Þjóðviljinn - 28.11.1943, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 28.11.1943, Blaðsíða 3
Sunnudagur 28. nóv. 1943. ÞJÓÐVILJINN Haii tm I pvottahús - skautasvell ViOtal við Karólínu Síemsen Karolina Siemsen Karolína Siemsen á heima á Nýlendugötunni og ég hitti hana þar að snæðingi meö börnum^ sínurn og barna- börnum. Hún er snör í snún- ingum og fljót til svars. Mig langar til þess að heyra eitt- hvað um, hvernig þaS var á vinnustöðvunum hérna á fyrstu tugum aldarinnar. Við únnum bæði hjónin á Kirkjusandi. Það var nú svona upp og niður. Nokkuð var nú langur vinnutíminn venjulega frá klukkan 6 á morgnana til 7 á kvöldin, en ef mikið var, unnum við fram á nótt, og þá var nú ekki hátt kaupið ekki nema 15 aurar á tímann fyrir kven- mann. Hver passaöi þá heimilið og börnin? Elzta telpan mín var þá þrettán ára og leit eftir yngri krökkunum. Viö hvað unnuð' þið kon- urnar? Við saumuöum fyrir poka og stúfuðum þegar skipin komu. Það voru engir karl- menn við það. Við vorum handfljótari og kaupminni kvensurnar, svo matsmennimir vildu ekki hafa annað. Pannst karlmönnunum þá ekki þið taka atvinnu frá þeim? Það var ekki fyrr en þær fóru að rífa fisk upp úr tog- urunum, að þeim fannst vera seilzt eftir sínu brauði. Kaup karlmannanna var þá það hátt að útgerðarmennirnir vildu þá heldur kvenfólkið. Hvað unnuð þér lengi? Ekki nema 5 ár. Þaö var nú aöallega af því að kai'larnir riöfðu svo lítið upp úr sér, að við tókum til við fiskinn. Voruð þér ekki ein af stofn- endum verkakvennafélagsins Framsóknar? Jú, ég var með í stjómirmi. Það var um að gera að fá réttindi til að semja pg við byrjuðum á því. 13 sinnum hef ég verið með við að semja fyrir félagið. Einu sinni komu svo konur úr Hafnarfirði og við hjálpuöum þeim að stofna félagið sitt., Oft voru erfiðar göngur til / samninga og oftast barizt um þetta 1, 2, 3 upp í 5 aura. Út- gerðarmennimir sögðu, að nú gengi illa og lofuöu betra ef skár gengi, en það 'vildi standa í þeim. Einu sinni vildu stúlkurnar hjá Lofti á Norðurljós, stjörnuhiminn hvelfist yfir höfuðborg vora. Heitt vatn rennur í tjörnina og eyðileggur skautasvellið fyrir æsku Reykjavíkur. Okkur sem þykir gaman að fara á skauta rennur í skap yfir eyðileggingu hins gljáfagra leiksviðs. Heita vathið þýðir ísinn, en umhugs- unin um alla möguleikana á not kun þess í þágu bæjarbúa, þýð- ir einnig fljótlega óánægjuísinn í huga okkar Kvennasíðustúlkn- anna. Hugsa sér hvað mætti þvo mikið úr þessu vatni, Hér þvo menn í stóru húsunum úr bölum, vöskum og baðkerum, og nudda og nudda, bera svo þvottinn upp á háaloft eða hengja á sótugar snúrur, taka hann inn frosinn, þýða hann í, eldhúsinu, rúlla í kjallaranum og straua á miðhæðinni. í litlu íbúðunum gerist þetta allt í eldhúsinu. Húsmóðirin kemst ekkert fyrir stúlkuvandræðum og stundum getur hún alls ekki þvegið fyrir stúlkuvandræðum. — Heita vatnið rennur í Tjörn- ina og ísinn þiðnar. — En sumstaðar í heiminum eru til vélar. — Þvotturinn er lagð- ur í bleyti og gljáfægða vagna, þveginn í stórum lágréttum hólkum sem ganga aftur á bak og áfram, undinn í uppistand andi hólk sem snýst með geysi- hraða eins og skilkarl. Svo er þvotturinn þurrkaður og rúllað- ur í heitri rúll'u. Allt skeður þetta í einu vetfangi og slítur þvottinum mun minna en hand þvottur. Heita vatnið getur runnið í gegnum sívölu hólkana og rafmagnið knúið vélarnar. — Og húsmæður Reykjavíkur geta svo rennt sér út á Tjörn- ina, álgrannar fyrirmyndir al- heimskrar tízku. Starfsstúlkurn ár myndu stjórna vélunum og Grímsstaðaholtinu fá 5 aura hækkun í helgidagavinnu, og hættu að vinna. Eg fór þang- aö og hitti Jón Ólafsson. „Ertu nú komin hingað, Karo lína, ætli sé þá ekki bezt að láta þig ráða". Takið þið upp vinnu á mína ábyrgð, sagði ég við stúlkurnar. Jón stóð við það, sem hann lofaði, enda voru margir verri en hann. Á öörum stað var hrækt á mig og forsprakkinn brúkaði sóða murm. Einu sinni sagði líka frú Bríet við þá: „Þetta er nú ósköp lítið fyrir aum- ingja stúlkurnar, þær eiga sumar böm". Þá var einn, er sagði: „Þær ættu nú helzt að láta vera að eiga böm". Þetta man ég meðan ég lifi. Það var oft erfitt að eiga í kasti við þá, en oft ánægju- legt aö vinna fyrir félagið og alltaf var ánægja að vinna með formanninum, Jónínu Jónatansdóttur. Karlmenn stóðu oftast nær með okkur en, þeir áttu nú alveg nóg með sjálfa sig í þá daga. R. K. bregða svo undir sig betri fót- unum og blandast innan um húsmæðurnar á Tjörninni. ísinn hefur sigrað hitann og hitinn hefur sigrað ís gamals sleifar- lags og verkleysis, en enginn hefur beðið ósigur. Hin nýja heimsstyrjöld þar sem enginn býður ósigur er byrjuð, og mun- urinn aðeins að hingað til hafa allar heimsstyrjaldir endað með ósigri allra aðila. Nú er Tjörnin horfin sjónum. Mér verður litið inn um þvotta- húsgluggann heima og sé að þar stendur ryðgaður þvottapottur. Ef til vill hefur mig verið að dreyma um óframkvæmanlega hluti. En draumurinn um þvott- inn er víða orðinn að veruleika og spurningin er aðeins, hvenær og hvernig við eigum að fá sjálf virk þvottahús. Það er miklu betra að hafa þvottavéiar heima hjá sér, segja þær konur sem það eiga og er þá því til að svara að slíkar vélar eru ekki jafn sjálfvirkar og hinar stærri. og það sem verra 'er. Þær geta ennþá sem komið er tæplega orðið eign hverrar einustu hús- móður. Fyrir þær, sem ekki geta eignazt slík þarfaþing er samvinnan eini lykillinn að léttari og skemmtilegri heim- ilisstörfum. Víða annarsstaðar hafa hús- mæðurnar með sér sterk sam- tök sem berjast fyrir bættum skilyrðum húsmæðrastéttarinn- ar. Ef þið myndið með ykkur samtök getið þið áreiðanlega á- orkað miklu. Nú er tími til kom inn að fara að ræða um þessi mál og .hef jast svo handa. Eg læt fylgja hér tvær mynd- ir frá sænska samvinnuþvotta- húsi. Á þeim sjáið þið eina véla samstæðu; sem getur þvegið á ári allan þvott af 150 fjölskyld- um. Mynd frá sænsku samvinnu- þvottahúsi. Sænsku samvinnufélögin hafa á síðustu árum, ásamt fleiri samtökum, beitt sér fyrir stofn un slíkra þvottahúsa í sveitun- um. í bæjunum hefur um langt skeið ekki verið reist sú sam- bygging að þar væru 'ekki sjálf- virkar sameiginlegar þvottavél- ar. Nú er komin töluverð reyrfd á slíkt fyrirkomulag og allir virðast mjög ánægðir. Hér er ekki hægt að fá vélar, segir ein hver. Það vitum við ekkert um. Það þarf að athuga möguleika, athuga á hvern hátt má nota heita vatnið. Þetta verða senni- lega verkfræðilærðir menn að gera. En það er ykkar húsmæðr anna að ýta á eftir. Húsmæður og sérfræðingar verða að vinna saman að lausn vandamálanna. Sjálfvirk þvottavinda. Traust okkar á íslenzku karl- mönnunum er óbilandi, og við vonum að sérfræðingar þeirra láti ekki sitt eftir liggja á sviði heimilistækninnar. Það liggur okkur konunum nær að leggja hér á ráðin. Hvers vegna geta ekki nokkrir íslenzkir kvenstú- dentar t. d. brugðið sér út og lagt stund á véltækni, verk- fræði og híbýlaskipun. Það væri ekki úr vegi að geta sam- einað þekkingu sérfræðingsins og húsmóðurinnar. Kannveig Kristjánsdóttir.. Karlmenn tala saman Tveir menn hittust í veizlu og tóku tal með sér. Þeir voru komnir af æskuskeiöi. Annar var magur, hinn feitlaginn. Báðir voru hreifir af víni. Sá magri sagði: „Eg hefði haft gaman af að sjá framan í konuna mína sem var, hefði hún verið hér núna. Hún gat ekki skemmt sér með öðm fólki, setti bara upp þóttasvip og horfði á". „Það er ekki líkt konunni minni", sagSi sá feiti, „hún syngur og hlær allan guSs- langan daginn". „Eg held aS konan mín hafi veriS of gáfuS. Hún var kaldhæðin og rökviss en hafði ekkert hjarta. Þarna varö maður aS vega hvert orS, er maSur sagSi. Annars reitti hún það í sundur", sagði sá mágri mæðulega. „Og svo skildi hún við mig". „Hvað konur geta verið ó- líkar", sagði sá feiti. „Kona mín er auðvitað greind, greindari en ég, en hún er Framhald á 8. síðu. Matur er mannsins megin Fæðan sem við borðum ( t. d. slátur) er búin til úr ýmsum fæðuefnum (blóði, mjöli, mör, o. s. frv.). Fæðuefnin innihalda svo mismunandi mikið af ýms- um einfaldari efnum sem lík- amanum eru nauðsynleg. Þessi efni eru kölluð næringarefni og heita: 1) kolvetni, 2) fita, 3) eggjahvíta, 4) sölt eða steinefni, 5) bætiefni og 6) vatn. Líkami vor er byggður úr sumum þessum efnum (eggja- hvítu, söltum, vatni). Sum eru eldsneyti hans og orkugjafi (fita, kolvetni, eggjahvíta), og önnur eru hvorki eldsneyti eða byggingarefni, en eru engu að síður nauðsynleg. Þau viðhalda eðlilegum efnabreytingum og koma í veg fyrir sjúkdónia, (bætiefni). Gildi fæðuefnanna er metið eftir því hvpða nær- ingarefni þau innihalda og hvernig þau uppfylla þarfir líkamans. Fjórar Kröfur verðum við að gera til góðrar fæðu: l)að hún uppfylli þarfir líkamans, 2) sé saðsöm, 3) lystug og 4) hafi góð áhrif á meltingarfærin. Oft er erfitt að fá öllum þessum kröf- um fullnægt fyrir þá peninga sem ' húsmóðirin hefur undir höndum og liggur þá mikið við að vita hvað hver fæðutepund inniheldur og hvernig forðast á efnatap við matreiösiu.na. Heppilegast er að neyta sem fjölbreyttastrar fæðu, því að þá eru flestir möguleikar á að menn fái þörfum sínum full- nægt. Á myndinni þarna sáið þið alhliða fæðu. Osturinn færir okkur eggjahvítu, feiti og sölt, mjólkin inniheldur öll næringar efni, sem við þurfum. Síldin hefur jafnmikla eggjahvítu og fitu að bjóða, sem lambaket, en inniheldur bætiefni til viðbótar. J Smjörið er auðugt af fitu og bætiefnum. Kartöflurnar bólgná af kolvetnum og hafa bætiefni í fórum sínum. Brauð- ið er mikill orkuframleiðandi. Sé það bakað úr mjöli úr öllu korninu á það einnig til bæti- efni. Ávextirnir luma á bætiefnum og meltingarbætandi söfum. Alhliða fæða Mjólk, brauð, síld kartöflur, epli, smjör, ostur og kex. 1 dl. hafragrjón, % dl. vatn og sveskjusoð, % i; mjólk 1 t.sk. salt 3—4 t.sk. sykur (10 möndlur) 10 sveskjur, möndludropar. Sveskjurnar eru soðnar í vatninu og veiddar upp. Hafragrjónunum er kastað út í og þau soðin í 5 mín. og síðan núin gegn um sigti. Mjólk- inni er síðan hellt saman við og látin koma upp suða. Sjóðið grjón- in í vatninu og bætið mjólkinni síð- an í, þegar þið hafið bæði vatn og mjólk í graut eða súpu). Kryddið súpuna, afhýðið möndlurnar og sker ið þær í ræmur, bætið þeim síðast saman við ásamt sveskjunum. MATVÆLAEFTBRLITIÐ LIGGUR í FLENSU Halló! sagði Kvennasíðan. Okkur langar til þess að kynnast ykkur í matvælaeftirlitinu. Já, sagði mat- vælaeftirlitið. Nú sem stendur liggjum við í flensu, en velkomnar síðar. Katrín Thoroddsen hefur ráð- lagt þeim sem ekki hafa tima til þess að liggja í rúminu að liggja í flensu. Við hérna á síðunni reynum að vera sjálfum okkur samkvæm- ar. Við leyfum því eftirlitinu að liggja og frískást af því að við von- um að það liggi venjulega ekki á liði sínu. R. K.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.