíslegar nýj-
ungar hafa komið fram á ná-
grannalöndum okkar, garðyrkj-
unni til framdráttar. Það er líka
augljóst mál, þeim sem til
þekkja, að garðyrkju hefir frem
ur hnignað á Norðurlandi á síð-
ari árum, einkum til sveita,
enda þótt hinir stærri bæir og
þorp hafi reynt að útvega sér
að einhverju leyú kunnáttu-
menn til að starfa við garðyrkju
staðanna.
Hér skal ekki farið út í rök-
ræður um nytsemi garðyrkju
og garðyrkjukennslu. Hugsandi
fólk veit að garðyrkja er þrosk-
andi og bæði líkamleg og and-
leg heilsulind, og mikið hags-
muna- og menningannál hverju
þjóðfélagi. Er þetta viðhorf
viðurkennt um allan heim.
Hér á landi þarf meðal fjöl-
skylda að rækta, ef vel á að
vera, grænmeti og kartöflur til
heimilisnota fyrir sem svarar
25 til 30 þúsund krónur árlega,
miðað við ríkjandi verðlag.
Þessa uppskeru geta flest heim-
ili aflað sér með frístundavinnu
svo að segja kostnaðarlaust, í
miklum hluta landsins í meðal-
ári. Sé plast og sólreitir notaðir
við grænmetisræktunina, fæst
meiri uppskera og öruggari. Þá
hefh' reynzt auðvelt að rækta
hér ýmsa berjarunna, svo sem
rauðber, sólber, hindber o. fl.,
að ógleymdum jarðarberjunum.
Nú hefir raunar komið í ljós
að til eru nokkrir all valdamikl-
ir menn í landinu, sem ekkert
sjá sem til framfara má telja,
nema nokkrar risastórar verk-
smiðjur sem dreift sé um land-
ið, og flesúr íslendingar eiga
svo að vinna þar fyrir erlenda
LAMDI BÍLA
REIÐUR maður, ungur og ölv-
aður, skeytti um helgina skapi
sínu á fimm bílum við Sjálf-
stæðishúsið á Akureyri og
skemmdi þá meira og minna.
Lamdi hann og sparkaði, braut
luktir og radióstengur, dældaði
bíla og rispaði. En pilti þessum
vai- áður vísað úr fagnaði húss-
ins. Hefur hann játað brot sitt.
auðhringi. Þessa menn virðist
það engu máli skipta þótt verk-
smiðjurnar eitri andrúmsloftið,
sjóinn við strendurnar, svo og
gróðurinn í landinu. Þeim
finnst ræktun tiKinningasemi
eða rómantík. Þeir virðast láta
sig litlu skipta gróður og nátt-
úruvernd, skilja ekki gildi og
þýðingu ræktunar, eða þróun
Jón Rögnvaldsson.
landbúnaðar og garðyrkju fyrir
framtíð og menningu þjóðarinn-
ar. En þennan hugsunarhátt
verður að leiðrétta, og það get-
ur einmitt garðyrkjuskóli á
Norðurlandi hjálpað ,til að gera,
og hann verður að gera meira,
hann á að glæða trú og áhuga
fyrir almennri garðyrkju og
ræktun í landinu, og það verð-
ur að forða landbúnaðinum og
garðyrkjunni frá mengun stór-
iðjunnar og að sjálfsögðu einnig
sjávarútveginum, og það verða
sjómennirnir að sjá um. Er þess
um málum hefir verið tryggður
öruggur sess í atvinnulífi þjóð-
arinnar, þá má koma upp hóf-
legri stóriðju í landinu í ein-
hverri mynd, sé þess gætt að
hún skaði hvorki land né þjóð.
Svo sem kunnugt er, hefir
garðyrkjuskóli við Akureyri
fyrst og fremst verið baráttu-
mál kvenna í Norðlendingafjórð
ungi um allmörg undanfarin ár,
með stuðningi margra mætra
manna norðan heiða, en furðu
lítið orðið ágegnt, og verður nú
að herða róðurinn, og þverskall-
ist stjórnvöldin syðra mikið
lengur við sanngjörnum kröf-
um okkar hér nyrðra um að
koma á fót litlum en fullkoriin-
um garðyrkjuskóla við Akur-
eyri fyrir Norðurland, sem veiti
sömu réttindi í skrúðgarðyrkju
og almennri garðrækt og skól-
inn í Hverðagerði, verðum við
að koma honum upp á eigin
spýtur til að byrja með.
Það ætti raunar ekki að þurfa
að eyða orðum að því, að nóg
verkefni eru fyrir tvo garð-
yrkjuskóla í landinu. Skólinn í
Hveragerði er „heitur skóli“
fyrst og fremst og á að vera
það, en Akureyrarskólinn á að
vera „kaldur skóli“, enda er þar
tæplega um jarðhita að ræða.
Hins vegar eru skilyrði til
kenslu í skrúðgarðyrkju á marg
an hátt mun betri en í Hvera-
gerði. Á Akureyri er all full-
kominn grasagarður og náttúru
gripasafn, ennfremur skógrækt-
arstöð og tilraunastöð í búvís-
indum, auk þess er Akureyri
gamalkunn garyrkju- og trjá-
ræktarbær.
Námsúmi garðyrkjuskóla á
Akureyri ætti að vera 2 ár sam-
fellt með ríflegu jólafríi (des.—
jan.), sem nemendur gætu not-
að til að semja prófritgerð. Taki
skólinn aðeins 10 til 12 nem-
endur annað hvort ár. Réttast
mundi þó að byrja með eins árs
skóla. Væru nemendur teknir
inn 1. apríl og útskrifaðir 25.
marz næsta ár. Nemendur ættu
að hafa lokið gagnfræðaprófi,
eða öðru hliðstæðu námi. Þá sé
þeim og skylt að hafa unnið við
garðyrkj ustörf a. m. k. eitt sum-
ar. Ekki er gert ráð fyrir að
skólinn sé heimavistarskóli
fyrst um sinn og á hann að geta
fengið inni í einhverjum af
skólabyggingum bæjarins, með
sína fáu nemendur og fremur
litla bóklega nám, sem auðvelr
væri að stunda að kvöldinu i
lítilli skólastofu. Á skólinn auð-
veldlega að geta fengið húsnæðl
og hentugt ræktunarland undir
garðyrkjustöð á Akureyri, hon-
um að kostnaðarlausu eða litlu.
Enda þótt gamla Gróðrarstöðin
komi tæplega til greina lengur,
virðist Rannsóknarráði vera
kappsmál að ganga af henni
eyðilagðri sem allra fyrst.
Við garðyrkjuskólann á Aku ■
eyri er ætlunin að allt verklegt
nám fari fram, annaðhvort :í
garðyrkjustöð skólans eða þá
við garðyrkjustörf hjá einstakl-
ingum eða stofnunum i ná •
grenni skólans sem hann sæi
um að framkvæma. Að sjálf-
sögðu yrði skólinn að greiða
nemendum umsamið kaup fyrr:
vinnu þeirra við garðyrkju á
sumrin.
Ég læt fylgja þessum hugleic •
ingum um væntanlegan garð-
yrkjuskóla á Akureyri, bóklega
námsskrá fyrir tveggja ára
skóla, sem sniðin er eftir náms •
tilhögun eins þekktasta garð-
yrkjuskóla í Evrópu, eða Wis ■
ley-skólans í Englandi, sem er
tveggja ára skóli og leggur
mikla áherzlu á verklega námio,
sem vissulega er mikiivægt ,1
allri garðyrkju.
Gera má ráð fyrir að skoo-
anir kunni að vera skiptar um
það bóklega nám sem hér er
gert ráð fyrir. Sumum 'kann að
þykja hæpið að kenna engin
tungumál, eða þá of fáir tímar
í sumum námsgreinanna, t. d.
bókfærslu, garðteikningu, hag-
og þjóðfélagsfræði o. s. frv.
Þessu er þvi til að svara að fólk
með gagnfræðaprófi, á að vera
slarkfært í dönsku og ensku,
hafa lært nokkuð í bókfærslu,
teikningu og fleiri greinum senr
koma garðyrkjunáminu að fullu
gagni. Er efamál að nokkuð só
unnið við að staglast æ ofan í
æ á þessum sömu namsgrein-
um, en reyna heldur að taka
hagnýtt nám, sem miðað er vid
fyrirhugað ævistarf, fastari tök-
um.
Bóklegt nám í tveggja ára
garðy rk j uskóla: timar
Veðurfræði Ö
Bókfærsla 15
Hag- og þjóðfélagsfræði .. 10
Efnafræði og eðlisfræði . . 20
Véla- og verkfærafræði .. 15
Grasafræði . . Skrúðgarðateikning og 40
skipulag 45
Jarðvegs- og áburðarfræði 20
Jurtasjúkdómar og lyf .. 20
Skrúðgarðaplöntur ...... , 30
Matjurtir . 15
Garðyrkjufræði . 4Ö
Land- og hallamælingar , . 20
Líffræði . 15
Jurtakynbætur .. . 10
Ágræðsla . 10
Auk bóklegu tímanna er i'étí
að gera ráð fyrir allmörgumi
fræðilegum erindum í sambancú
við verklega námið.
Gamlársdag 1970.
Jón Rögnvaldsson, j