Þjóðviljinn - 21.05.1943, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 21.05.1943, Blaðsíða 3
Föstudagur 21. maí 1943. ÞJÖÐVILJINN þiðoviumic Útgef andi: Sameiningarflokkur aJþýðu — SósialistnHokkurinn Ritstjórar: Einar Olgeirsson (áb.) Sigfús Sigurhjartarson Ritsljóm: Garðaatrœti 17 — Vikingsprent Sími 2270. AÍKrciðsla og auglýsingaskrif- stofa, Austurstræti 12 (I. hæð) Sími 2184. Víkingsprent h.f. Garðastræti 17. Edgar Snow; Hversvegna eru Usbekar og Tyrkir fúsir m að berjast meö Rússum? RtuinnuÐðlilíH •¦___4! Þaö fer ekki hjá því að menn undrist þá afstoðu, sem ríkisstjórnin tekur til vinnu- tímans hjá verkamönnum og til framkvæmdanna á þeim verkum, sem Alþingi hefur fal ið henni að sjá um. Fyrst krefst hún þess af verklýðsfélögunum að> unnið sé sem dagvinna í vega- vinnu, helzt 9 eða 10 stundir. Þegar verklýðsfélögin hinsveg- ar halda fast við það að dag- vinnan sé 8 stundir og allt sem þar er fram yfir skuli vera eftirvinna, — þá snýr ríkisstjórnin sínu kvæði í kross og ákveður að það megi þá alls ekki vinna, neina eft- irvinnu. Þessi ákvörðun gerir það hinsvegar að verkum, að viðbúið er að ekki fáist vinnu- afl til ýmissa þeirra verka, sem ríkisstjórninni ber að láta vinna. Afstaðaverkamanna í þessu sambandi er mjög skiljanleg. Þeir eru reiðubúnir til að vinna eftirvinnu og því veldur j margt. í fyrsta lagi er dagkaup þeirra með 8 stunda vinnu- degi enn svo lágt, með þeirri ægilegu dýrtíð sem er, að það nægir vart til að framfleyta fjölskyldum þeirra sómasam- lega. í öðru lagi þá eru nú óvenju legar aðstæður- Það er stríð og allir hamast við að vinna og starfa. Bændur, fiskimenn og aðrir keppast við að fram- leiða sem mest og er þaði í senn þeim sjálfum og lýðræð- isþjóðunum til góðs. Það er því undir slíkum kringumstæð um óhugsandi fyrir verkalýð- ínn að ætla að halda fast við þá reglu, sem undir venjuleg- um kringumstæðum ætti' að gilda: að ekki væri unnin eft- irvinna. Þvert á móti verður eftirvinnan að skoðast þjóð- amauðsyn undir þessum kring umstæðum. í þriðja lagi þá óttast verka 'menn það almennt, að svo kunni að fara,Wí eftir stríðið og þá miklu vinnu, sem leitt hefur af því hér, muni koma atvinnuleysi'. Það sé því um að gera að nota tækifærið nú, til þess að vinna sér sem mest inn, þó það hinsvegar kosti það, að verða að leggja á slg mikla eftirvfnnu, sem vissu- lega slítur manni fljótt og illa. Eitt af því sem vekur furðu manna er hve yngsta kynslóð Asíuþjóðanna hefur gert víð- tæk samtök, að miklu leyti af eigih frumkvæði, um miMl- væg hernaðarstörf. í Úsbek- istan unnu 400 þúsund skóla^ börn á ökrunum 1942, við sán- ingu og uppskeru af korni og baðmull. Þau söfnuðu, bjuggu til eða keyptu fyrir eigin laun 80 þúsund hlýrra klæðnaða og 3000 matvælakassa handa börnunum í hinni umsetnu Leningrad. Þess má geta að meðal dökkhærðu heimabarn- anna skýtur nú víða upp ljósum kollum. Börn alla leið vestan frá Litháen, frá Don- og- Dnéprdplum og Kákasus lifa nú undir hinni suörænu sól er vermir Taskent, Ferg- ana, Búkara og Samarkand. í Taskent einni eru 57 barna heimili fyrir 40 þúsund börn frá vígstöövahéruðunum. Þús- undir annarra munaöarleys- ingja styrjaldarinnar hafa Asíubúar tekið á heimili sín, stúndum þujú til fjögur börn á sama heimilið. Margir þess- ara litlu Rússa eða Úkraína munu tala mál Úsbeka, Kas- aka eða Kirgisa á fullorðins- Edgar Snow, hinn heimsfrægi bandaríski blaða- maður, íýsir í þessari grein sambúð sovétþjóðanna. Öld um saman hef ur hatur ríkt milli Rússa og hinna mong- óisku og tyrknesku Asíuþjóða. Eftir aldarfjórðungs sovétstjórn líta þessar þjóðir á Rússa. sem bræður og félaga og leggja allt sitt fram til sameiginlegrar bar- áttu. \ árum, engu síður en rúss- nesku. Margir þeirra verða ef- laust kyrrir í þessum dvalar- stöðum og takai sér konur af hinum hörundsbrúnu þjóð- flokkum, eins og þúsundir Rússa hafa nú þegar gert. Það eru varla til lengur nein- ir þjóðafordómar í Sovét-Asíu, að minnsta kosti ekki hvað Asíubúa snertir, og í því er vafalaust fólgin skýring á því, að sovétstjórninni hefur heppnazt að fá fylgi jþessara þjóða til helgrar ættjarðar- styrjaldar. Margar þjóðir í Evrópu voru nær óförum nágranna sinna en Sovét-Asía Úkraínu, en á- Utu að þær gætu látið sér þær óviðkomandi. Þegar ég fór frá Indlandi fyrir skömmu, gat stjórnin enn ekki lagt her- skyldu á Indverja til að verj- ast japanskri innrás í þeirra eigið land. En hversvegna eru í fjórða lagi, þá hafa hundr uð 'ef ekki þúsundir verka- marina úti um allt land orðið að búa við atvinnuleysi í vet- ur. Verkamenn á stöðum eihs og Siglufirði, Ölafsfirði o. fl. o. fl. hafa nú verið atvinnu- lausir 7—8 mánuði. Fyrir slíka verkamenn er það alveg ó- hjákvæmilegt að fá mikla vinnu og sérstaklega mikla eftirvinnu í sumar, ef þeir eiga ' að fá árstekjur, sem geri þeim mögulegt að sjá sér og sín- um farborða, þegar skipulagn- ing atvihnunnar er svo hörmu leg sem raun ber vitni um. Þannig mætti lengi telja. En fyrir rfkisstjóminni virð- ist aðeins vaka eitt: að tekjur verkaimanna verði sem minnst ar. Ef til vill langar hana líka til þess að gera 8 tíma vinnudaginn óvinsælan. Hún mun vafalaust reyna að verja sig með einu, því, að ef tekjur verkamanna í opinberri vinnu hækka, þá hafi það áhrif á kaupið í landbúnaðarvinnu og svo aft- ur á verð landbúnaðarvar- anna. — Það á með öörurn orðum að lækka tekjur verka- manna eftir krókaleiðum, til þess að geta. lækkað land- búnaðarvörumar! Stjórnin er ekki af baki dóttin með aft- urhaldsaðgerðir sínar. Rýrar tekjur í opinberri vinnu, eru bæði verkamönn- um og meirihluta sveitafólks- ins í óhag. Og þjöðhagslega er þessi' afstaða ríkisstjórnar- innar óviturleg og skaðleg. Það þarf svo sem ekki að efast um, að ríkisstjórnin hafi reynt að fá aðra aðila í þessu landi sem atvinnurekstur stunda, til þess að beita sömu aðferðum og hún, þó þær til- raunir hafi mistekizt. En hve lengi ætlar ríkis- stjómin að berjai höfðinu við steininn og reyna að beygja verkamenn undir það að búa við rýrar sumartekjur, eftir að margir þeirra hafa haft at- vinnuleysisvetur, og sjá svo fram á það að mörg verk fást alls ekki unnin? Er ekki ríkisstjóminni nær að taka upp vinsamlega samvinnu við verkalýðsfélögin, athuga meði þeim hyort hægt sé að koma nokkurri skipulagningu á vinnuaflið í landinu, til þess að tryggja að það notist sem bezt fyrir þjóðarheildina? Hver ríMsstiórnin á fætur annarri hefur gert sig seka um þá kórvulu, aö reyna að stjóma á tímum eins og þess- um, án pess að hafa fyrst og fremst samstarf viö verk- Úsbekar og Tyrkir fúsir til að berjast meö Rússum? Það eru margar ástæður til þessa mismunar. Engin skýr- ing hefur mér þó fundizt jafn athyglisverð og sú, er Kasaki einn gaf mér, fulltrúi stærsta lýðveldisins í Sovét-Asíu, Sarí- boff að nafni- Ævisaga þessa Sariboffs er í rauninni svar viö spumingunni. Faöir hans var fátækur fiskimaður við Kaspíahaf, og Sariboff vár sjálfur sjómaður í æsku. Um skeið vann hann í verksmiðju. í skóla kom hann ekki fyrr en 16 ára, en náði þó fljótt valdi á ritmáli tungu sinnar og rússnesku. Hann varð kennari, brátt varð hann kos- inn formaður héraðsstjómar- innar í Alma Ata. Þegar ég hitti hann var hann fyrir- myndar embættismaður, sat við heljarstórt útskorið skrif- borð er búið var ótal símum og prýtt styttu af þeysandi Kósakka. Þrjátíu og sjö ára að aldri var þessi fyrrverandi fiskimaður órðinn einn æðsti embættismaður lýðveldisins. „Fjarlægðir milli vina og ó- vina eru ekki mikilvægar í þessaii styrjöld", sagði Sari- boff við mig. „Sovétríkih eru ein stór fjölskylda og það sem máli skiptir er að við Kasakar erum fullgildir meðlimir herm ar. Ef ráðizt er á eitt hús fjölskyldunnar, er það sama og ráðizt væri á þau öll. Við gætum ekki látið það afskiþta laust og samt ætlazt til að við ættum tilvemrétt". „Svo þú álítur þá að með- ferð Sovétríkjanna á þjóð^ err(isminnihlutum samsvari þörfum ykkar?" „Hversvegna skyldi ég ekki álíta það? Við njótum sömu réttinda og hver önnur þjóð innan Sovétríkjanna. Það em engar tilraunir gerðar til að ganga á rétt okkar. Þaö hafa orðið miklar frámfarir í landi! okkar síðustu tuttugu árin, og við höfum notið hjálpar lýðssamtökin, þann aðilja. sem er sterkasti þáttur at>- Rússa til þeirra. Kasakstan vinnulífsins. Og einmitt af var áður nýlenda, en nú höf- þessu hefur leitt ýmiskonar um við héraðastjórnir og rík- öngþveiti í atvmnulífi lands- i iisstjóm sem við kjósum sjálf- ir. Menntaðir og reyndir Kas- akar stjórna öllum málum okkar. Meirihluti ríkisstjóm- arinnar og Kommúnistaflokks ins eru Kasakar. Fyrir byltinguna var þjóð- menning okkar kúguð og rússneska barin inn í fólkið. ms. Dýrtíðartillögur ríkisstjórn- arinnar í vetur, bám þess vott aö hún væri ekki fær um að læra af reynslunni. Atvinnu- pólitík hennar nú ber vott um sömu starblihduna. Og þessir herrar hafa verið að setja sig á háan hest gagnvart Alþingi Nú eigum við ópemleikhús, þótzt öllu geta bjargað, — '' þar sem sungið er og leikið en sigla svo í strand á sömu á máh' okkar, og innlenda tón- skerjunum og fvrirrennarar list og bókmenntir. Nokkrar þeirra! ; af ópem„stjörnuni" Kasaka og balletdönsurum eru meðal fremstu listamatnna Sovétrikj- anna. Kasakar em meðal vin- sælustu kvikmyndaleikaranna Margir listamanna okkar ferð ast nú um vígstöövarnar og skemmta- Nokkrir af rithöf- undum Kasaka eru þekktir um öll Sovétríkin og rit þeirra þýdd á margar tungur. Tök- urh til dæmis skáldið Dsam- búl, hann hefur hlotið æðstu virðihgarmerki sovétrithöf- unda, og kvæði hans em les- in um öll ríkin. Fyrir bylting- ima var hann lítið þekktur, meira að segja í Kasakstan, því rit hans fengust ekki gef- in út1". Dsambúl þessi er merkileg- ur öldungur. níutíu og sjö ára gamall. Hann reikar um gresjurnar, og yrkir söguljóð sín er hann flytur með eig- in undirlek. Hvergi mun betur fejáð lífsást og ættjarðarást en í ljóðum hans. „Á keisaratímunum", hélt |3ariboff áfram, „áttum við engan háskóla og mjög fáa skóla aðra. Níutíu og þrír af Jrundraöi voru hvorki læsir né skrifandi. Nú er svo komið, að meira að segja flest gam- alt fólk kann að lesa og ski-ifa ólæsir eru ekki tíu af hundr- aði. Nú eigum viö tuttugu há- ; skóla og menntaskóla og 130 tækniskóla. Kasakstan hefur fleygt fram í atvinnulegu til- liti, líklega meir en nokkur annar hluti Sovétríkjanha. Á einum mannsaldri hefur land- ið breytzt úr hirðingjanýlendu í landbúnaðar- og iðnaðai'ríki. Það var stefha keisarastjórn- arinnar að hindra iðnaðar- þróun Kasakstans, en sovét- stjómin hefur aðrar aðferðir. Frá byrjun fimm ára áætl- ananna hefur lengd jám- brauta í Kasakstan meir en þrefaldazt, tala iðnaðarverka- manna sexfaldazt. Meir en helmingur framleiðslu lands- ins er nú iðnaðarframleiösla". Sariboff sagði að þessir á- vinningar og aðrir er Kasaka- þjóðin kynni að meta, væm áþreifanlegar ástæður til þess að hún berðist fyrir Sovét>- ríkin. Kasakar vita hvað Hitl- er ætlar að taka frá þeim. Nýlega fékk rauði herinn mjög óvenjulegt bréf frá Ús- bekum, sem sýnilega er einn- ig ljóst hvað nazisminn þýðh fyrir Asíuþjóðir. i bréfinu var lýst breytingum þeim sem orö- ið hafa undanfarin tuttugu ár og rauða hemum þakkað fyrir að verja það sem unn- izt hefði- Því var yfir lýst, að allir Úsbekar vissu að Hitler og fylgjendur hans teldu að ógn stafaði af Asíuþjöðum og álitu að þær ættu að verða Framhald á 4. síðu. 1) Sbr. hina ógleymanlegu mynd af Dsambúl, er Halldór Kiljan Lax- ness dregur upp í Gerzka ævintýrinu

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.