Dagur - 21.06.1990, Page 6

6 - DAGUR - Fimmtudagur 21. júní 1990
Svæðisbundnir markaðir á íslandi:
Vörur og þjónusta í Reykjavík og
á Akureyri hafa mikið aðdráttarafl
- gluggað í fróðlega skýrslu um innkaupavenjur landsmanna
Dagur greindi nýlega frá könnun á innkaupa-
venjum íslendinga þar sem m.a. kom fram aö
Akureyringar versla mest allra í sinni heima-
byggð og að Raufarhafnarbúar sækja hárskurð
gjarnan til Reykjavíkur. Við höfum nú fengið
skýrsluna „Svæðisbundnir markaðir á íslandi“ í
hendur en Iyar Jónsson hjá Félags- og hagvís-
indastofnun Islands vann skýrsluna með aðstoð
Verðlagsstofnunar.
Pessi rannsókn beindist annars
vegar að því að greina svæðis-
bundna markaði og tengslin milli
þeirra eins og þau birtast í inn-
kaupum heimilanna. Hins vegar
beindist hún að því að kanna töl-
fræðileg tengsl samkeppnisstigs
og verðlags á svæðisbundnum
mörkuðum.
Fyrri hluti skýrslunnar er kom-
inn út og þar er að finna fróðleg-
ar töflur yfir innkaup heimila á
svæðisbundnum mörkuðum og
milli slíkra markaða. Par eru
jafnframt töflur yfir svörun, lag-
skiptingu svarenda, fjölda heim-
ilismanna í hópi svarenda, aðrar
upplýsingar um spurða og brott-
fall. Við skulum rýna dálítið í
þessa skýrslu.
Er verðmyndun
svæðisbundin?
Rannsóknin beindist að 37 sveit-
arfélögum á landinu, en þau voru
valin eftir stærð og var miðað við
sveitarfélag með um eða yfir 1000
íbúa 1. desember 1988. Hérverð-
ur ekki farið út í hvernig könnun-
in var unnin en við skulum líta á
helstu niðurstöðurnar.
„Ef mörk svæðisbundins mark-
aðar eru skilgreind þannig að
70% útgjalda heimila í viðkom-
andi flokki vöru eða þjónustu séu
innan markaðarins, kemur í ljós
að tvö sveitarfélög rannsóknar-
innar skera sig úr sem „hreinir
svæðisbundnir markaðir“. Petta
eru Reykjavík og Akureyri. íbú-
ar þessara sveitarfélaga kaupa
yfir 70% allrar vöru og þjónustu
sem rannsóknin tekur til innan
sveitarfélagsins. Eitt sveitarfélag
sker sig úr þar sem það er ekki
„hreinn svæðisbundinn markað-
ur“ í neinum flokki vöru og þjón-
ustu sem kannaðir voru í rann-
sókninni. Umrætt sveitarfélag er
Sandgerði.“
Fram kemur að því smærri sem
sveitarfélög eru og því nær
Reykjavík sem þau eru þeim
mun ólíklegra er að viðkomandi
sveitarfélag sé svæðisbundinn
markaður. Mikill munur er á
sveitarfélögum í Suðurlandskjör-
dæmi og þeim sem næst eru
Reykjavík í Vesturlandskjör-
dæmi og Reykjaneskjördæmi
annars vegar og hins vegar sveit-
arfélögum á Vestfjörðum,
Norðurlandi og Austurlandi.
Niðurstöður benda til að
ísland sé ekki einn markaður
heldur fjölmargir svæðisbundnir
markaðir sem einkum eru bundn-
ir við sveitarfélög. „Pessi niður-
staða gæti bent til þess að verð-
myndun sé svæðisbundin fremur
en að hún mótist á landsvísu af
lögmálum framboðs og eftir-
spurnar eins og gerist ef landið er
einn markaður," segir í skýrsl-
unni.
Heimaverslun á Akureyri,
Húsavík og Sauðárkróki
Við ætlum að einblína á Norður-
lahd í þessari samantekt. Ef við
lítum á innkaup milli markaða þá
beinast innkaup utan sveitarfé-
lags á Norðurlandi vestra einkum
til Akureyrar og Reykjavíkur.
íbúar á Sauðárkróki og Blöndu-
ósi versla meira í Reykjavík en á
Akureyri, en Siglfirðingar beina
innkaupum sínum hins vegar
frekar til Akureyrar.
Á Norðurlandi eystra skiptast
innkaup utan sveitarfélags í þrjú
horn. Akureyringar versla nær
einvörðungu í Reykjavík. Ólafs-
firðingar, Dalvíkingar og
Húsvíkingar versla hins vegar
nær eingöngu á Akureyri þegar
þeir versla utan síns sveitarfé-
lags. Raufarhafnarbúar skipta
sínum innkaupum milli Akureyr-
ar, Húsavíkur og Reykjavíkur og
versla mest á Akureyri en minnst
á Húsavík af þessum þremur
sveitarfélögum.
Ef við lítum á öll innkaup inn-
an sveitarfélags að meðaltali þá
er niðurstaðan þessi: Akureyri
(95,75%), Húsavík (93,49),
Sauðárkrókur (91,13), Blönduós
(83,49), Siglufjörður (80,13),
Olafsfjörður (74,53), Dalvík
(71,40) og Raufarhöfn (62,31).
Þeir sem selja vörur og þjónustu
á þessum stöðum geta e.t.v.
dregið einhvern lærdóm af þess-
um niðurstöðum og skulum við
líta nánar á þær.
Hvaða vörur kaupa menn
síst í eigin sveitarfélagi?
Tökum þá vöruflokka sem koma
lakast út þegar rætt er um verslun
í heimabyggð og byrjum á Norð-
urlandi vestra.
Siglfirðingar kaupa aðeins
43,68% af fatnaði innan sveitar-
félagsins og 55% af skófatnaði.
Blöndósingar kaupa 60% af
íþróttavörum innan sveitarfélags-
ins og Siglfirðingar 60,67%.
Blöndósingar og Sauðkrækingar
kaupa 40% af húsgögnum í heima-
byggð og Siglfirðingar 31,43%.
Þá kaupa Blöndósingar aðeins
6,67% af hljómflutningstækjum
innan sveitarfélagsins. Loks má
nefna að Blöndósingar kaupa
40,53% af bílavarahlutum heima
í héraði og Siglfirðingar 26,36%.
Þá er það Norðurland eystra.
Dalvíkingar skera sig nokkuð úr
því þeir kaupa aðeins 75,71% af
kjötvörum og 70,48% af hrein-
lætisvörum í sinni heimabyggð,
sem er lægsta hlutfallið á
Norðurlandi. Nálægðin við
Akureyri hefur greinileg áhrif.
Raufarhafnarbúar kaupa 50%
af snyrtivörum innan sveitarfé-
lagsins og aðeins 15,39% af hár-
snyrtingu karla. Akureyringar
kaupa 80,32% af fatnaði innan
bæjarins og er það lægsta finnan-
lega hlutfallið í þessum 34 vöru-
flokkum á Akureyri. Dalvíkingar
kaupa 32,38% af fatnaði í heima-
verslunum og Ólafsfirðingar
40%. Þá kaupa Dalvíkingar að-
eins 4,76% af skófatnaði innan
sveitarfélagsins, Ólafsfirðingar
48,09% og Raufarhafnarbúar
23,53%.
Raufarhafnarbúar kaupa
37,69% af íþróttavörum í heima-
byggð og 29,23% af blómum.
Þegar litið er á húsgögn horfir
dæmið þannig við: Akureyri
82,22%, Dalvík 9,09%, Húsavík
69,17%, Ólafsfjörður 13,64% og
Raufarhöfn 0% innan sveitarfé-
lagsins.
Dalvíkingar kaupa 10% af
hljómplötum heima í héraði,
Ólafsfirðingar 47,69% og Rauf-
arhafnarbúar 30%. Dalvíkingar
kaupa 20% af hljómtækjum,
Ólafsfirðingar 50% og Raufar-
hafnarbúar 2,50% innan sveitar-
félagsins. Þannig mætti áfram
telja. Raufarhafnarbúar kaupa
15,71% af heimilistækjum, 0% af
bílavarahlutum, 18% af bílavið-
gerðum og 44% af raftækjavið-
gerðum innan sveitarfélagsins.
Ólafsfirðingar kaupa 10% af pípu-
lagningavinnu og Dalvíkingar
23,57% af bílavarahlutum í
heimabyggð.
Blöndósingar kaupa
húsgögn m.a. í Hafnarfirði
Næst skulum við spá í tengsl milli
markaða og skoða vörur og þjón-
ustu sem sveitarfélögin á
Norðurlandi sækja utan heima-
byggðar. Hér á undan kom fram
hvaða vörur þau sækja í önnur
sveitarfélög en nú skulum við
athuga hvert þau sækja þær.
Lítum fyrst á Blönduós. íbúar
þar kaupa 8,33% af húsgögnum á
Akureyri, 8,33% í Hafnarfirði(l)
og 40% í Reykjavík. Til Akur-
eyrar sækja þeir 8% af skófatnaði
en 23,50% til Reykjavíkur. Þá
kaupa þeir 16,67% af hljómtækj-
um á Akureyri og 76,67% í
Reykjavík. Þeir sækja 21,50% af
fatnaði til Reykjavíkur, 36,43%
af íþróttavörum, 26,15% af
hljómplötum og 55,26% af bíla-
varahlutum.
Sauðárkrókur. íbúar þar
kaupa 7% af fatnaði, 5,56% af
blómum og 7,89% af bygginga-
vörum á Akureyri. í Reykjavík
kaupa þeir 12,50% af fatnaði,
12,11% af bókum, tímaritum og
ritföngum, 10% af íþróttavörum,
43,33% af húsgögnum, 10% af
heimilistækjum og 10,71% af bíla-
varahlutum.
Siglufjörður. íbúar Siglufjarð-
ar sækja aðeins viðgerðir á raf-
tækjum til Sauðárkróks (9,09%)
en þeir kaupa mikið frá Akureyri
og Reykjavík. Helstu flokkar
sem þeir sækja til Akureyrar eru
14,21% af fatnaði, 17,33% af
íþróttavörum, 40% af húsgögn-
um, 18,18% af bílavarahlutum,
18,75% af raflögnum og raf-
lagnaviðgerðum og 16,67% af
gólfdúka- og teppalögn. Til
Reykjavíkur sækja þeir 35,79%
af fatnaði, 28,42% af skófatnaði,
22% af íþróttavörum, 28,57% af
húsgögnum, 30% af búsáhöld-
um, 20% af hljómflutningstækj-
um, 22,73% af heimilistækjum,
23,64% af verkfærum, 55,45% af
bílavarahlutum, 20% af hjól-
börðum og hjólbarðaviðgerðum
og 16,67% af gólfdúka- og teppa-
lögn.
Dalvíkingar sækja mikið
til Akureyrar
Þá er það Norðurland eystra og
byrjum á Akureyri. Akureyring-
ar sækja lítið af vörum og þjón-
ustu til annarra sveitarfélaga og
þá aðeins til Reykjavíkur. Þar
kaupa þeir t.d. 5,48% af fatnaði,
6,77% af skófatnaði, 17,78% af
húsgögnum, 8,33% af hljóm-
flutningstækjum, 6,67% af bygg-
ingavörum, 6,92% af bílavara-
hlutum og 8,13% af gólfdúka- og
teppalögn. Reyndar má finna tvö
önnur sveitarfélög sem Akureyr-
ingar sækja til í örlitlum mæli.
Þeir kaupa 0,33% af kjötvörum á
Húsavík og 0,36% af bílavið-
gerðum á ísafirði!
Dalvík. íbúar þar kaupa mikið
á Akureyri í nær öllum vöru-
flokkum og töluvert sækja þeir
suður. Lítum aðeins á helstu
flokka og hér kemur yfirlit yfir
það sem þeir kaupa mest á Akur-
eyri: Kjötvörur 24,29%, aðrar
matvörur (ekki fisk og mjólkur-
vörur) 21,43%, ferskt grænmeti
19,05%, hreinlætisvörur 29,52%,
fatnaður 49,52%, skófatnaður
61,90%, íþróttavörur 27,33%,
húsgögn 78,18%, búsáhöld
45,38%, hljómplötur 35%,
hljómflutningstæki 70%, heimil-
istæki 33,08%, verkfæri 23%,
bílaviðgerðir 20,83% og bíla-
varahlutir 28,57%.
Frá Raufarhöfn. íbúar þar kaupa 60,77% af hársnyrtingu karla í Reykjavík
og 11,54% í Keflavík. Þeir kaupa 11,11% af hljómplötum í Vestmannaeyj-
um og 34% af bílaviðgerðum á Húsavík.
Fataverslanir á Akureyri og í Reykjavík hafa mikið aðdráttarafl fyrir minni
sveitarfélög á Norðurlandi.
Dalvíkingar kaupa töluvert af kjötvörum og öðrum matvælum á Akureyri,
þó ekki fisk, og yfirleitt sækja þeir mikið til Akureyrar.