Þjóðviljinn - 03.10.1976, Side 24

DWÐMHNN
Sunnudagur 3. október 1976
Láta mun nærri, að 45% þess fólks
50 ára og eldra sem stundar launaða
vinnu á íslandi, sé i starfi sem of-
býður heilsu þess.
Þetta er ein af mörgum niður-
stöðum könnunar á vinnugetu og at-
vinnumöguleikum aldraðra i Reykja-
vik, en könnun þessi var gerð að
frumkvæði borgarstjórnar Reykja-
vikur. Jón Björnsson, sálfræðingur,
tók að sér verkið og hófst undir-
búningur i júni 1974. Nú nýverið er
úrvinnslu lokið og hefur Jón samið
vandaða skýrslu um niðurstöðurnar.
Vandamál aldraðra á vinnumarkaðnum
Jón Björnsson
Þau má oftast leysa
meö litlum tilkostnaði
Hér er um að ræöa úrtaks-
könnun og var úrtakið valið eftir
árgangaskrá Hagstofu Islands og
miðaðist það við 1. ágúst 1974. 745
einstaklingar lentu i úrtakinu og
voru þeim sendir spurningalistar
i pósti.Misjafnlega gekk að inn-
heimta listana, 469 útfylltir listar
skiluðu sér eða 63% úrtaksins. Þó
að heimturnar séu ekki betri en
þetta, er þó hægt að byggja á
þeim marktækar niðurstöður.
öllum i úrtakinu var skipt i þrjá
flokka eftir þvi, hvernig þátttöku
þeirra i atvinnulifinu var farið og
hverjum hópi sendur sérstakur
spurningalisti:
1. Þeir, sem stunduðu launaða
vinnu utan heimilis, þegar könn-
unin fór fram.
2. Þeir, sem stunduðu launaöa
vinnu utan heimilis eftir
fimmtugt, en voru hættir, þegar
könnunin var gerð.
3. Þeir, sem enga launaða vinnu
höfðu stundaö eftir fimmtugt.
319 manns eöa 68% lentu i 1.
flokknum, þe. voru i launaðri
vinnu, þegar könnunin var gerð.
62% þess hóps voru karlar en 38%
konur. Atvinnuþátttaka 67 ára og
eldri er siður marktæk en
heildarúrtaksins vegna þess að
heimtur frá þeim aldurshópi voru
verri en hinna yngri. Þó mun láta
nærri, að um 60% karla og 16%
kvenna á ellilifeyrisaldri stundi
launaöa vinnu.
Ekki alltaf...
Eins og áður segir er það nærri
helmingur vinnandi manna
fimmtugra og eldri, sem er i of
erfiðri vinnu. Má nærri geta
hvaða áhrif þaö hefur á andlega
og likamlega heilsu þeirra, þegar
til lengdar lætur. Kannað var
lika, hvort þetta fólk hefði reynt
að skipta um vinnu og höfðu sum-
ir gert það og fengið sér aðra
vinnu. Vinnuskiptin virtust þó
ekki nýtast mönnum á þann veg,
að þeir fengju störf, sem betur
hæfðu getu þeirra en fyrra starf.
Þau vinnuskilyrði, sem algeng-
ast er, að erfiðleikum valdi, má i
langflestum tilvikum færa til
betri vegar með litlum tilkostn-
aði. Má þar nefna raka, þurrk
eða ryk i lofti, en slæmt ástand i
þeim efnum var 22% til verulegs
baga. 9% kvörtuðu yfir há
vaða, 6% töldu lýsingu ranga og
17% hentaði ekki hitastigið á
vinnustað.
Um 30%.
I hópi tvö eru þeir, sem höfðu
stundað vinnu eftir fimmtugt en
voru hættir, eöa eins og i
skýrslunni segir: „Hér er um
pensionista að ræða, þá sem hafa
endanlega dregið sig i hlé frá
störfum utan heimilis,”
Alls voru i þessum hópi 62 eða
13% þeirra, sem skiluöu útfylltum
listum og hafði þriöjungur hóps-
ins hætt að vinna áöur en ellilif-
Nær
helmingur
íslendinga
fimmtugra
og eldri
vinnur of
erfiða
vinnu
eyrisaldri var náð, langoftast af
heilsuf arsástæðum.
Helmingur þessa hóps kvaðst
vera óánægður með það að vinna
ekki, þriöjungurinn kunni þvi vel
og þeir, sem eftir voru gátu i
hvorugan hópinn skipað sér.
Aðeins 10%.
Um þetta segir svo i skýrsl-
unni: ,,út frá sjálfsmati hóspins
með öllum fyrirvara um raun-
hæfni kemur i ljós, að einungis 14
eða 22% kæra sig alls ekki um
neina vinnu en 48 vildu gjarnan
hefja aftur vinnu. - Með ýmiss
konar hagræöingu mætti finna 18
þessara vinnu á vinnumarkaði
eins og hann er nú. Með aðgangi
Flestir söknuðu þó einhvers úr
vinnunni og aðeins 7 sögðust
einskis sakna. Spurt var áhuga
fyrir þvi að hefa störf á ný, ef
tækifæri gæfust og sýnir eftirfar-
andi tafla afstöðu hópsins til upp-
töku vinnu i ýmsu formi:
að vernduðum vinnustöðum og
stuttum námskeiðum til hentugra
starfa og atvinnumöguleikum
tengdum þeim, telja 24 i viöbót
sig reiðubúna til að hefja starf.
Samkvæmt sjálfsmati þessu væru
þannig aðeins 6 eftir i hópnum,
sem eftir sem áður ættu I innri á-
rekstri milli vinuulöngunar og
vinnugetu. Hinum 42 hefði veriö
hjálpað úr þeim sama árekstri
með þessum þremur leiðum.
Of erfið.
Samkvæmt þeim niðurstöðum,
sem hér hafa verið raktar, er
vandi 1. og 2. hóps tvenns konar
eða eins og höf. gerir grein fyrir:
„Annars vegar er um að ræða
miðaldra og aldraða einstaklinga
við vinnu, sem er þeim á einn eða
annan veg ofviða og kemur ó-
nauðsynlega fljótt til með að slita
likamsorku þeirra og binda of
bráðan enda á valfrelsi þeirra
gagnvart vinnu.
Hinsvegar er um að ræða mið-
aldra og eldra fólk, sem þegar
hefur hætt atvinnuþátttöku i
trássi viö eigin langanir og af illri
nauðsyn, þar eð engin tilboð
vinnumarkaðarins svöruðu til
meintrar eða raunverulegrar
vinnugetu þeirra.”
Þriðjungur allra.
Þriöji hópurinn var talsvert
ólikur hinum tveimur um margt
og það var hann lika innbyrðis. 88
manns voru i honum, og haföi
enginn þeirra stundað vinnu utan
heimilis eftir fimmtugt. Allir
utan þrir i þessum hópi voru kon-
ur, sem höfðu heimilisstörf að at-
vinnu. Karlarnir þrir i hópnum
höfðu hins vegar misst vinnugetu
af einhverjum orsökum fyrir
fimmtugt. Alls önnuðust 78
heimilisstörf, 6 sögðust vera til
aðstoðar viö húshald en 4 töldu sig
verklaus með öllu. Þriðjungur
þessa hóps taldi sig enga launaða
vinnu geta stundað af heilsufars-
ástæðum, en litlu færri eða 20
þóttust fullfærir um að vinna alla
algenga vinnu. Helmingur hóps-
ins hafði enga löngun til að hefja
vinnu utan heimilis, þó að hún
byðist og um þriöjungur vildi það
aftur á móti en hafði annað hvort
ekki áátæður til þess eða fékk ekki
vinnu.
Hvað ætlar..
Margar spurningar hljóta að
vakna eftir þennan lestur. Er það
hagkvæmt fyrir þjóðfélagið að
halda stórum hópi manna, sem
vill og getur unnið arðbæra vinnu,
utan við atvinnulifið?
Er það I samræmi við hug-
myndir manna um „velferðar-
þjóðfélag” að fjöldi fólks slitur
sér út fyrir aldur fram með of
erfiðri vinnu? Er ekki timabært
að gera strax þær breytingar,
sem unnt er varðandi skipulagn-
ingu vinnu og vmnustaoa svo að
andleg og likamleg heilsa fólks
skaðist ekki
Um þetta fjallar i sérstökum
kafla I skýrslunni og nefnir
höfundur margt, sem að gagni
megikoma. Til að koma til móts
við atvinnuþarfir og óskir
aldraðra. Úrbótatillögur hans
eru þessar:
1. Ellilifeyrir
2. Upplýsingamiðlun
3. Atvinnusjúkdómarannsóknir
4. Endurskipulagning starfa
5. Vinnumiðlun
6. Endurhæfing
7. Enndurmenntun, umskólun
8. Skýld störf
9. Skipulagning heimavinnu
10. Verndaðir vinnustaðir
11. Sveigjanleg ellilifeyrismörk
Vinnumiðlun.
Gert er ráð fyrir, aö vinnu-
miðlun gegni lykilhlutverki i til-
lögum þessum, þannig að Ráðn-
ingarstofa Reykiavikurborgar
verði miðstöð jaðarhópa vinnu-
markaðarins. Jafnframt yrði
komið á laggirnar sérdeild, sem
hefði meö höndum ráögjafar- og
upplýsingaþjónustu við alla aðila
vinnumarkaðarins. Auk þess ætti
þannig deild að hafa frumkvæöi
að þvi að finna það fólk, sem
liklegt er að búi viö slæmar eða
heilsuspillandi aðstæður á vinnu-
stað og einnig þyrfti hún að vera
aðili að atvinnusjúkdómarann-
sóknum
ódýrasta.
Höfundur skýrslunnar segir
m.a. um þessar tillögur, að þær
veröi að framkvæma allar, eigi
að leysa atvinnumál aldraöra
ýtarlega og endanlega. Hann
bendir lika á, að framkvæmdir
þeirra séu miskostnaðarsamar og
misgagnsamar, þ.e. „tilkostn-
aður og gagnsemi standa hvorki i
þessu efni né öðrum óhjá-
kvæmilega i beinu hlutfalli hvort
við annaö. Þannig myndi trúlega
engin framantalinna aðgerða
gagnast eins stórum hluta
aldraðra I atvinnuvanda eins og
ein sú kostnaðarminnsta þ.e. sú
að skipta heilsdagsstörfum i
hálfsdagsstörf þar sem því yrði
með hægu móti við komið á
höfuðborgarsvæðinu. Ein sú dýr-
asta, stofnsetning verndaös
vinnustaðar fyrir aldraða, kæmi
hins vegar aldrei nema tiltölulega
litlum hópi aö gagni.”
—hs.
—Allseruihópnum 62
—Þaraferu vinnufærir, en vilja ekkivinna 12
—Þar af eru óvinnufærir, en vilja enga vinnu 2
—Þar af geta bent á vinnu, sem með litils háttar
hagræðinguhentaðiþeim 18
—Þar af gætu unnið á vernduðum vinnustað 9
—Þar af gætu lært til nýs starfs og unnið að þvi 7
—Þar af gætu hvort heldur sem væri lært til nýs
starfs eða unnið á vernduðum vinnustað 8
—Þar af vildu vinna, en geta ekkihagnýtt sér
nein ofangreind vinnutilboð 6
Samtals 62.
Mjög sjaldgæft
er, aö menn
hugsi fyrir
verkalokunum.
Flestir láta skeika
að sköpuðu
Fólk með skerta
vinnugetu þarf
að eiga kost á
hluta- störfum
Markmiðið er, að
sem flestum verði
gert kleift að
vinna sem lengst
á almennum
vinnumarkaði
Verndaðir vinnu-
staðir eiga aðeins að
vera fyrir þá, sem
ekki geta notfært
sér neina aðra kosti