Þjóðviljinn - 17.01.1943, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 17.01.1943, Blaðsíða 3
Sunnudaginn 17. januar 1243. ÞJOÐVILJINN þlðOVIUINII Útgefandi: Sameiníngarflokkur alþýðu Sósíalistaílokkurinn Ritstjórar: Einar Olgeirsson (áb.) Sigfús Sigurhjartarson Ritstjórn: Hverfisgötu 4 (Víkingsprent) Sími 2270. Aígreiðsla og auglýsingaskrif- stofa, Austurstræti 12 (1. hœð) Sími 2184. Vikingsprent h.f., Hverfisgötu 4. Konstantín Símonoff: Brúin niðri í árstraumnum Baráttan víd gagnrýnína Versti óvinur sérhvers þjóð- félags, sem komið er að fótum fram, er gagnrýnin. Þetta hafa valdhafarnir á íslandi ijóslega fundið, og þeir hafa látið sér að kenningu verða og hafið skipulagða og vel undirbúna herferð gegn gagnrýninni. Hvað eiga líka handhafar rík- isvalds að gera, sem hefur ver- ið misbeitt á eins herfilegan og svívirðilegan hátt, eins og ís- lenzka ríkisvaldinu? Þeir hafa um tvennt að velja, að gefast upp, sleppa ríkisvald- inu úr hendi sér, eða verja víg- ið með „kjafti og klóm", og þá fyrst og fremst með því að þagga niður í öllum gagnrýn- endum. íslenzka auðvaldið hefur val ið síðari kostinn. Þegar nefndir þess og starfkerfið í heild, var orðið svo fúið og maðksmog ið, að hvergi varð fingri á drep- ið án þess sjúkt væri fyrir, samdi það ný hegningarlög, og ákvað að fyrir hverskonar að- dróttanir og ásakanir í garð op- inbérra starfsmanna, skyldi refsað verða, þótt sannar og sannaðar væru. „Aðdróttun þótt sönnuð sé, varðar sektum ef hún er borin fram á ótilhlíðilegan hátt", segir í 108. grein hegningarlag- anna, sem íslenzka auðvaldið setti í árslok 1939 til þess að þagga niður gagnrýnina þegar það sjálft fann að málstaður þess var óverjandi. Ákvæðum þessara laga og þessarar greinar hefur nú verið beitt af Hæstarétti, til að dæma Þórodd Guðmundsson alþingis- mann í sektir fyrir að lýsa nokkrum þáttum og þó senni- lega ekki þeim verstu, í starfs- ferli síldarútvegsnefndar, vænt anlega með þeim árangri, að ýmsir, þó vonandi ekki allir, veigri sér við að segja það sem þeir vita sánnast og réttast um þessa virðulegu nefnd, því nefndarmenn hafa nú fengið hæstaréttardóm fyrir því, að þeir séu opinberir starfsmenn, og óleyfilegt að segja um þá óþægilegan sannieika, þótt sannað sé að satt sé sagt Öllum hugsandi mönnum ber að gera sér ljós þau sjúkdóms- einkenni, sem á síðari árum hafa komið í ljós hjá íslenzka auðvaldsþjóðfélaginu. Það atr- iði, sem hér er gert að umtals- efni, er aðeins eitt af mörgum, en það eitt qt af fyrir sig, að Einn góðviðrisdag síðast í október, þegar hlé haföi orðið á bardögunum,. teygðu nokkr- ir foringjar rauða hersins úr sér á grasflöt inni í skógun- um, og ræddu hið komandi verkefni: að brjótast gegn um ^arnarlínur fjandmannanna. Þessi hluti vígstöðvanna hafði verið treystur í ágúst og lá víglínan meðfram á nokkurri, sem aðgreindi þýzka herinn og stöðvar rauða hersins. Einn þeirra, sem lá í gras- inu þetta hlýja haustkvöld, var Mukin hershöfðingi. Hann gerði boð fyrir Sosnov- kin verkfræðing og sagði hon um hvað rætt hefði verið um. „Nú verður þú að finna ráð til þess að skriðdrekarnir komist yfir fljótið, en ___", — það varö þýðingarmikil bögn — „í fyrsta lagi, verður brúin að vera byggð áður en >óknin hefst, en ekki meðan á henni stendur, og í öðru lagi, þá mega Þjóffverjar ekki hafa minnstu hugmynd um hvað þú ert að gera". Sosnovkin baö um tuttugu og fjögra stunda frest til þess að ráða fram úr þessu vanda- máli er virtist óframkvæman- anlegt að ráða fram úr. Um nóttina byggði hann í hugan- um fjöldan allan af hinum ótrúlegustu brúm. Loks um morguninn, meðan hann með dofnum fingrum vafði sér vindling, datt honum í hug síðasta'og eina nothæfa hug- myndin um gerð brúarinnar. Þegar hann hafði klætt sig fór hanri á fund hershöfðingj ans og' skýrði honum frá ráðagerð sinni. Brúin yröi gerð eins og venjulegar brýr, að öðru leyti en því, að í fyrsta lagi yrði hún ekki sam- felld heild, og í öðru lagi yrði hún undir yfirborði árinnar. Hverjum kafla brúarinnar skyldi komið fyrir niðri í vatninuv og milli þeirra skyldi ^era um eins meters bil. Slík brú yrði vitanlega ónothæf *yrir fótgöngurð, en hún yrði fær skriödrekum. Þjóðvei'j- arnir myndu ekki koma auga á hana, því hún yrði 18 bumlunga undir yfirborði 'atnsrns í ánnl. Áætlunin var samþykkt og tafarlaust hafizt handa á verkinu. Viður var höggvinn nægilega mikill i tvær brýr, — þá, sem átti að koma fyr- ir í ánni og aðra, sem skrið- Irekastjórarnir áttu að æfa sig á. Meðan á þessu stóð at- hugaði Sosnovkin aðstöðuna viö ána. Austurbakkinn, þar sem rauði herinn var, var lágur með aflíðandi halla nið- ur að straumnum. Vestur- handhafar ríkisvaldsins telja sér nauðsynlegt að beita sér með þessum hætti gegn gagn- rýninni, sýnir, að sjúkdómurinn er alvarlegur og sjúklingurinn ekki lífvænlegur. KONSTANTIN SIMONOFF bakkinn var hár og brattur, og þaðan gátu Þjóðverjar haft ágæta útsýn yfir allt sem gerðist á austurbakkan- um aö degi til. Með þýzkri skyldurækni héldu þeir uppi skothríð á austurbakkann um nætur. Það kom ekki til mála að byggja brúna að degi til, því þá gátu Þjóðverjarnir fylgst með' hverri hreyfingu. En hvernig var þá hægt að koma bjálkunum fyrir, án þess fjandmennirnir yrðu þess var ir? Sosnovkin braut heilann um það án afláts. — Víst sáu Þjóðvegjar allt sem gerð- ist viö austurbakkann. En hvað gerði það til? Þá var ekki annað en flytja bjálk- ana fram með vesturbakkan- um. Hæð hans, sem gaf Þjóð- verjum útsýni yfir austur- bakkann, huldi um leið fyrir þeim það, sem gerðist við vesturbakkann. Spölkorn fyrir ofan var bugöa á ánni. Þar var hægt að draga bjálkana út í ána, fleyta þeim vestur yfir og láta siðan straumihn bera þá þangað sem brúin átti að vera. Til frekara öryggis gekk Sosnovkin þannig frá brúnni, að skriðdrekum var aðeins fært að fara hana frá austur- bakkanum, en alls ekki aust- ur yfir. Vestasti hluti hennar var svo snarbrattur niður að bakkanum, að skriðdrékar komust ekki þeim megin frá út á brúna, en skriðdrekar, sem komu austan yfir gætu hæglega farið yfir á árbakk- ann. , j Það tók tvo daga að fella trén og telgja bjálkana til. Þeir, sem að því unnu fengu strangar fyrirskipanir um að láta ekki heyrast til sín, þeg- ar þeir voru að vinna á næt- umar. Nú var ekki hægt að merkja tré þau, sem saman áttu að falla, með skriftölum, eins og venja er til, það hefði veriö óðs manns æði að nota ljós í aðeins 150 metra fjar- lægð frá stöðvum fjandmann- anna. í þess stað voru trén merkt með skorum. Þriðju nóttina hófst Sos- novkin handa meö að koma brúnni fyrir í ánni. Það var köld haustnótt og áin var | hemuð. Vatnið í ánni náði ! mönnunum í geirvörtu, þar sem ! þeir ýttu bjálkunum vestur j yfir. Þeir fóru mjög gætilega, því hið minnsta skvamp hefði ljóstrað öllu saman upp. I Mennirnir unnu tveir og tveir saman og fluttu ekki aðeins trén yfir aö vesturbakkanum, j heldur einnig grjót og sand, ' til þess að festa bjálkana með og tókst að leysa þetta | af hendi, án þess að gjálfrið í vatninu kæmi upp um þá. Um morguninn höfðu þeir lokið vig 2 hluta brúarinnar, sem voru ósýnilegir, bæði fyr- ir Þjóðverjunum og rauða hernum. Næstu nótt luku þeir við aðra tvo og þriðju nóttina við þrjá, og þar meö síðasta hluta hennar. 1 Kúlurnar hvinu yfir höfð- ! um þeirra allar nætur, því I Þjóðverjar brugðu ekki vana j sínum, að halda uppi skot- I hríð, til þess að koma í veg fyrir alla „óvænta atburði". Nokkr'r þeirra, sem unnu að brúarsmiðinni særðust nokkr- ir féllu, en sjúkraber- arnir unnu sitt verk jafn hljóðlaust og brúarsmiðlrnir. Brúin var fuhgKrö. Síðan liðu dagar í eftirvæntingar- fullri bið, því enginn vissi nvenær sókin skyldi hafin. Kvíöafullur fylgdist Sos- novkin með því, þegar áin fraus og. vatnið lækkaði. Auðvitag hafði hann gert ráð fyrir því. En segjum að áin minnkaði óvenjulega mikið? AÖ lokum rann stund sókn- arinnar upp. Um nóttina læddist Sosnovkin og menn hans yfir ána, brutu vakir í ísinn og komu fyrir stólpum til þess að leiðbeina skriðdrek unum. I dagrenningu tóku hundruð byssna að þruma, og samtímis brunuðu skriðdrek- 1 amir niður að ánni og út í j hana. Hinn þunni ís gat ekki '• haldið þeim uppi, en þvert á ' móti öllum guðs og manna lögum virtist vatnið gera það. Á undan hiniun ferlegu vígvélum fór maður, sem vís- aði þe'm veginn — Sosnov- kin verkfræðingur, lágvaxinn maður í gráum frakka. Von á nýrri bók eftir Theófdór Friðriksson Sjálfsævisaga Theodórs Friðrikssonar, t verum, kom út 1941. Var það mikið rit. í tveim bindum, samt. 729 blsT Nú hefur Theodór nýja bók í smíðum, sem ráðgert er að komi út á þéssu ári. Þegar bókin 1 verum kom '' út, sagöi einhver að hún væri „íslandskvikmynd í 60 ár". i þessu sambandi er rétt að geta atburöar, sem varpar nokkru ljósi yfir það, hvernig valdamenn „bókmenntaþjóð- arinnar" búa að rithöfundum hennar: Þegar Theódór hafði lokið þessu verki lækkuðu þeir vísu menn, sem úthluta styrkjum til skálda og lista- manna, ritlaun Theódórs úr 1500 kr. niöur í 1000 kr. Vera má, að þeir hafi haldið að Theodór væri nú hættur aö skrifa og ekki þyrfti að gera sér rellu út af honum lengur. — Ellilaunin skyldu einkennast af hinu sama og ellilaun annara al- ; þýðumanna hér á landi til þessa: h;rðuleysi, vanþakklæti l og nízku. En Theódór Friðriksson er alls ekki hættur aö skrifa. — Hann hefur nefnilega aldrei skrifað sér tU fjár, heldur af ómótstæðilegri þörf til þess að tjá hugsanir sínar og reynslu. Þegar ég spurði Theódór um efni þessarar nýju bók hans, svaraði hann: — Það var fyrir hreina tilviljun, að þessarar væntanlegu bókar var getið í blaði fyrir skömmu, annars ætlaði ég ekki að ræða hana í blööunum, fyrr en ég hef lokið að fullu við hana. Þegar hún er komin út mega blööin segja það sem þeim sýnist um hana. Efni bökarinnar er að miklu leyti frásagnir af ýmsu úr ævi minni, sem ekki er getið úm ííverum, eruþessar frásagnir af atburðum, mönn- um og málefnum, sem ég hef kynnst. Eg hafði hlerað, að Theódór nefnjdi einn kaflann í bók s'nni: „Ofan jaröar og neðan" og spurði hann því sérstakiega um þann kafla. Hann hló við og svaraði: — Víst er svo, og það er einnig rétt, að þar er sitt af hverju saman komið og á máske eftir að veröa meira áður en lýkur. Meira vildi hann ekki láta hafa eftir sér, en hitt er víst, að margan mun fýsa aö lesa þaö, hveniig augum Theódór lítur á lifð — „ofan jarðar og neðan". Bókin verður 20—25 arkir að steerö, og mun koma út á þessu ari. Arnór Sigurjöns- son mun skrifa formála aö henni. Auglýsíð í r^jódvíljanuni

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.