Dagur - 05.09.1991, Blaðsíða 6

6 - DAGUR - Fimmtudagur 5. september 1991
Öfugsnúin byggöastefna
Landsbyggðin stendur i
ráðhúss og Perlu í hc
- Borgarsjóöur Reykjavíkur fær á ári hverju milljarð frá landsbyggöinni í skjói
Að undanförnu hafa margir orðið til að undrast þá gífurlegu
uppbyggingu sem orðið hefur í Reykjavík, einkum þá sem
borgin sjálf stendur fyrir og birtist í ráðhúsi og Perlunni á
Öskjuhh'ð. Hvernig stendur á því að á meðan fjölmörg sveit-
arfélög á iandsbyggðinni lepja dauðann úr skel og geta ekki
stutt við bakið á atvinnurekstri, hvað þá ráðist í dýrar hús-
byggingar, þá virðist borgarsjóður Reykjavíkur vera ótæm-
an,di. Pað er eins og engu máli skipti þótt þeir sem fyrir
byggingum standa verði uppvísir að alls kyns bruðli og
óráðsíu svo engar áætlanir standast, alltaf er til nóg af pen-
ingum.
Tekjur kaupstaða
Reykjavík Aðrir kaupst.
kr. á íbúa % kr. á íbúa %
Útsvör 49.107 50,0 48.229 62,2
Aðstööugjöld 19.605 20,0 10.213 13,2
Fasteignaskattar 14.673 14,9 11.373 14,7
Aörir skattar* 4.064 4,2 1.385 1,8
Jöfnunarsjóður 4.436 4,5 4.758 6,1
Aörar tekjur* 6.318 6,4 1.577 2,0
Byggt ð tölum úr Árbúk sveitarfélaga 1990. Allar tdlur fyrir áriö 1989.
* Mjög er mismunandi hvað fært er undir liöina Aörir skattar og Aörar tekjur! bókhaidí sveitarfélaga, en einnig þar er verulogur munur á Reykjavik og landsbyggðinni,
höfuðborginni í vil.
Hvaðan koma þessir pening-
ar? Þannig er oft spurt á lands-
byggðinni en svarið, þótt einfalt
sé, vill vefjast fyrir mörgunt. Það
er nefnilega þannig að það er
einmitt fólkið á landsbyggðinni
sem stendur undir þessum glæsi-
höllum þótt það sé aldrei spurt
hvort það hafi áhuga á að byggja
þær, eða hvort það vilji kannski
eyða peningunum í eitthvað ann-
að.
í hvert skipti sem við förum út
í búð erum við að leggja fé til
byggingar ráðhúss og Perlu í
Reykjavík. Þegar við fljúgum
með Flugleiðum, flytjum vörur
með Eimskip eða Samskip,
tryggjum eignir okkar hjá VIS
eða Sjóvá, kaupum bíl eða tölvu
- alltaf erum við að auka við
sjóðina hjá borgaryfirvöldum í
Reykjavík. Við erum ekki einu
sinni óhult þegar við verslum hjá
kaupfélaginu vegna þess að svo
til allar innfluttar vörur eru
komnar til landsins fyrir milli-
göngu reykvískra heildsala sem
greiða aðstöðugjald til borgar-
sjóðs Reykjavíkur, rétt eins og öll
þau fyrirtæki sem eiga lögheimili
í Reykjavík. Líka Sambandið.
„Skattaparadísin“
Reykjavík
Fjárhagur sveitarfélaga hefur
verið töluvert til umræðu upp á
síðkastið, ekki síst í ljósi þeirra
erfiðleika. sem gjaldþrot fyrir-
tækja hafa leitt yfir hina sameig-
inlegu sjóði. Hér á Akureyri er
rætt um að gjaldþrot Álafoss og
ístess kosti bæjarsjóð 130 millj-
ónir króna í afskrifaðar skuldir.
Áföll af þessu tagi geta því skert
verulega möguleika bæjarfélag-
anna á því að styðja nýjungar í at-
vinnulífinu.
Stærsti tekjuliður sveitarfélag-
anna er útsvarið. Hjá meðalkaup-
staðnum á landsbyggðinni er út-
svarið tæplega tveir þriðju hlutar
af tekjunum, fasteignagjaldið
14,7% og aðstöðugjaldið 13,2%.
í Reykjavík eru jressi hlutföll
töluvert ólík. Þar stendur útsvarið
einungis undir helmingi tekna
borgarsjóðs, fasteignagjaldið
skilar 14,9% en aðstöðugjaldið
20% teknanna.
Þessar tölur eru fengnar úr Ár-
bók sveitarfélaga 1990 og gilda
tölurnar fyrir árið 1989. Þar kem-
ur einnig fram að þótt Davíð
Oddsson hafi löngum gumað af
því að í Reykjavík væru álögur á
skattborgarana lægri en annars
staðar þá er heildarskattheimta
borgarsjóðs fjórðungi meiri á
hvern íbúa en hjá kaupstöðunum
á landsbyggðinni. Árið 1989
hafði Davíð Oddsson 98.203
krónur af hverjum borgarbúa en
meðalkaupstaðurinn á lands-
byggðinni tók 77.535 krónur af
hverjum íbúa.
Hvemig má þetta vera?
Hvernig samrýmist þetta þeirri
staðreynd að álagningarprósenta
ýmissa gjalda var lægst í Reykja-
vík? Svarið er á þá lund að stór
hluti þessara umframtekna borg-
arsjóðs Reykjavíkur kom og
kemur enn úr buddum lands-
byggðarfólks.
Ráðhús og Perla
annað hvort ár
Ef litið er á tekjustofna Reykja-
vfkur annars vegar og lands-
byggðarkaupstaðanna hins vegar
sést að ekki er verulegur munur á
útsvarinu. Stóri munurinn er á
aðstöðugjaldinu. Tekjumar sem
Reykjavíkurborg hefur af að-
stöðugjaldi eru nærri helmingi
hærri á hvem íbúa en á lands-
byggðinni. Séu smærri sveitarfé-
lög á landsbyggðinni tekin með
er munurinn enn meiri.
Ef við margföldum þennan
mun með íbúatölu Reykjavíkur
fáum við út að tekjur borgarsjóðs
voru liðlega 900 milljónum meiri
en ef aðstöðugjaldið hefði verið
jafnhátt á hvern íbúa og á lands-
byggðinni. Það er ekki erfitt að í-
mynda sér að þessi mismunur sé
einmitt aðstöðugjaldið af þeirri
veltu sem reykvísku stórfyrirtæk-
in hafa á landsbyggðinni (og er
þá verslun landsbyggðarfólks í
Reykjavík ekki talin með).
Ef við förum eins að með þann
mun sem er á heildarskattheimtu
í Reykjavík og á landsbyggðinni
þá fáum við út að Davíð hefur
haft tvo milljarða króna úr að
spila umfram landsbyggðarbæj-
arstjórana. Þetta er um það bil
fimmtungur af rekstrartekjum
Reykjavíkurborgar það ár. Með
öðrum orðum: fyrir mismuninn í
skattheimtu mætti byggja ráðhús
og Perlu annað hvort ár.
Þá væri garnan
aö lifa
Við skulum svo snúa dæminu við
og athuga hvað sveitarfélögin hér
á Norðurlandi hefðu til ráðstöf-
unar ef skattheimtan hjá þeim
væri jafnmikU á íbúa og hún er í
Reykjavík. Þá sjáum við að tekj-
ur Akureyrarbæjar hefðu orðið
237 milljónum króna meiri en
raunin varð árið 1989. Munurinn
á aðstöðugjaldinu einu hefði ver-
ið 100 milljónir króna. Þetta
hefði gert meira en að vega upp
tapið af Álafossi og ístess, það
hefði verið drjúgur afgangur til
þess að leggja í Listagil og Amts-
bókasafn. Hefði Akureyrarbær
notið þessara umframtekna ára-
tugum saman eins og Reykjavík-
urborg hefur gert er hætt við því
að hér væri öðruvísi umhorfs. Þá
væri engin þörf á að rífast um
hvort eigi að leggja peninga í
íþróttahús eða gervigrasvöll,
Listagil, Amtsbókasafn eða Sam-
komuhús. Þetta væri allt í besta
standi og löngu orðið að veru-
leika.
í vetur varð allt vitlaust í
Ólafsfirði út af ábyrgðum sem
féllu á bæjarsjóð vegna gjald-
þrots Fiskmars hf. Hefði Bjarni
Grímsson bæjarstjóri haft úr
sama aðstöðugjaldsstofni að
moða og Davíð Oddsson hefði
hann getað gefið Sigurði Björns-
syni þessar sex milljónir sem
málið snerist um og átt annað
eins afgangs. Þá hefði ekki þurft
að skjóta framkvæmdum á frest.
Og eins og atvinnuástandið er á
Húsavík má ætla að bæjaryfir-
völd gætu þegið að hafa 25 millj-
ónurn meira milli handanna en
þau höfðu árið 1989.
Ranglátur skattur
Þessar tölur leiða í ljós mikinn
mismun á möguleikum sveitarfé-
laga til tekjuöflunar. Ástæðan er
fyrst og fremst aðstöðugjaldið
sem er í raun mjög ranglátur
skattur. í fyrsta lagi er hann mið-
aður við veltu fyrirtækja en ekki
afkomu þeirra. Aðstöðugjaldið er
reiknað sem ákveðið hlutfall af
þeirri tölu sem er lægri í bókhaldi
fyrirtækja, tekjur eða gjöld. Fyr-
irtæki sem sýnir hagnað greiðir
ákveðinn hundraðshluta af
brúttógjöldum sínum en það sem
tapar af brúttótekjum.
í annan stað tekur aðstöðu-
gjaldið ekkert tillit til þess hvar
fyrirtækið aflar tekna sinna, það
er lögheimilið og höfuðstöðvarn-
ar sem gilda.
Helsta skrautfjöður Reykjavíkur um þessar mundir er Perlan á Öskjuhlíð, sem á byggingartímanum var kölluð Skopparakringlan. Kostnaður fór litlar
300 milljónir króna fram úr áætlun frá því í apríl fram í ágúst. Það gerir ekkert til, það er nóg af peningum að hafa á landsbyggðinni. Tínmmynd