Þjóðviljinn - 18.10.1946, Síða 6

6
ÞJOÐVTLJINN
Föstudagur 18. okt. 1946.
1. KUSíL, eftir Kolbein
Högnason í Kollafirði. I
bókinni eru meira en 15C
ný ljóð og kvæði, og mörg
sýna nýjar og óþekktar
hliðar á þessu þróttmikla
og einstceða alþýðuskáldi.
skáldhirðar..
2. Söngur síarfsins, cftir
Huldu, hina nýlátnu
söngvadýs íslenzkrar
Ilvert mannsbarn á Is-
landi þekkir Huldu. Ljóð-
in hennar hafa verið lesin
og sungin um land allt
í nsr-
fellt mannsaldur. Og þjóðin
þekkir skáldkonuna einnig af
sögum hennar og ævintýrum. Fá
okáld, fyrr eða síðar hafa ort
fegurri ættjarðar ljóð en Hulda
enda hvað hún: „Hver á sér
fegra föðurland“, ljóðið, sem
sungið var við lýðveldistökuna
1944, og þjóðin hefur lært betur en öll Ijóð önnur, sem
kveðin voru þá. Hulda var mikil starfskona. Þessi
síðasta bók hennar er lofsöngur um starfið, nauðsyn
þess fyrir heildina og göfgun þess fyrir einstakling-
mn.
Ðóhanerziuu tsuioldur
Nokkrar stúlkur
geta komizt að
Garnastöðin
Rauðarárstíg 33. Sími 4241
Atlmga§emd
fi°á
Út af tveimur klausum inn-
rörmuðum í Þjóðviljanum
með nokkurra vikna milli-
bili, um vanrækslu tollgæzl-
unnar, vil ég vekja athygli
á eftirfarandi:
Það 'hlutverk er ekki í
hiöndvm tollgæzdunnar að á-
kveða um gildi innflutnings-
og gjaldeyrisleýfa, svo að-
dróttanir um vanrækslu henn
ar í heim efnum eru staðlaus
ir stafir.
Starf tollgæzlunnar er með
ái annars að flokíka allar vör
ur £3tn til landsihs koma eft-
ir tc.'llskránúh með öðrum
orðum., ákveða hversu háann
toll hver vörutegund skuli
bera. Þagar því- er-. lokið
kemur til kasta þeirra sem
með leyfin hafa að gera, en
það eru starfsmenn á skrif
stcfu tollstjóra og póstaf-
greiuji.uni'enn.
Kvikmyndir
Framh. af 5. síðu.
Spencer Tracy er rétti maður-
inn fyrir aðal'hlutverkið. Hlut-
verk Signe Hasso er ekki stórt
en að sama skapi vel með farið.
Hrme Cronyn og Jessica Tandy
leika ungu hjónin með mestu
prýði.
Sem sagt, ágæt mynd.
J. Á.
Aðéins í bví tilfelli að far-
þegaflutningur sé tollskyldur
eða eltthvað á vegum far-
manna, krefjast tollverðir jnn
flutningsleyfa og meta gildi
þeirra, en þá,er sjaldnast um
verzlunanvöru að- ræða.
Annað mál e-r þáð, og skal,
fúsloga játað, að tollgæzlan
er e'kki algcr og mætti. þar
sjálfsagt margt betur fara, en
það heimilaf engum að bera
á hana sakir sem eru henni
óviðkcm'andi.
Karl Halldórsson.
Torotí Elsier:
SAGAN IJM
urlegur, og við og við svifu
myrk, blágræn ský fram hjá.
Það varð dimmra og dimmra.
Við gátum greint sólina eins
og agnarlítið ljós í vestri.
Langt í burtu sáum við máfa-
hópinn. Við og við kom
einstakur fugl svífandi, slengdi
nokkrum ókvæðisorðum niður
til okkar cg flaug síðan til
baka aftur. Ennþá var ekki
mjög kalt, en við fundum,
hvernig kuldinn hægt, hægt
læddist inn gegnum fötin.
Eg veit ekki, hve lengi við
sátum þannig í óþægilegri
þcgn. En það dimmdi liægt og
hægt, sólin seig ofan í hafið
og myndaði rauða rák yfir
öldurnar, eldstaf frá sjón-
deildarliringnum og alla leiö
til okkar. I austri steig
rökkrið hægt og upp úr hafinu.
Á þóttunni á móti mér sat
forstjórinn og kona hans.
Hann var, þegar á allt var
litið, ekki sem verstur útlits í
krumpuðum samkvæmisfötum,
laut frarn og hrukkaði ennið
eins og hann væri að grufla
út í eitthvað. — Leið úr vand-
anum kanski.
— Já — já, andvarpaði hann
í þúsundasta sinn. Ekki varð
það Suður-Ameríka í fyrstu
atrennu.
— Hvers vegna ætlaðirðu
endilega til Suður-Ameríku ?
— Það eru til verri staðir,
svaraði hann glaðlega, — það
eru til verri staöir. Víst um
það. Þeir kasta þar hnífum og
i snörum, það gera þeir, en það
vil ég samt heldur en sprengjur
og tundurskeyti...
— allt það, sem þú hefur
meða! annars grætt öll auðæfi
þín á. Hún sat liá og bein, í
því, sem eftir var af hinum
fallega, dökkbláa silkikjól, og
fylgdi Búlgaranum með augun-
um, þar sem hann fór fram
hjá og slengdist óþægilega til
um leið og hann gekk. Það var
‘ erfitt að gera sér í hugarlund,
1 um hvað hún var ao liugsa
— ef til vill, að engu j'rði hægt
að afstýra, hvað sem fyrir
kæmi.
Á þóttunni fyrir aftan mig
sat Búlgarinn Eggert og hin
mjög svo smækkaða rauð-
klædda donna. Hann var mjög
upptekinn við að laga á sár
fötin og koma sér eins þægi-
lega fyrir og auðið var. Við
og við sneri hann sér að sessu-
naut sínum og gerði tilraun
til að koma með fjörgandi
athugasemdir.
— Á sínum tíma lögðu hinir
norrænu forfeður yðar undir
{ sig England í svona bátum,
frú.
| — Hinir nórrænu forfeður
j mínir ? Dettur ýður í hug, að
ég eigi aðra líka?
— Nei, fjarri því, ég...
— Þér dæmið kannski eftir
Útliti mínu? Þér hafið á réttu
að stánda, ég er að hálfu leýti
— Þett.a minnír ríi?: ú -
•byrjaði Lind, heima á Vcrmdö
liöfðum við írsk-spánskan
hvolp, það cr eitthvað í átt-
ina...
■—• O, reyndu ekki að vera
skemmtilegur.
Hún sat grafkyrr með hægra
hnéð ofan á því vinstra og lét
höndina mynda styttu við
hökuna, stelling sem táknaði:
Iiér sit ég tilbúin að taka því,
með ró og festu, sem forsjónin
ákveður. 1 eitt einasta skipti
held ég, að ég hafi séð bregða
fyrir agnarlitlu meinfýsnu bliki
í augnakróknum. Eða svip
sprottnum af æstri forvitni.
Lind og hinn ljóshærði vinur
hans sátu aftast í bátnum og
hvísluðust á. Eg gat ekki
heyrt, hvað þeir sögðu, en
auðséð var, að þetta var ekkert
venjulegt eða kærulaust sam-
tal. Þeir voru að íhuga eitt-
hvað. Sá Ijóshærði hafði vafið
blóðugum vasaklút um ennið.
Eg sat í hinum enda bátsins
og leið í raun og veru ágætlega.
Mun verra hefði það getið
verið. Þetta var æði taugaæs-
andi, mkil reynsla. Ennþá var
svalt og hressandi ve/ður á sjón
um. Eg var hress og frískur,
svo ég skyldi sannarlega sjá
um mig. Dýpst í huga mér olli
það nokkrum óþægindurn, livað
mundi koma fyrir, ef okkur
yrði bjargað, en mér tókst að
velta þessu frá mér. Látum
hverjum degi nægja sína þján-
ingu. Díana var fegurri en
nokkru sinni fyrr. Ef til er
nokkuð, sem getur samrýmt
fólk, þá er það einmitt að
lenda 1 sameiginlegri hættu.
Þetta leit hreint eldci svo
illa út.
Tíminn leið hægt, og við vor-
um öll niðursokkin í okkar'
eigin hugsanir, báturinn
vaggaði og vaggaði, öldurnar
svifu hjá, en þær voru ekki
jafn - stórar og áður. Veður
fór batnandi.
Lind byrjaði að tala í stutt-
aralegum, ákveðnum tón. Hin
hóflausa ölvun hans var alger-
lega horfin.
— Það verður kalt í nótt, og
stúlkurnar eru, illa klæddar.
Þeir okkar sem birgir eru,
verða að láta af hendi við þær
eitthvað af skjólfötum.
Um þetta var rabbað fram
og aftur, skipzt á klæðum og
gerð tilboð og yfirboð í göfug-
mennsku. Forstjórinn, sem
áreiðanlega þoldi þögnina verst
fór að tala um stríðið. Kona
hans bað hann að hætta, þau
hefðu fengið nóg af stríði nú
í langan tíma. Eg laut fram.
— Þetta svarta, sundurtætta
ský, Díana, þáð er Hollending-
urinn fljúgandi, ef hann er til á
annað borð.
— Díana, er það ég, sem þér
kallið Díönu?
— Já, það eruð þér. Eg veit
ekkert, hvað þér heitið, og eitt-
hvað verð ég að kalla yður. Þér
minnið mig á veiðigyð j'una
Díðnu á flótta. - Hvers vegna
á flótta? Díönu á flótta? Er
nokkur méining í þessu?
Maður hennar biandaði sér .í
samtslið: ... • ..
—• Skilurðu ekki, að hann er
að gera grín að þér.
— Grín að mér ? Nei, þér eruð
ekki að því, cr það?
— Ekkert fjær mér. Þetta er
miklu fremur rómantíkurkasí.
.■ / .■ Í:
Reisubókarkorn
Framh. af 5. síðu.
í staðinn fyrir að B ernadott-
arnir h:afa haft frið við alla
menn.
Til hvers gánga margir
menn hér í Sto'k'kihólmi
merktir með svartan borða
u:m handlegg? A að f'lytja þó
úr landi? spurði maður nckk-
ur nýk'öminn frá Tókkósló-
vakfu, en Tékkar festia svip-
aða borfi'a um handlegg .land-
rækra Þjóðverja — nema
hwíta. Mér var sagt að fólfc
bæri svarta borða í Svíþjóð.
eða fengi sér jafnvel alsvarta
múnd'eríngu. til að auglýsa
að það hafi fengið arf. Lítill
arm'borði eða sviartur lindi á
jakkakraga t'áknar látlnn arf
eftir frænku í Smálöndum
eða borðamaðurinn er útarfi
giuhba nokkurs af Járnbera-
landi. Svartur alklæðnaður
getur þýtt að maður hafi erft
forstjóra. Ef hjcn sjást svart-
klædd frá hvirfli til ilja, og
auk þess með svartan púð-
ulhund í bandi, t'áknar það að
þau hafi feingið miljón eftir
f rí'herrinnu. — V erkaimenn
og 'almúgi sjást ekki með
borða; þeir eru 'arflaust fólk.
Þeir hjá Bonniers buðu
mér til sín og sögðu mér að
bækur væru yfirleitt ekki
■m.'ikið lesnar. Þeir sögðu að
þeiim þætti ágætt ef bók seld-
ist í 3000 ejntökum. Hjá okk-
ur á íslandi þykir það líka
ágætt.. Munurinn er sá að á
íslandi kaupir fertuga'sti
hver maður bók sem selst í
slíkiu upplagi, i Svíþjóð tvö-
þúsundasti hver. Þeir kalla
jafnvel gott í Svíþjóð ef bók
sel'st í helmánigi minna upp-
liagi, C'g ljóðabæ'kur seljast
oft dkki nema í tvö hundruð
eintökum. Ef eins lítið væri
lesið af bókum í hlutfalli við
höfðatölu hér og í Svíþjóð
mundi efeki verða hægt að
gefa úr bæfcur á íslandi og
lestur og skrift leggjast nið-
ur. Ritlaun höfunda eru eftir
þessu. Það er hægt að telja
á fíngrum sér þá höfunda
sænska sem bafa borgara-
legar tekjur af bókum sín-
um. Ritlhöfundur þarf að vera
bernadotti, kálgarðseigandi
eða fríherrinna í hjáverkum
til að ha'lda lífi í Svíþjóð.
Kollegar þav' sögðu rriér að
þs.'m þætti gott ef þeir
fengju 1—3 þúsuind krónur
fyrir bck sem þeir hefðu unn
ið að.árum saman. Vinur
minn' einn, gáfaður rithöfund-
ur. maður á sextugsaldri, gaf
mér. bók éftír' sig nýútkcmna
hja'Bónniérs; 298 síður þétt-
þr'ísffiaéft- i'-stóúðf broti, sem
'hann hafði verið mörg ár að
sernja. IJann fékk 500 krór.ur
í ritlaun fyrir hana. Hvernig
ferðu að íifa, spurði ég. Eg á
kálgarð, sagði hannv