Dagur - 20.03.1971, Blaðsíða 6

6

LANDSVIRKJUN VERÐIFYRIR LANDID
Stjórnartillögur um nýjar stórvirkjanir
EINS og fyrr hefur verið frá
sagt hér í blaðinu, flutti ríkis-
stjórnin í þingbyrjun frumvarp
um breytingar á Landsvirkjun-
arlögunum frá 1965. Heginefni
þess er að heimila virkjunar-
fyrirtækinu Landsvirkjun að
reisa tvö ný orkuver á Þjórsár-
svæðinu.
Fyrir nokkru fluttu þeir
Gísli Guðmundsson, Ingvar
Gíslason og Stefán Valgeirsson
tillögur um mjög verulegar
breytingar á þessu stjórnar-
frumvarpi og eru þær á þing-
skjali 323, en tveir aðrir þing-
menn höfðu skömmu áður flutt
breytingartillögur á þingskjali
285. Þegar iðnaðarnefnd neðri
deildar afgreiddi málið nú ný-
lega, gaf Gísli Guðmundsson,
sem á sæti í þeirri nefnd, út
minnihlutaálit um málið. Þar
sem þar er fjallað um að marka
að nokkru nýja stefnu í málum
Landsvirkjunar og raunar á
breiðari grundvelli, þykir rétt,
að birta þetta minnihlutaálit í
heilu lagi, og fer það hér á eftir.
„Ásamt frumvarpinu, eins og
það liggur fyrir á þskj. 10, hef-
ur nefndin haft til athugunar
brtt. á þskj. 285 og 323. Minni
hl. leggur til, að brtt. á þskj. 323
verði samþykktar, og þar sem
hér er um mjög verulegar breyt
ingar að ræða og að nokkru
leyti n4ja stefnumörkun í raf-
orkumálum, telur hann rétt að
gera grein fyrir þeim og þar
með afstöðu sinni í sérstöku
nefndaráliti. Rétt er að geta
þess, að inn í brtt. á þskj. 323
hefur af flm. þeirra verið tekið
meginefni brtt. á þskj. 285 varð
andi husahitun með raforku og
varaleið í virkjunarframkvæmd
um, og að því leyti fjalla því
brtt. um sama efni. Hins vegar
er á þskj. 323 um mun víðtæk-
ara efni að ræða en á þskj. 285,
svo sem síðar verður að vikið.
Einstakir nefndarmenn, sem
skrifað hafa undir nál. meiri hl.,
hafa áskilið sér rétt til að
greiða atkvæði með brtt.
Meira en 100% stækkun ........
stórvirkjana.
í frv., sem fyrir liggur á þskj.
10, er lagt til, að Landsvirkjun
verði veitt heimild til að reisa,
að fengnu ráðherraleyfi, tvær
stórvirkjanir í Tungnaá, aðra
við Hrauneyjafoss, hina við Sig
öldu, og að vatnsréttindi ríkis-
ins á þessum stöðum verði af-
hent Landsvirkjun. Ennfremur
er í frv. gert ráð fyrir nýrri
ríkisábyrgð og nýjum ríkisfram
lögum til Landsvirkjunar til við
bótar þeirri fjárhagsaðstoð, sem
þegar hefur verið veitt þessu
virkjunarfyrirtæki vegna Búr-
fellsvirkjunar. Afl þessara
tveggja stórvirkjana yrði sam-
tals um 340 þús. kw., og skal
þess getið til samanburðar, að
samanlagt afl virkjananna
þriggja í Soginu og Búrfells-
virkjunar, þegar hún verður
fullgerð, er rúml. 300 þús. kw.
Hinar áformuðu Tungnaárvirkj
anir eru því mun stærri en Sogs
virkjun og Búrfellsvirkjun sam
tals.
Raforka til upphitunar.
Ekki er enn nein vissa fyrir
því, að hægt sé að afla markað-
ar nema fyrir lítið brot af ork-
unni, en gert er ráð fyrir, að
unnið verði að því, þegar heim-
ild er fengin. En minni hl. þeirr
ar skoðunar, að við markaðs-
athugunina eigi það að sitja í
fyrirrúmi að gera sér grein fyr-
ir möguleikum til að nota raf-
orku til húsahitunar bæði í þétt
býli og strjálbýli og stuðla að
því, að húsahitun með raforku
verði upp tekin sem víðast, ef
hagkvæmt reynist. En takist
ekki að finna leið til að nýta
orku frá slíkri stórvirkjun á við
unandi hátt, verði að ráðast í
minni virkjun eða virkjanir til
að fullnægja hinni almennu
eftirspurn, þegar þess gerist
þörf, en hin almenna notkunar-
aukning suðvestanlands mun
hafa verið um 4% á árunum
1969 og 1970.
Dettifoss og Skjólfandafljót og
orkulína um þvert land.
Verði að því ráði hnigið að
veita virkjunarfyrirtækinu
Landsvirkjun heimild til að
halda áíram stórvirkjun fall-
vatna, eftir að Búrfellsvirkjun
er lokið, er það skoðun minni
hk, að slíkar heimildir eigi ekki
að binda við einn landshluta,
heldur eigi þá að framkvæma
virkjanir hennar með tilliti til
jafnvægis milli landshlutanna
og annarra ástæðna, sem síðar
verður vikið að. Þess vegna er
minni hk því fylgjandi, að sunn
an fjalla verði heiniilað að
virkja Tungnaá við Hrauneyja-
foss eða Sigöldu og að norðan
fjalla verði heimilað að virkja
Jökulsá á Fjöllum við Dettifoss
eða Skjálfandafljót við íshóls-
vatn, og að það sé svo á valdi
virkjunaraðila og ráðherra að
velja milli heimilda í hvorum
landshluta að nánar athuguðu
máli. Jafnfríimt telur minni hl.
mikilsvert, bseði af öryggis-
ástæðum og til þess að orkan
nýtist sem bezt, að tengja sam-
an með aðalorkuveitu, ef fært
reynist, raforkukerfin á Suður-
landi og austanverðu Norður-
landi, en sennilega yrði línan,
sem hér er um að ræða, rúml.
200 km. löng og lögð um há-
lendi milli landshlutanna. Þyk-
Gísli Guðniundsson.
ir eðlilegt, að.til þess sé ætlazt
af Landsvii'kjun, um leið og
hún fær heimildir til nýrra stór
framkvæmda og fjárhag-Jega
fyrirgreiðslu, sem því svarar,
að hún annist á sinn kostnað
þessa samtengingu raforkukerf
anna, þegar stjórnarvöld telja
það heppilegt, og þá jafnframt
að selja orku frá aðalorkuveit-
um sínum á sama verði norðan-
lands og sunnan, enda skiptir
það miklu máli, að tryggf sé, að
svo verði. Yrði þá að auka fjár-
hagslega fyrirgreiðslu í þágu
Landsvirkjunar sem þessu nem
ur, og er hér lagt til, að svo
verði gert. Það er ágizkun
fróðra manna, að rúml. 200 km.
lína yfir hálendið kosti ca. 250
millj. kr. með 50 þús. kw. flutn-
ingsgetu — og mep 100 þús. kw.
flutningsgetu ca. 50% meira, en
áætlun mun ekki haía verið
gerð um þetta.
Það er að vísu hu.gsanlegt, að
hentugra þvki að nánar athug-
uðu máli, að annar virkjunar-
aðili hafi mað höndum stór-
virkjun á Norðurlandi, þegar
þar að kemur, og er í tillögunni
á þskj. 323 tekið tillit til þess.
Landsvirkjun beri nafn með
réttu.
Eins og nú standa sakir, fram
leiðir virkjunarfyrirtækið
Landsvirkjun raforku, sem ein-
göngu er notað á Suður- og Suð
vesturlandi. Á ríkið helming í
fyrirtækinu og Reykjavíkur-
borg hinn helminginn eins og
áður í Sogsvirkjun. En ef fyrir-
tækið á að bera naín með réttu,
verður að stefna að því, að allt
landið geti notið góðs af starf-
semi þess, eftir því sem henta
þykir og þörf er á, og að það
verði þá annaðhvort ríkiseign
eða sameign ríkisins og þeirra
sveitar- og sýslufélaga, sem
vilja gerast aðilar að því. 1 brtt.
á þskj. 323 er ekki gert ráð fyr-
ir, að slík skipulagsbreyting
verði leidd í lög að svo stöddu,
enda skortir undirbúning til
þess. En lagt er til, að Alþingi
það, er nú situr, kjósi milli-
þinganefnd til að endurskoða
gildandi löggjöf um framleiðslu
og dreifingu raforku hér á
landi og þá sér í langi lands-
virkjunarlögin með það sjónar-
mið fyrir augum, sem nú hefur
verið nefnt.
Allir við sama borð.
Jafnframt er gert ráð fyrir,
að milliþinganefndin geri tillög-
ur um þá leið, er hún telur
heppilegasta til að koma því í
kring, að raforka til sams kon-
ar nota verði seld á sama verði
um land allt. En það verður að
telja réttlætismál og til þess
fallið að stuðla að jákvæðri þró
un landsbyggðar, að þjóðin öll
sitji við sama borð í þessum
efnum, þegar rafvæðingu lands
ins er lokið. En því meiri sem
framtíðarnotkun raforku verð-
ur og því hagkvæmari sem
virkjanir verða og rekstur raf-
veitna, því auðveldara á að
verða að ná þessu marki. Hér
væri ekki um neitt einsdæmi að
ræða. í Bretlandi t. d. er raf-
orka til sömu nota alls staðar
seld á sama verði, og svo mun
vera í fleiri löndum. Þar sem
mestum hluta allra raforkuvera
hér á landi hefur verið og er
komið upp með atbeina þjóð-
félagsins í heild og á ábyrgð
þess, og að því ógleymdu, að
strjálbýlissvæðin leggja til fall-
vötnin, telur minni hl. nefndar-
innar sanngjarnt, að allir njóti
hér á komandi tímum góðs af,
án þess að um mismunun sé að
ræða eftir búsetu.
Varaliðir.
í tillögum þeim á þskj. 323,
sem minni hl. mælir með, er
eins og í brtt. á þskj. 285 gert
ráð fyrir, að svo geti farið, að
ekki lánist í tæka tíð að
„tryggja eðlilegt samhengi niilli
orkuframleiðslu frá stórvirkj-
unum og orkunotkunar“. Fari
svo, er minni hl. því meðmælt-
ur, sem lagt er til á báðum fyrr
nefndum þingskjölum, að heim-
ilað verði að reisa vegna Suð-
vesturlands allt að 30 MW.
orkuver í Brúará við Efstadal.
Jafnframt mælir minni hl. með
því til samræmis, að tilsvar-
andi heimild verði veitt á Norð
urlandi austanverðu, en þó því
aðeins, að bæjarstjórnir og
sýslunefndir á orkuveitusvæði
Laxár óski þess, þannig að reist
verði allt að 10 MW. jarðgufu-
orkuver í Mývatnssveit, ef
hennar væri þörf. í Mývatns-
sveit er nú lítið jarðgufuorku-
ver (ca. 2V2 MW.), sem komið
var upp af vanefnum og nýtir
tiltölulega litinn hluta jarðguf-
unnar. En til munu vera aðrar
og betri aðferðir til að nýta jarð
gufuna til raforkuframleiðslu,
og væri út af fyrirr sig æski-
legt, að orkuframleiðsla með
þeim aðferðum væri hafín í til-
raunaskyni, ef um semst nú eða
síðar, þó að engu skuþ hér, um
það spáð, hve hagkvæm hún
reynist samanborið við vatns-
aflsvirkjanir. Með tillögum þess
um um heimild til minni virkj-
ana er þó ekki verið að bregða
fæti fyrir það, að héimild fáist
til nánar tilgreindra stórvjrkj-
ana, en nokkurt samræmi verð-
ur að vera á milli virkjunar-
framkvæmda annars vegar og
orkumarkaðarins hins vegar.
Með brtt. þeim á þskj. 323,'
sem minni hl. mælir með, er
stefnt að frambúðarlausn virkj-
unarmála norðanlands og sunn-
an og raunar landsins í heild
og að jafnrétti landsmanna á
sviði raforkumála. Verði þessar
tillögur samþykktar, mælir
minni hl. með því, að frv. nái
fram að ganga.
Alþingi, 12. marz 1971.
Gísli Guðmundsson.