Þjóðviljinn - 11.01.1976, Blaðsíða 5

Sunnudagur 11. janúar 1976. ÞJóÐVILJINN — StÐA 5
Vinstrisinnar hafa verið
„hreinsaðir” úr portúgalska
hernum. Eftir eru svonefndir
„hægfara sósíalistar” og þeir
sem eru til hægri við þá.
f borgaralegri pólitik stendur
Mario Soares og sósialistaflokkur
hans uppi i dag sem sigurvegar-
ar. En i skugganum biða færis
flokkar og hópar sem munu ekki
heldur sætta sig við völd sósial-
demókrata, sterk öfl sem hafa
gert sér áform sem stefna langt
til hægri við þá þróun sem Mario
Soares og „hófsamir sósialistar”
úr hópi herforingja kunna að hafa
búist við að hreinsanirnar sem
kenndar eru við 25ta nóvember
kynnu áð leiða til.
Hreinsanirnar hófust eftir að
nokkrar róttækar fallhlifarsveitir
gerðu uppreisn 25. nóvember —
en sterkur grunur leikur einmitt á
þvi að sú uppreisn hafi verið
ögrunarspil hægrisinna, enda var
hún öll i skötuliki og naut ekki
stuðnings sterkari vinstriafla. En
hún var kærkomið tækifæri mið-
og hægrisinnum. Átta dögum eftir
25. nóvember var herlögum aftur
aflýst i Lissabon og sjötta stjórnin
eftir að fasistaveldið hrundi tók
við völdum -— saman sett af sömu
flokkum og áður. Ein helsta
spurning sem henni mætti var sú,
hvort að herinn skyldi halda á-
fram að hafa opinskátt einn eða
fleiri fingur á stjórnmálúm, eða
hvort hann skyldi „hverfa aftur
til herbúðanna” og láta pólitisku
flokkana eina um stjórnmál
landsins.
MFA er úr sögunni
Formlega séð er enn haldið á-
fram viðræðum um þetta mál. En
blað eins og Le Monde heldur þvi
fram, að i reynd hafi herinn nú
þegar „snúið aftur til herbúð-
anna”. MFA, Hreyfing hersins,
er ekki til lengur. Hann heitir nú
bara hinu hlutlausa nafni FAP,
Her Portúgals.
1 samningi sem gerður var við
hina pólitisku flokka fyrir tæpu
ári var það tekið fram, að MFA
skyldi halda áfram að vera póli-
tiskt forystuafl i landinu um 3-5
ára skeið. Samningurinn var
gerður fyrir þingkosningar sl. vor
og af hálfu MFA var þar um að
ræða tryggingu fyrir þvi, að ekki
yrði snúið langt aftur til hægri i
stjórnmálum, jafnvel þótt hægri-
öflin fengju (i krafti langvarandi
einokunaraðstöðu til innrætingar
og áróðurs áður fyrr) sigur i
kosningunum.
En i raun er langt siðan um hef-
ur verið að ræða einhuga pólitiska
hreyfingu hersins, MFA. And-
stæðurnar innan þessarar liðsfor-
ingjahreyfingar (en i henni munu
aldrei hafa verið fleiri en um 20%.
af liðsforingjum Portúgals) hafa
verið að skerpast i áföngunum
allt frá hinni glöðu blómabyltingu
þann 24. april 1974.
Eftir áttunda júli 1975 varð
klofningurinn greinilegri en
nokkru sinni fyrr. Það var þann
dag, að MFA tók þá ákvörðun á
ráðsfundi sinum, að alþýðuvöld-
um skyldi komið á i Portúgal,
sem byggð væru á alþýðufundum
— verkamannaráða, hverfa-
nefnda, hermannaráða o.s.frv.
Hið „beina” lýðræði átti að rikja.
Fulltrúalýðræðinu var ekki treyst
fyrir byltingararfinum.
Þetta leiddi til þess að sósial-
istaflokkurinn fór þegar úr stjórn.
Næstu daga braust út fyrsta alda
hermdarverka gegn kommúnist-
um i höfuðvigi kirkjunnar og i-
haldsaflanna i norðurhluta Portú-
gals. Margar skrifstofur
kommúnista og annarra vinstri-
flokka voru brenndar eða eyði-
lagðar með öðrum hætti.
MFA og byltingarráð hennar
skiptist þá i a.m.k. þrjár fylking-
ar, sem hver um sig hafði sina
stefnuskrá.
Goncalvistar svonefndir fylktu
sér um þáverandi forsætisráð-
herra, Vasco Goncalves, en talið
Nokkrar af heistu persónum hins portúgaiska drama á fjöldafundi i fyrrasumar: Costa Gomes forseti I
ræðustól, til hægri við hann stendur Cunhal, formaður kommúnistaflokksins, fremst sitja þeir Gon-
calves þáverandi forsætisráðherra og Azevedo, forsætisráðherra sjöttu ríkisstjórnarinnar.
■Porto
ÍTUGAL
Hægri
sveifla í
Portúgal
var að stefna hans væri skyld
þeirri sem kommúnistaflokkur-
inn fylgdi. „Byltingarsinnar”
fylktu sér um Carvalho, yfirmann
öryggissveitanna Copcon. Þeir
„hófsömu” — einskonar sósial-
demókratar stóðu með Melo
Antunes utanrikisráðherra, sem
studdist við svonefnt „Skjal hinna
niu” (niu fulltrúa úr byltingar-
ráðinu). Þetta sama skjal naut og
stuðnings sósialistaflokksins og
PPD, alþýðudemókrata svo-
nefndra.
Þeirsem nú hafa verið „hreins-
aðir” og fangelsaðir (um 180 liðs-
foringjar sitja inni) eru fyrst og
fremst úr röðum Goncalvista og
„byltingarsinna”.
Nú þegar samningurinn milli
MFA og pólitisku flokkanna er að
hverfa úr sögunni ber mönnum að
hafa það i huga, að það eru ein-
mitt hægriöflin sem hafa mest
hvatt til þess að herinn „snúi aft-
ur til herbúðanna”.
Fasistalögregla
Dagana eftir 25. nóvember var
hinn „hófsami sósialisti” Melo
Antunes (sem nú lendir lengst til
vinstri i „sótthreinsuðu” bylting-
arráði) bersýnilega mjög á-
hyggjufullur yfir hinum sterka
þrýstingi frá hægri. Hann var og
sá eini sem mælti mjög með þvi,
að MFA-hreyfingin yrði áfram til
sem „aflvél” byltingarinnar. Og
endanlegri ákvörðun um hlutverk
MFA var frestað þar til fram yfir
nýjár.
En sósialistaflokkur Mario
Soaresar hefur einnig stutt þá
hugmynd að herinn snúi aftur til
herbúðanna, með þeim röksemd-
um að lýðræðið krefjist þess að
pólitisku flokkarnir taki sjálfir
völdin.
Fulitrúar sósialistaflokksins
(en margir ólikir aðilar hafa leit-
að hælis undir hans regnhlif) láta
sér það og um munn fara, að timi
sé til þess kominn, að hinar
venjulegu lögreglusveitir, GNR
og PSP, taki aftur við ábyrgð á
lögum og rétti. Það sé rangt að
herihn gegni þessu hlutverki,
segja þeir.
Þetta eru áform sem margir
eru litið hrifnir af. GNR og PSP
eru einmitt lögreglusveitir fas-
istatimanna og menn vita ekki til
þess að þær hafi verið hreinsaðar
af fyrri syndum.
Hinar frægu öryggissveitir
hersins, Copcon, voru einmitt
stofnaðar af MFA sumarið 1974 til
þess að koma i veg fyrir að hinum
eldri lögreglusveitum yrði beitt
t.d. gegn kröfugöngum alþýðu
eða verkföllum. Kjarni þessara
sveita voru valdar, róttækar her-
sveitir frá Lissabon. En Cop-
consveitirnar voru lagðar niður
strax eftir atburðina 25. nóvem-
ber.
— Þetta verður eins og undir
fasistastjórninni, sagði gamall
kommúnisti i viðtali við frétta-
mann DN. Lögreglu fasistanna
verður beitt gegn verkamönnum,
og herinn biður i búðum sinum
sem endanleg trygging fyrir
„lögum og reglu”
Og verkamennirnir, hvernig
munu þeir bregðast við?
Laun og verðlag
Munu hin herskáu verklýðsfé-
lög i Lissabon og sveitaöreigarnir
i Alentejo sætta sig við þá stefnu
sem sjötta bráðabirgðastjórnin i
Portúgal álitur nauðsynlega?
Munu þeir sætta sig við launa-
stöðvun, sem þýðir, ef verðbólgan
er reiknuð inn i dæmið, að lifs-
kjörin verða engu betri en undir
fasistastjórn? Munu þeir sætta
sig við að hætt verði við skiptingu
jarðnæðis eða að fyrri eigendur
fái aftur i hendur þjóðnýtt fyrir-
tæki?
Og ef alþýða manna vill ekki
sætta sig við slika stefnu, hvaða
ráðum er sjötta rikisstjórnin til-
búin að beita til að knýja hana
fram?
Með fyrstu verkum sjöttu
stjórnarinnar var að skjóta á
frest öllum launahækkunum og
öllum samningum um laun þar til
i febrúar. Þetta þýðir, að um
miljón portúgalskra verkamanna
hefur ekki fengið það á hreint á
árinu, hver skuli vera laun
þeirra. Þetta þýðir að samningar,
sem 500 þúsund byggingarverka-
menn og 200 þúsund málmiðnað-
arverkamenn knúðu fram i haust,
koma ekki til framkvæmda.
Samtimis hækkar verð á
sigarettum, rafmagni, kaffi,
smjöri, eggjum, hrisgrjónum,
kartöflum...
Hvernig mun þetta fólk bregð-
ast við? Mun það halda að sér
höndum nú þegar bandamenn
þess meðal liðsforingja og her-
manna hafa verið sviptir áhrif-
um?
Jarönæði
og bændur
Það er einnig spurt um á-
framhald á umbótum á sviði
landbúnaðar, en þær hafa
kannski verið einhver róttækasta
breytingin á portúgölsku samfé-
lagi siða'n byltingin var gerð.
Fram til 25. nóvember höfðu
landbúnaðarverkamenn i
Alentejohéraði oftlega ákært
stjórnina fyrir að hún ynni gegn
umbótunum eða þá styddi þær
ekki af nægum krafti. Hin nýju
samvinnufélög voru svikin um
lán, útsæði seinkaði, ekki var
hægt að greiða laun o.s.frv.
Kröfur þessa fólks og grun-
semdir þess i garð sjöttu rikis-
stjórnarinnar hafa ekki minnkað
siðan.
En tveim vikum eftir hægri-
sveifluna 25. nóv. —nánar tiltekið
sunnudaginn 14. desember, söfn-
uðust aðrir sveitamenn saman i
bænum Rio Maior, fyrir norðan
Lissabon. Þetta voru um 20 þús-
undir sjálfseignarbændur. Þeir
höfðu áður krafist þess að breytt
yrði lögum um jarðaskiptingu.
Nú kröfðust þeir þess, að þessi
umbótalöggjöf yrði lýst ógild með
öllu. Þeir heimtuðu að öllu landi
sem landbúnaðarverkamenn
hafa tekið i sina þágu, væri skilað
til fyrri eigenda fyrir 15. febrúar.
Annars myndu þeir sjá til þess, að
Lissabon fengi hvorki vatn né raf-
magn.
Dag þennan kom til veislu hjá
hinum rikari bændum i Rio Maior
sérlegur gestur, Jaime Neves, yf-
irmaður þess herafla sem tuktaði
herskáa vinstrisinna i Lissabon
dagana eftir 25. nóvember. Neves
og hermenn hans voru hylltir sem
þjóðhetjur. 1 þakkarávarpi sinu
sagði Neves á þá leið, að hann og
hermenn hans ættu margt enn ó-
gert áður en þær væru ánægðir
með ástand mála i Portúgal.
Með öðrum orðum: það er of-
mælt að herinn hafi „snúið aftur
til herbúðanna”. Vinstri armur
hans hefur verið kveðinn I kútinn
með ýmsum ráðum — meðal ann-
ars vopnum sem hægrisinnaðir
herforingjar stýra.
Ráöabrugg gegn MFA
En hvernig? Greinarkorn þetta
er að mestu byggt á ýmislegu ný-
legu efni um Portúgal sem birtist
i Dagens Nyheter. Meðal annars
hefur einn af fréttamönnum þess
blaðs átt viðtal við einn af hinum
þekktustu mönnum úr hópi
vinstrisinnaðra herforingja —
hann er svo þekktur, að ekki er
hægt að handtaka hann (frekar en
Carvalho, Courhinho aðmirál eða
Fabiao, fyrrum herráðsfor-
mann). En margir félagar þessa
manns voru sagðir i felum eða
fara huldu höfði.
Herforingi þessi rakti sigra
byltingarinnar (sjálfstæði ný-
lendna, þjóðnýtingu, skipting
jarðnæðis) og andóf gegn peim.
innanlands frá hægri og miðjuöfl-
um. Og ekki sist hefði byltingar-
þróunin mætt hverskyns . mót-
spyrnu af hálfu voldugra erlendra
aðila. Hann segir að þar hafi ver-
ið að verki bæöi bandariskir. en
ekki hvað sist franskir og þýskir
aðilar og hagsmunatengsli. Hann
lét ma. i ljós þá skoðun, að þessir
fjendur byltingarþróunarinnar
hafi talið það enn þýðingarmeira
að ráða niðurlögum MFA, hinnar
pólitisku hreyfingar hersins, en
að berjast við portúgalska
kommúnistaflokkinn.
— Mesta hættan fyrir andstæð-
ingana, sagði hann, var sú, að á-
berandi öfl innan MFA vildu
brjóta niður hinn hefðbundna her.
Þeir óttuðust hermannaráðin.
lýðræðisþróun i hernum sem
mundi Koma i veg fyrir að hægt
væri að beita hernum gegn verka-
fólki og bændum. Það var þetta
sem skelfdi Nató. Og allir kraftar
heimsvaldasinna og kapitalista
fóru af stað til að sigrast á MFA.
Maður þessi lét þess og getið.
að honum og öðrum hefði verið
kunnugt um áætlun sem hægri-
sinnar höfðu tilbúna. Við hentug-
leika átti að flytja stjórnina og
æðstu embættismenn til Porto i
norðurhluta landsins, slá hring
hersveita kringum „hina rauðu
kommúnu” i Lissabon, skera á
rafmagn og vatn til borgarinnar
og kæfa byltinguna þannig. Upp-
þotið hjá óstýrilátum fallhlifar-
sveitum þann 25. nóv. varð hægri-
liðum kærkominn möguleiki til að
koma fram vilja sinum án svo
róttækra aðgerða.
AB tók saman