Þjóðviljinn - 01.08.1974, Síða 7

Fimmtudagur 1. ágúst 1974. ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 7
Forseti bæjarstjórnar er fram-
sóknarmaðurinn Guðmundur
Bjarnason.
Ein kona situr i bæjarstjórn
Húsavikur.
Seyöisf jöröur
A Seyðisfirði samanstendur
meirihlutinn af þremur fulltrúum
Framsóknarflokks og tveimur
fulltrúum Sjálfstæðisflokks.
Framboðsflokkur kom að einum
bæjarfulltrua, sem ekki er form-
lega aðili að méirihlutanum, en
mun hafa kpsið með meirihluta-
mennunum i nefndir og ráð
bæjarins.
i minnihlutanum eru þrir
fulltrúar af sameiginlegum lista
óháðra kjósenda, Alþýðuflokks og
Alþýðubandalags, einn fra hverj-
um framboðsaðilanum fyrir sig.
Kristján Þorgeirsson, sem ráð-
inn var bæjarstjóri til Seyðis-
fjarðar 1. september i haust er
leið, hlaut ekki náð fyrir augíiti
hins nýja meirihluta og hefur þvi
vérið ráðinn maður að nafni
Jónas Hallgrimsson til þess að
gegna starfinu. Forseti bæjar-
stjórnar er framsóknarmaðurinn
Hörður Hjartarson.
Tvær konur eiga sæti i bæjar-
stjórn Seyðisfjarðar, og ganga
Seyðfirðingar næstir Grindvik-
ingum i kvensemi við val bæjar-
fulltrúa.
Eskif jöröur
Eskifjörður var endurreistur
sem kaupstaður með lögum frá
alþingi i vor. Eftir bæjarstjórnar-
kosningarnar höfðu framsóknar-
menn forgöngu um meirihluta-,
myndun, og völdu sér til sam-
starfs einn Alþýðuflokksmann og
tvo sjálfstæðismenn. Tveir bæj-
arfulltrúar Alþýðubandalagsins
eru i minnihluta.
Bæjarstjóri var ráðinn Jóhann
Klausen, sem verið hafði sveitar-
stj. þeirra Eskfírðinga. Forseti
bæjarstjórnar er Kristmann
Jónsson framsóknarmaður.
Engin kona er i bæjarstjórn á
Eskifirði.
Vestmannaeyjar
Fyrir kosningarnar i vor var
meirihluti starfandi i Eyjum, sem
mýndaður var:af Alþýðubanda-
lagi, krötum og framsóknar-
mönnum. 1 kosningunum i vor
buðu framsóknarmenn og
Alþýðubandalag fram sameigin-
legan lista og fengu tvo fulltrúa,
en kratar fengu þrjá. Sjálfstæðis-
flokkurinn fékk fjóra menn
kjörna eins og áður var.
Meirihlutinn i Eyjum stendur
ekki alveg traustum fótum fyrir
þær sakir, að framsóknarmenn
langar öll lifandis ósköp til þess
að gera frægasta fallkandidat úr
tvennum kosningum þessa árs að
bæjarstjóra i Vestmannaeyjum,
en þó féllust þeir á, að kjósa sér
Magnús H. Magnússon sem bæj-
arstjóra til éins árs, en Magnús
hefur gegnt þvi starfi i það
minnsta um tveggja kjörtimabila
skeið.
Fyrir vikið má segja að fram-
sóknarmenn hafi fengið kosinn
forseta bæjarstjórnar, 'Sigurgeir
Kristjánsson.
Ein kona situr i bæjarstjórn
Vestmannaeyja.
Samtals
t þeim þrettán kaupstöðum,
sem einn framboðslisti náði ekki
hreinum meirihluta, hafa meiri-
hlutar verið myndaðir á þennan
hátt:
Framsókn + Sjálfstæðisfl = 3
Framsókn + kratar = 2
Framsókn + kratar + ihald = 2
Framsókn + kratar +
Alþýðubandalag = 4
íhald + óháðir = 1
íhald + Samtök frjálsl. = 1
Af þessu sést, að ihaldið vinnur
með hverjum sem er. Framsókn
einnig. Alþýðubandalagsmenn
hafa ekki efnt til meirihlutasam-
starfs nema með þeim flokkum,
sem sjálfir kenna sig við vinstri
stefnu.
14 konur hafa verið kjörnar i
bæjarstjórnir 11 bæjarfélaga. I
þremur bæjum eru tvær konur i
bæjarstjórn, það er i Reykjavik,
en þar eru þær tvær af 15, á
Seyöisfirði eru þær tvær af niu og
i Grindavik, þar sem tvær konur
sitja i bæjarstjórn sem skipuð er 7
fulltrúum. —-úþ.
Af Marx,
Freud og
kvenfólki
Frá fyrsta degi ráðstefnunnar.
í siðustu viku var
haldin i Háskóla íslands
fimm daga ráðstefna
um ,,Hugmyndir og hug-
myndafræði i Norður-
landabókmenntum” og
var miðað við timann
eftir fyrri heimsstyrj-
öld. Samtök háskóla-
manna, sem við norræn
fræði fást, IASS. héldu
þessa ráðstefnu, sem er
hin tiunda i röðinni.
Erfiðir draumar
Sveinn Skorri Höskuldsson
próf. var forseti IASS þetta tima-
bil og þar með formaður und-
irbúningsnefndar, en frá og með
aðalfundi IASS flyst þessi ábyrgð
yfir til 'Belgiu, og verður næsta
ráðstefna haldin i Ghent.
Ekki var annað að heyra á ráð-
stefnunni en menn væru mjög
ánægðir með skipulagningu henn-
ar og starf, og margir gátu um
mikla gestrisni opinberra aðila,
sem eru vissulega vinsamlegri
slikum tildragelsum en annars
staðar þekkist. Enda sagði hinn
nýi forseti IASS, Bolckmans, að
sig væri þegar farið að dreyma
illa um nætur — ekki svo mjög
fyrir innrás Normarina eins og
forfeður hans flæmsku á sinum
tima — heldur vegna þeirrar
þungu byrði, sem hið islenska for-
dæmi gæfi.
Efnablanda
Eins og áður hefur verið raki.ð
að nokkru hér i blaðinu, var byrj-
að á inngangserindum um þróun
hugmyndakerfa i bókmenntum i
hverju landi fyrir sig. Vissulega
var hún um margt hliðstæð i þess-
um skyldu liJndum, enda þekktu
þau öll verðmætakreppu eftir
fyrra strið, heimskreppu siðar,
hörku i stéttastriði, fasisma.
Menn leituðust við að setja saman
i kerfi þær hugmyndir, sem gætu
oröiö þeim einskonar fastur
punktur i hraðbreytilegum heimi.
Menn beittu Freud til endurskoð-
unar á fyrri viðhorfum til fjöl-
skyldu, uppeldis og kynlifs og
Marx sér til skilnings á þjóðfé-
lagsvandamálum, og var algengt
að menn reyndu að skeyta þess-
um ágætu júðum saman. Menn
trúðu á skynsemi, rökvisi, gagn
rýni, stéttvisi og mættu viðbrögð-
um hjá boðberum dulrænu, trúar-
legrar sameiningarhyggju,' þjóð-
ernishyggju. Eins og að likum
lætur varð efnablandan i bleki
bókmenntamanna oft næsta flók-
in, ekki sist hjá tslendingum og
Finnum, sem urðu ekki fyrir
verömætakreppu i sama mæli og
aðrir eftir fyrra strið, en
voru þá og. lengi siðan afar upp-
teknir við þjóðernismál og sjálf-
stæöismál, um leið og þeir heyja
sin stéttastrið eins og aðrir menn.
Finnar
mest forvitni að finnska yfirlits-
fyrirlestrinum —um Finna vitum
við minnst. Johan Wrede frá
Helsinki hélt þvi t.d. fram, að það
hefði ekki verið fyrr en eftir ósig-
urinn i styrjöldinni siðari, að
Finnar gátu tekið að lita á sögu
sina hlutlægt, gátu „afróman-
tiserað” hana, ef svo mætti segja.
Hann sagði einnig, að það hefði
ekki verið fyrr en Vainb' Linna
(höfundur Óþekkta hermannsins)
gaf út „Fram þjáðir menn”, að
til varð lýsing á hinu heiftarlega
borgarstriði milli hvitliða og
rauðliða i Finnlandi eftir rúss-
nesku byltinguna, sem báðir aðil-
ar, arftakar rauðra og „hvitra”
hugmynda, gátu sætt sig við.
Spyrja má: Er þetta framför?
Vist er að bókmenntir hafa unnið
pokkurn sigur i hlutlægni. Sem
svarar þá liklega til þess, sem
Finnar missa i pólitískri ástriðu.
Ég spurði Johan Wrede að þvi,
hvort það væri eins i Finnlandi og
hér, að höfundar hefðu af þvi
þungar áhyggjur, að þeir skrifuðu
fyrir litið samfélag og raddir
þeirra heyrðust ekki um viðan
heim. Hann taldi sig kannast
nokkuð við þennan söng, ekki sist
meðal sænsk-finnskra höfunda.
Svo er mál með vexti, sagði hann,
að sænsk-finnskar bókmenntir
eru litiö lesnar i Sviþjóð, og hér
við bætist, að sænskir Finnar lesa
ekki sinar bókmenntir, þótt að-
eins sé það nú farið að skána upp
á siðkastið. Að þvi leyti eru is-
lenskir höfundar betur settir að
þvi mér skilst, en að öðru leyti má
vel bera þessi málsamfélög sam-
an.
Misjafnir marxistar
Leið ráðstefnunnar lá frá yfir-
litsfyrirlestrunum til umræðu-
hópa og svo til fyrirlestra, sem
fjölluðu um hugmyndir og
strauma i verkum einstakra höf-
unda. I hópunum var rætt um
freudisma og marxisma, existen:
sialisma og trúarhreyfingar,
barnabækur og kynskiptingu I
bókmenntum. Einn þátttakandi
hefur ekki möguleika á að fylgj-
ast nema með einum hópi, og eins
og kannski var eðlilegt hnusaði
undirritaður af marxistum. Þar
mættust fulltnlar þess marx-
isma, sem iðkaður er um austan-
veröa álfuna (tveir háskólamenn
frá Greifswald i DDR), og svo
Norðurlandamenn, sem meira
hafa lagt sig eftir nýjum, vest-
rænum „vinstrivilium”. Eins og
viö mátti búast fór svo, að hver át
úr sinum poka, og hefði þurft
betri undirbúning til að takast
mætti að koma á raunhæfara
sambandi. En allavega má segja,
að menn hafi haft góðan vilja til
að hlusta hver á annan, og skyldi
ekki vanþakka það:
Ætlar konan
að lifa?
Kannski er dálitiö út i hött að
reyna að drepa á einstaka fyrir-
lestra; þá er allavega ekki hægt
að skoða svo vit sé i, fyrr en þeir
koma út á prenti. Helga Kress
talaöi t.d. um meðferð á konum i
siðustu bókum Indriða G., Thors,
Svövu og Guðbergs. Má vera að
einhverjum hafi fundist máls-
meðferð full ögrandi, jafnvel
ósanngjörn i garð Indriða, til
dæmis. En þvi ekki það? Kvenna-
málin eru i reynd ferskasti „mál-
staðurinn” og einkar fróðlegt
framhald á glimu rithöfunda við
bæöi Freud og Marx á fjórða ára-
tugnum. Þvi er engin ástæða til
aö frábiðja sér „einhliða” skoð-
un, að hlutirnir séu yddir til að
menn taki við sér, veiti betur at-
hygli þvi sem þeir áður létu sér
sjást yfir. Ég get t.d. játað fyrir
mina parta.aðræða Helgu minnti
mig á, að ég hafði sem lesandi
Leigjandans eftir Svövu
Jakobsdóttur gleymt að hugsa
um húsmóðurina i sögunni sem
persónu með sérstakri aðild og
rétti, svo mjög var maður upp-
tekinn við sameiginleg viðbrögð
hennar og manns hennar við
leigjandanum, — við samskipti
þessara tveggja tslendinga við
þann sem kom.
Og svo börnin
Fyrirlestur Mettu Winge frá
Danmörku minnti rækilega á, að
hvergi er auðveldara að fylgjast
með framvindu hugmyndakerfa
en i barnabókum, og um leið á
það, að ihaldsöm viðhorf eru þar
miklu sterkari og seigari en i
þeim bókum, sem skrifaðar eru
fyrir fullorðna. Barnabækur hafa
verið hólfaðar i drengja- og
telpnabækur og kynjahlutverkun-
um óspart haldið fram með hefð-
bundnum hætti. Drengjabækur
hafa verið i anda borgaralegrar
einstaklingshyggju. Fátækt er
þar ekki þjóðfélagslegt fyrirbæri,
heldur einstaklingsvandi: Sagan
segir frá pilti sem fæddur er til
erfiðra kjara en sækir fram með
áræðni og foringjahæfileikum, —
um leið og hann er hundrað
prósent löghlýðinn og hollur opin-
beru siðgæði. Hann er ekki til i
sinu umhverfi, heldur þrátt fyrir
það. A siðari árum hefur þó orðið
sú breyting á skárri barnabókum,
að telpnabókin hefur horfið inn i
drengjabókina. Og i stað aðdáun-
ar á hinum sterka einstaklingi,
sem öllum tálmunum ryður úr
vegi, er komin viss dýrkun á sam-
hentum hópi, litlu samfélagi, —
sem svo að sinu leyti skákar alls
konar illþýði og hættum. Miklu
minni breytingar verða siðan á
þeim bókum, sem höfundar
semja i löngum flokkum með æs-
ingar og gróða einn i huga. Og
siðan er hin sósialiska barnabók
rétt að fæðast, þótt hún sé reynd-
ar ekki farin að bera sig um nema
i Sviþjóð.
Leitin i
Atórastöðinni
Janet Mawby frá East Anglia
háskólanum flutti mjög áheyri-
legan fyrirlestur um „kollektiv-
ar” skáldsögur; þegar menn á
þriðja áratugnum reyndu að gera
sér grein fyrir afmörkuðum hópi
manna, skipshöfn, vinnufélögum,
sambýlisfólki, litlu samfélagi, og
þá gefa sem ýtarlegasta heildar-
mynd af viðbrögðum þeirra,
einkum við ýmsum ótiðindum á
timum kreppu og fasisma. Þeir
sem heyrðu kunnu margt lofsam-
legt að segja frá erindi Eliasar
Bredsdorffs um það, hvernig
Freud, og þó sérilagi Marx
smeygði sér inn I skáldsögur
Kirks, t.d. þá sem segir frá
heimatrúboðsfiskifólki á hrjóstr-
um Jótlands, og hvernig margir
létu sér sjást yfir þessi tiðindi. Þá
var einnig mjög vel útfærð lýsing
Auduns Tvinnereim frá Björgvin
á áhrifum Wilhelms Reichs á Sig-
urd Hoel, sem fyrir þeirra sakir
komst að þeirri niðurstöðu, að fé-
lagsleg frelsun væri litill fengur,
nema henni fylgdi kynferðisleg
frelsun einnig. Þessi fróð-
lega blöndunartilraun á ýmsu úr
Marx og Freud endaði að ýmsu
leyti einkennilega — þegar Sigurd
Hoel vildi gera sér grein fyrir fas-
imsa eftir striðið, leitaði hann
ekki að félagslegum rótum hans,
heldur að margVislegum vand-
kvæðum i uppeldi og einkalifi við-
komandi einstaklinga fyrst og
fremst.
Siðasta fyrirlesturinn flutti
Hermann Pálsson,og var hann
um Atómstöðina — og eins og við
mátti búast fjölgaði forvitnum að
mun meðan þau tiðindi gerðust.
Hann nálgaðist þetta efni á nokk-
uð óvæntan hátt. Þvi fór
fjarri, að hann vildi gera litið úr
pólitisku inntaki verksins, sam-
hengi þess við átök timans. En
hann fjallaði mest um verkið sem
einskonar tilbrigði við „leitar-
skáldsögu”, söguna af þeim, sem
fer aö heiman i leit að merkum
sannindum og dýrmætum (og
sneri kannski heim til fyrri ver-
aldar aftur, þótt Ugla i Atómstöð-
inni geri það ekki). 1 þvi sam-
hengi lagði hann mest út af val-
kostum Uglu, skilningi hennar á
þvi, hvað sé að vera frjáls, vera
manneskja.
Þar með skal sleginn botn i
lauslegt spjall — en næstu daga
birtum viö nokkur viðtöl við þátt-
takendur. —áb.
Kannski var Islendingum einna
FRÁ BÓKMENNTARÁÐSTEFNU. Á.B. TÓK SAMAN