Þjóðviljinn - 17.04.1963, Side 3

Miðvikudagur 17. apríl 1963
ÞlðÐVIUINN
SlÐA 3
Voldug og sögu leg páskaganga!
gegn kjarnavopnum í Bretlandi;
Pacem in terrís
LONDON 15—16/4 — Páskagangan í Bretlandi
gegn kjamorkuvopnum var nú fjölmennari en
nokkru sinni fyrr og allsöguleg þar sem í upphafi
hennar var dreift meðal þátttakenda prentuðum
pésa með leynilegum áætlunum brezku ríkis-
stjómarinnar um hvað gera skuli ef til kjam-
orkustríðs kemur. Pésinn er gefinn út af sam-
tökum sem kalla sig „Njósnara friðarins“ og er
ekki vitað hvemig þau hafa komizt yfir þær upp-
lýsingar sem þar eru birtar.
Pésanum var dreift á föstu-
dagskvöld og kom útgáfa hans
brezku leyniþjónustunni alger-
lega á óvart. Starfsmenn land-
vamaráðuneytisins lýstu því yf-
ir að enda þótt skjalið sé aug-
sýniléga ekki opinbert stjórnar-
skjal séu þó í því svo margar
upplýsingar í smáatriðum að
upphafsmenn þess hljóti að hafa
haft aðgang að mikilvægum
leyndarskjölum.
Sérstökum deildum Scotland
Yard hefur verið falig að rann-
saka málið og hefur Macmillan
forsætisráðherra sjálfur tekið að
sér forystu í rannsókninni.
4 dagra ganga
Mótmæ’agangan gegn kjarn-
orkuvopnum tók fjóra daga og
var gengið frá Aldermaston
Berkshire til Lundúna og endað
á fjöldafundi í Hyde Park, eins
og undanfarin ár. Komið var
til miðborgarinnar síðdegis ann-
an í pásk-um og. kom þá til
nokkurra átaka við lögreglu-
þjóna. sem handtóku 72 göngu-
menn. Áður höfðu nokkrir ver-
ið handteknir á leiðinni frá Aid-
ermaston, grunaðir um ,að hafa
staðið að útgáfu pésans um á-
ætlanir stjómarinnar.
Fóru ttl „leynlstöðvarlnnar"
Strax á laugardag urðu slags-
mál milli lögregluþjóna og nokk-
urra göngumanna á stað fyrir
vestan London, sem í pésanum
er sagður eiga að vera aðal-
stöðvar Bretastjómar í kjarn-
orkustyrjöid. Reyndu lögreglu-
þjónamir að varna mönnum
veginn að neðanjarðarhýsinu
sem bent hafði verið á, en urðu
að láta undan um þúsund
manns sem höfðu tekið sig útúr
aðalgöngunni til að fara þang-
að.
Lögreglan varð undlr
Átökin við lögregiuna í Lond-
on hófust þegar hluti göngu-
manna reyndi að fara aðra leið
til Hyde Park en lögreglan
hafði leyít til að geta komið
við fyrir utan Whitehall, aðal-
stöðvar rikisstjórnarinnar og
stanzað þar til að leggja frek-
ari áherzlu á mótmæli sín. Lög-
reglan var í vonlausum minni-
hluta og beið algeran ósigur
fyrir göngumönnunum sem leidd-
ust útúr garðinum. yfir veginn
óg gegnum lögréglugirðinguna.
Við Victoria járnbrautarstöðina
sló einnig í hart milli lögreglu
og göngumanna.
Hundruð aukalögregluþjóna
voru kölluð út og revndu þeir
hvað eftir annað að mynda
keðju meðfram veginum til
Hyde Park, en þátttakendur
göngunnar brutust í gegn og
hrópuðu: „Beitið ekki valdi“.
Umferðaröns]»veiti
Algert umferðaröngþveiti varð
í miðhluta Lundúna meðan mót-
mælagangan fór bar í gegn. en
hún var svo stór að það tók
hana fimm klukkutíma. Fjöldi
áhorfenda Sem höfðu raðað sér
upp meðfram þejrri leið sem
göngumenn ætluðu að fara
gerðu elnnig sitt til að auka á
erfiðleika lögreglunnar. Um
tíma stanzaði umferðin alveg og
götumar urðu óleysanleg ring-
ulreið fólksbifreiða, vörubíla.
strætisvagna, lögregluþjóna,
gongumannli og áhorfenda.
f mótmælagöngunni mátti sjá
fólk á öllum aldri, unglinga,
gamalmenni, mæður með barna-
vagna, feður með böm sín á
bakinu o.s.frv. Flest kröfuspjöld-
in voru svört og hvít, en ein-
staka rauð. Fremstu menn
göngunnar voru prestarnir John
Collins og Donald Soper sem
eru meðal leiðtoga samtaka sem
berjast fyrir kjamaafvopnun
(CDN).
Pésinn óviðkomandi CÐN
að samtök þeirra ættu engan
þátt í dreifingu pésans frá Njósn-
urum friðarins meðal göngu-
manna. Hinsvegar hafa hin sam-
tökin sem stóðu að Aldermaston
göngunni. Hundraðmannanefndin
svokallaða viðurkennt meðábyrgð
á 15 þús. aukaeintökum af pés-
anum, en segja jafnframt að þau
eigi engan þátt í frumútgáfunni.
Einn meðlimur Hundraðmanna-
nefndarinnar, Kenneth Browning,
var handtekinn með kðrfu fulla
af pésum. Hundraðmannanefndin
var sem kunnugt er stofnuð af
h«imspekingnum Bertrand Russ-
:«ti og hefur lengstum verið und-
ir forystu hans.
Lðgreglan lagði hald á mðrg
þúsund eintök pésans, sem
brezku blöðin halda fram að
muni skapa stjóminni mikla
pólitíska erfiðleika, ef rétt er að
þær upplýsingar sem hann hefur
að geyma hafi borizt út frá á-
byrgum aðilum.
Heímilisföng o.s.frv.
í pésanum eru birt heimilis-
föng og simanúmer stjómarað-
setra í mörgum héruðum sem
Fulltrúar CDN héldu því fram l'eiga að taka stjómina í sfnar
hendur í kjamorkustríði og einn-
ig eru gefin upp nöfn manna
sem eiga að vera yfirmenn þess-
ara stjómarskrifstofa.
Bertrand Russell lávarttor sagði
í yfirlýsingu á mánudaginn að
brezka ríkisstjómin hefði látið
hjá líða að skýra þjóðinni frá
áætlunum sínum í sambandi við
kjamorkustyrjöld þar sem hún
væri ákveðin í að viðurkenna
ekki hvemig atómstríð væri í
raun og veru, eins og komið
hefði fram hvað eftir annað.
Aðeins útvaldir fá að lifa
Áætlanir rikisstjómarinnar
sýna að hún gerir ekki ráð fyrir
að þjóðin lifi áfram eftir kjam-
orkustríð, neira nokkrir útvaldir
stjómarherrar í afskekktum neð-
anjarðarbirgjum sem halda á-
fram að stjóma þaðan sjálfum
sér og milljónum dauðra í héraði
sínu, skrifar Russell.
Harin bætir við að ef stjómin
beitti þó ekki væri nema helm-
ingsorku til að vlnna að afvopn-
un á við þá sem hún nú notar
til að reyna að hafa upp á þeim
sem hafa skrifað pésann, væru
miklu meiri líkur á að Bretar
lifðu af.
Einnig í Vestur-Þýzkalandi voru farnar hópgöngur um þessa páska til að mótmæla kjarnavígbún-
aðinum. Ætlunin hafði verið að í þeim tæki þátt fólk úr öðrum löndum, en með stoð í lögum
frá stjómartíð nazista var því bönnuð Iandvist og er athyglisvert að foringjar vesturþýzkra sósíal-
demókrata hafa lýst blessun sinni yfir þá ráðstöfun, enda þótt margir erlendir skoðanabræður
þeirra yrðu fyrtir barðinu á henni. Einn slíkra manna slapp þó inn í landið áður en bannið var sett
á, brezki Verkamannaflokksþingmaðurinn Anthony Greenwood, sem sést hér á myndinni ávarpa
fund andstæðinga kjarnavopna í hinnl sögufrægu Pálskirkju í Frankfurt am Main.
Bretum meinuð iand-
ganga í V-Þýzkal.
DUSSELDORF 15/4 — 54
Bretar sem setluðu að taka
þátt í mótmælaaðgerðum
gegn kjamorkuvopnum í
Vestur-Þýzkalandi sátu í
þrjá daga í flugvél á flug-
vellinum í Díisseldorf eftir
að þeim hafði verið bönnuð
landganga.
Lögreglan í Dússeldorf not-
færði sér Hitlerstilskipun frá
1938 til að styðja neitun um
landgöngu. Bretarnir mótmæltu
þessu þegar með að setjast nið-
ur í biðsal flugstöðvarinnar og
neita að hreyfa sig þaðan. Urðu
þýzku lögregluþjónarnir að lok-
um að bera þá með valdi út í
flugvélina aftur. Þar neituðu
þeir að spenna á sig öryggis-
beltin og vildi þá flugmaðurinn
ekki leggja af stað.
Brezki ræðismaðurinn í
Dússeldorf reyndi að fá Bret-
ana til að spenna beltin, en
árangurslaust. Þýzíkir kjarna-
vopnaandstæðingar færðu þeim
mat og drykk í flugvélina þar
sem þeir sátu allan föstudaginn,
laugardaginn og fram á sunnu-
dagskvöld. Þeir voru á aldrin-
um 14—70 ára.
Mikill mannfjöldi safnaðist
kringum flugvöllinn á föstudags-
kvöld og aðfaranótt laugardags-
ins til að krefjast þess af yfir-
völdunum að Bretunum yrði
veitt landgönguleyfi og á laug-
ardagskvöldið varð lögreglan að
nota vatnsslöngur til að dreifa
30 Þjóðverjum og 12 Dönum
sem höfðu setzt yfir þvera að-
algötuna i Dússeldorf til að
mótmæla banninu. Margir voru
handteknir.
Bretamir flugu aftur heim
á leið á sunnudagskvöld eftir
sögulega brottför. Örfáum mín-
útum áður en flugvélin hóf sig
á loft kom einn farþeganna
þjótandi út úr vélinni og lagð-
ist fyrir framan hana. Fjórjr
vesturþýzkir lögregluþjónar
gripu hann og ýþtu honum aftur
inn í vélina. Stuttu síðar reyndi
ung stúlka að endurtaka þetta,
en henni var kastað jnn í vél-
ina og hurðinni skellt í lás.
Bretarnir samþykktu að lok-
um að Jeggja af stað gegn þvi
að fimní vesturþýzkum kjarna-
vopnaandstæðingum yrði leyft
að koma með og taka þátf í
mótmælaaðgerðunum í London.
Fleiri þúsund manns tóku
þátt í alls 21 mótmælagöngu
gegn kjarnavopnum á ýmsum
stöðum í Vestur-Þýzkalandi. um
páskahelgina.
Dönum ekki hleypt inn
heldur
í Danmörku var páskagangan
í fyrsta sinn farin um Suður-
Jótland. Komu göngumenn frá
ýmsum stöðum og mættust
göngumar í bænum Haderslev
og gengu þaðan að þýzku landa-
mærunum.
Við landamærastöðina Krusá
var haldinn sameiginlegur fund-
ur danskra og þýzikra kjarna-
vopnaandstæðinga frá Flens-
borg sitt hvoru megin landa-
mæranna.
Fyrst hafði verið ráðgert að
Danirnir gengju með Þjóðverj-
unum til Hamborgar, en þýzk
yfirvöld bönnuðu þeim að taka
þátt í göngunni þangað.
!
I
Jóhannes páfi sendi sinni
stóru og dreifðu hjörð boð-
skap um páskana, en hirðis-
bréf hans, Pacem in terris, á
ekki aðeins erindi til ka-
þólskra manna, heldur sér-
hvers manns, enda hefur þvi
verið veitt meiri athygli og
víðar en dæmi munu vera til
lengi um páfabréf. Þetta síð-
asta hiröisbréf Jóhannesar
XXni staðfestir svo ekki
v«rt»' um villzt að nýr tími
gekk í Páfagarð þegar hann
tó« við æðsta embætti ka-
þólskrar kirkju af Píusi XII.
Blað ítalskra kotnmáiiáita
l’Unitá tekur þannjg saman
meginefni hirðisbréfsms: —
„Nauðsyn t»'iC!la og sáttfýsi
við ríki sósíalismans, mikil-
vægi þ'óðtrmúushre'rtÞiga ný-
lendaójóðœna, brýn nauðsyn
stjómmálaaðgerða til að koma
á kjamorkuafvopnun, kröfur
um aukið lýðræði og félags-
legar umbætur: um öll þessi
atriði er fjallað í hirðisbréf-
inu og sum þeirra em tekin
fastari tökum en í fyrri bréf-
um páfa“.
Hér er ekki rúm til að rekja
efni bréfsins (kannski
gefst færi til þess síðar), en
birtur skal kafli úr lokaorð-
um þess, sem sýnir glögglega
hvilíkur reginmunur er á af-
stöðu Jóhannesar páfa til
sósíalismans og viðhorfum
fyrirrennara hans. Hann ítrek-
ar ummæli sín í setningar-
ræðu kirkjuþingsins í vetur
þegar hann lýsti trú sinni á
gagnsemi viðræðna og auk-
inna samskipta allra manna,
trúaðra og vantrúaðra, vissu
sinni að „sannleikurinn muni
sigra í hyerjum manni“. Síð-
an segir í hirðisbréfinu: „Þess
ber einnig gæt.a .að ekki er
hægt að leggja að jöfnu falsk-
ar heimspekikenningar um
éðli, uppruna og ijrlög manns-
ins og heimsins og hreyfingar
sem upp hafa komið og sett
hafa sér ákveðin efnahags-,
félags-, menningar- og stjóm-
málamarkmið, enda þótt þess-
ar hreyfingar eigi upptök sín
í slíkum kenningum og hafi
haft þær og hafi enn að leið-
arljósi. .. Hver getur neit-
að því að þessar hreyfingar
eru jákvæðar og lofsverðar,
að þv| leyti sem þær hlíta
reglum réttrar hugsunar og
túlka réttmætar þrár manns-
ins? Af þessum sökum verður
ljóst, að nánari tengsl eða
hagnýtt samstarf við þessar
hreyfingar, sem til skamms
tíma var ekki talið heppilegt
eða æskilegt, verður það nú.
eða getur orðið það von bráð-
ar“. Engum blöðum er um
það að fletta að þama á páfi
við samskipti kaþólskra manna
og kommúnista; í bréfi sína
gerir hann greinarmun á
„villigötunum" og þeim sem
hafa viUzt inn á þær. hinum
„villuráfandi", þ.e. á mllli
hins óguðlega marxisma og
kpmmúnista sem leggja sig
fram við að „túlka réttmæt-
ar þrár mannsins“.
fflIMES í London leggur
þetta út á þennan veg:
„Með öðmm orðum sagt er
gerður greinarmunur á hinni
kommúnistísku fræðikenningu
og kommúnismanum í verki.
Páfi gefur í skyn í hirðisbréfi
sínu, að framkvæmd komm-
únismans geti túlkað réttmæta
þrá mannsins og hún geti
verið jákvæð og lofsverð. Þeg-
ar sá greinarmunur hefur
verið gerður er hægt að taka
upp samstarf við framandi
mannfélag að efnahags-, fé-
lags-, menningar- og stjóm-
málamarkmiðum sem bæði
eru heiðvirð og gagnleg”. Svo
segir Times.
Svipuð er niðurstaða franska
vinstriblaðsins Liberation.
Það segir: „Mesta nýmælið f
boðskap Jóhannesar XXIII er
að hann hafnar algerlega
hugmyndinni um ídeólógíska
herferð og segir þannig skilið
við sameiginlega stefnu þeirra
Píusar XII og Foster Dulles.
Jóhannes páfi vill að kirkjan
kannist við heiminn eins og
hann er, skiptan milli ríkja
kapítalismans og rikja sósial-
ismans. Á sama hátt eiga
kristnir menn hverrar þjóðar
að hætta að forðast guðleys-
ingja og villutrúarmenn sem
pestina, heldur taka upp bróð-
urlegt og nytsamt samstarf
við kommúnista um efnahags-
mál og stjómmál án þess að
víkja hætishót frá kennisetn-
ingum sínum“. Það er þetta
sjónarmið páfa sem ræður því
að hann hefur gefið hirðis-
bréfi sínu nafnið „Pacem in
terrjs“; með fleirtölumyndinni
„terris" gefur hann til kynna
að hann vilji ekki aðeins frið
„á jörðu“, heldur líka frið
. „í löndunum".
En þótt orð páfa um rétt-
mæti og nauðsyn hagnýts
samstarfs kristinna og van-
trúaðra, kaþólskra og komm-
únista, að velferð mannsins
hafi vakið mesta athygli, og
það fyrir þá sök að með þeim
er brotið blað i tvö þúsund
ára sögu Rómarkirkjunnar.
eru vamaðarorð hans til
mannkyns á öld kjamorku-
vopnanna ekki síður þess virði
að þeim sé gaumur gefinn —
og liggur reyndar sama hugs-
un að baki beggja. Hann vís-
ar á bug margþvældri kenn-
ingu pólitíkusa og setustofu-
herforingja á vesturlöndum
um að kjamavopnin veiti
mannkyninu vöm gegn stríði,
að hið svokallaða „ógnajafn-
vægi“ sé trygging fyrir þvi
að friður haldist í heiminum.
heldur vofa ógnlr kjarnastríðs-
ins yfir mönnunum á meðan
vopnin eru í höndum þeirra.
ragnarökin geta orðjð fyrir
slysni, mistök eða misskilning.
Þar tekur páfi i sama streng
og friðarsinnar um allan
heim. „Af þeim sökum", segir
hann, „krefst réttlætið, vizkan
og mannúðin að vígbúnaðar-
kapphlaupið verði stöðvað; að
allir dragi samtímis úr þeim
vfgbúnaði sem þeir hafa nú;
að sett verði þann við kjams-
vopnum og að lokum komið
á afvopnun undir raunhæfu
eftirliti".
Þessi kafli hirðisbréfsins
hefur fengið misjafnar
undirtektir sem reyndar aðr-
ir. Sovézk blöð hafa þannig
gert mikið úr honum og í
Tass-skeyti sem dagsett er í
Páfagarði er hann sagður
vera meginatriði bréfsins.
New Tork Times, áhrifa-
mesta blað Bandarílkjanna,
þar sem ka'þólskur forseti
ræður nú ríkjum 'j fyrsta
sinn, er hins vegar staðráðið
að hafa orð páfa að engu,
því að það segir: „Vestur-
lönd verða að halda áfram að
vígbúast gegn kommúnista-
hættunni til að varðveita
friðinn á þann eina hátt sem
nú er tiltækur: með því raun-
hæfa valdajafnvægi sem tjl-
vera okkar er komin undir".
Aðrar undirtaktir hefur boð-
skapur páfa fengið í einu
strangkaþólskasta landi ver-
aldar. þar sem kommúnistar
ráða þó ríkjum, Póllandi.
Blaðið Zycie Warszawy kall-
ar boðskap páfa „hirðisbréf
friðsamlegrar sambúðar“. Illa
dulin óbeit ráðamanna á vest-
urlöndum og málgagna þeirra
á boðskan Jóhannesar páfa
verður ef til vill skýrð með
fyrirsögn þeirri sem útbreidd-
asta blað Bretlands. Daily
Mirror. valdi á frásösrn sína
af honum- „Páfinn halla- sér
til vinstri" ás.
f