Þjóðviljinn - 14.06.1972, Side 4

4 S’ÐA — ÞJÓÐVILJINN Miðvikudagur 14. júni 1972.
Frá nýlegri uppreisn og stjómarskiptum i Malagasý-lýðveldinu
Ar 1956. Fyrir sextán árum, eða allt áð Jjví einum
mannsaldri miðað Við þau lönd þar sem meðal-
aldurinn er enn þá allt of skammur, þá stofnaði
Philibert Tsiranana sósíaldemókrataflokk eyjar-
skeggja. Tsiranana var þá þingmaður í þessari
frönsku nýlendu og átti heima í Majunga á vestur-
strönd Madagascar. í kringum hann var handfylli
af minniháttar embættis- og skrifstofuliði á veg-
um nýlendustjórnarinnar. Philibert Tsiranana stóð
í því rykti að vera „vinstri maður” enda stofnandi
„flokks hinna arflausu á Madagascar". Hann gerð-
ist áhrifamaður meðal verkafólks, barðist gegn
íhaldsflokki innflytjenda og nýlenduherranna,
gerði bandalag við þjóðernissinna og krafðist sjálf-
stæðis til handa þjóð sinni.
Ar 1972. Tsiranana forseti, innilokaður í höll
sinni, horfir á það út um gluggann hvar ráðhúsið
í Tananarive brennur. Uppreisnarmenn höfðu
kveikt í því, stúdentar, kennarar, verkamenn, at-
vinnuleysingjar, skrifstofumenn. . . . Mannfjöldinn
gerir hróp að honum og krefst þess að hann segi
af sér. Forsetinn er ásakaður um að ganga að öllu
leyti erinda hins gamla nýlenduveldis, enda ráði
það yfir fræðslumálum lýðveldisins og stjórni
efnahagsmálum þess. Þar við bætist að Frakkar
hafa meiriháttar herstöðvar á eynni með samtals 4
þúsund manna liði, þar á meðal eru sveitir sér-
þjálfaðar í að bæla niður nýlenduuppreisnir, þ. e.
úr útlendingaherdeildinni og fallhlífahermenn.
Þetta sá Tsiranana forseti er hann leit út um gluggann á höliinni sinni í Tananarive 13. maf sl.
í sambandi við þá atburði er
gerðust í Malagasý-lýðveldinu
um miðjan maí í vor, hafa menn
minnzt svokallaðra stúdentaupp-
reisna á Vesmrlöndum og tekið
þær til samanburðar. Venjan er
sú að kallað er á lögregluna,
menn em lamdir óspart í höf-
uðið með kylfum og þeir sem
taldir eni forsprakkar fangelsað-
ir. En þetta hafi nú verið eirt-
hvað annað á Madagascar, þar
hafi hinir ungu uppreisnarmenn
ekki aðeins fengið loforð um
endurbæntr í fræðslumálum,
heldur hafi þeir í raun og veru
fellt heila ríkisstjórn.
Stúdentaunpreisn 09
bændabylting
En þetta er fegmð og fölsk
mynd af ástandinu. Enda vont
það ekki sriídentar einir sem
risu upp, þó að hlunir þeirra
væri áberandi. Og kröfur þeirra
um endurbæmr í fræðslumálum
voni ekki annað en liður í alls-
herjar uppgjöri við nýlenduveld-
ið og íhaldsstjórn Tsiranana.
Loks er svo að geta, að stjórn-
arskiptin þýða alls ekki breytta
- stjórnarstefnu, heldur hert tök á
ríkisvaldinu.
Tæring og atvinnuleysi er
hlutskipti æ fleiri meðal alþýðu
manna. Verðlag fer hækkandi en
kaupgjald ekki í þessu örsnauða
landi. Matvæli em af skornum
skammti, svo að meira að segja
efnahagsmálaráðherrann Johasy
hefur haft um það þau orð, að
það væri „óeðlilegt og raunar
HASSREYKJENDUR
SÖGÐU FORSETA
TIL SYNDANNA
Malagasý-lýðveldið var
srofnað árið 1960 á eynni
Madagascar, sem liggur í
Indlandshafi nálægt strönd-
um Afríku sunnanverðrar.
Landið er ríflega helmingi
stærra en ísland og þar býr
tim IV2 miljón manna.
Frakkar gerðu það að ný-
lendu sinni skömmu fyrir
síðustu aldamót, og þeir
hafa enn úrslitaáhrif í efna-
hagslífi og varðandi utan-
ríkispólitík landsins þrátt
fyrir formlegt sjálfstæði
þess. Atvinnulíf er enn afar
fmmstætt og þjóðarfram-
leiðsla á nef hvert er með
því Iægsta sem til er í
nokkm landi. Nautgriparækt
og akuryrkja era aðalat-
vinnuvegirnir. f höfuðborg-
inni, Tananarive, em á
fjórða hundrnð þústmd íbúa.
hneyksli að sjá fólk í löngum
biðröðum eftir lirísgrjónum í
hrísgrjónaræktarlandi".
Fólk var seinþreytt til vand-
ræða — þangað til fyrir einu
ári. Þá brauzt út blóðug bylting
meðal bænda í suðurhéraðinu
Tulea. Hún var barin niður en
800 manns lágu í valnum, 500
„forkólfar" voru setrir í fanga-
búðir. Tsiranana tók að órtast
um sig og í öryggisskyni lét
hann loka náinn samverkamann
sinn um margra ára skeið, vara-
forsetann Resampa, bak við lás
og slá. Með þessu afhöfðaði
hann líka sósíaldemókrataflokk-
inn sinn, en tilvera hans var
þó ofboð lítil lýðræðistrygging
fyrir eyjarskeggja.
Fyrr á þessu ári var Tsiranana
endurkosinn forseti í þriðja sinn
án nokkurrar mótstöðu. Og það
lýsir kannski stjórnarfari hans
býsna vel, að einmitt í Tulea-
héraðinu, þar sem uppreisnin var
í fyrra, fékk forsetinn ekki eitt
einasta mótatkvæði, að því er
kjörstjórnir sögðu.
„Hassreykjendur"
hristu aí sér slenið
Stúdentar höfðu fulla ástasðu
til að ríða á vaðið í almennri
uppreisn nú í vor. Um margra
ára skeið hafði verið daufheyrzt
við öllum kröfum þeirra um að
laga kennsluna að aðstæðum
hinnar fátæku en að forminu til
nýfrjálsu þjóðar. — Ár eftir ár
höfðu stúdentar sem brautskráð-
ust bætzt í hóp atvinnuleysingja,
þar eð landið gat ekkert hagnýtt
þeirra gamald. frönsku mennmn.
Stúdentar lém til skarar skríða
á gömm Tananarive, en Tsiran-
ana hélt að allt mundi detta í
dúnalogn þegar lögregla hans
var búin að handtaka 350 af
„þeim æsmsm". Þetta væm
hvort sem er ekki annað en
slappir hassreykjendur, eins og
stúdenmm hafði þá nýlega verið
lýst í sjónvarpi eyjarinnar. En
„óeirðirnar" héldu áfram, og eft-
ir þetta var kveikt í ráðhúsinu
sem fyrr er sagt, og prentsmiðja
morgunblaðsins (stjórnarmálgagn
á eynni) brennd til ösku.
Tsiranana varð hræddur og
þorði ekki annað en sleppa stúd-
entunum úr haldi (að undan-
teknum 5 sem höfðu „látizt" í
fangelsinu) og hét umbótum í
háskólunum. Síðan setti hann
herlög í höfuðborginni. Þegar
allt kom fyrir ekki og kröfu-
göngur héldu áfram, fól hann
öll völd í hendur formanni her-
foringjaráðsins, hershöfðingjan-
um Ramanantsoa.
Tsiranana sagði ekki af sér
því hann vonaðist eftir að mega
halda höll og heiðri. En fyrsta
verk Ramanantsoa var að til-
kynna að stjórn hans íhugaði
þjóðaratkvæðagreiðslu til að
skera úr þvf, hvað ætti að gera
við úrþvættið hann Tsiranana.
Með þessu var Ramanantsoa vit-