Þjóðviljinn - 07.01.1981, Síða 8

8 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Miövikudagur 7. janúar 1981
Miövikudagur 7. janúar 1981 ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 9
Mik Magnússon upplýsingafull
trúi.
Farinn til
Afríku á ,
vegum RKI
Mik Magnússon, sem undan-
fariö hefur starfað sem blaðafull-
trúi á Keflavikurflugveili,er far-
inn til Afriku á vegum Rauða
Kross íslands. Næstu þrjá mán-
uði verður Mik i Kenya og
Uganda þar sem hann mun starfa
sem upplýsingafulltrúi.
Meginverkefni hans verður að
fylgjast með hjálparstarfi á þess-
um slóðum, og um leið efla starf-
semi Rauða Krossins i Uganda og
i Kenya. Mik Magnússon hefur
áður starfað i Afriku.
Nú eru einnig starfandi erlendis
á vegum Rauða Kross Islands
Sigriður Guðmundsdóttir, hjúkr-
unarfræöingur, sem verður i
Somaliu næstu 5 mánuði, og Anna
óskarsdóttir og Ingibjörg Nilsen,
hjúkrunarfræðingar, sem verða i
Thailandi til 31. janúar.
íslensk
grafik víöa
erlendis
Félagið Islensk grafik hefur
staðið fyrir viötæku sýningar-
haldi á islenskri grafiklist bæöi
austan hafs og vestan, frá þvi
félagið hélt 10 ára afmælissýn-
ingu sina I Norræna húsinu
haustið 1979.
Sú sýning er ennþá i gangi á
Norðurlöndum og hafa viðtökur
alls staðar verið mjög góðar þar
sem hún hefur verið sýnd. Nú
eftir áramótin hefst hringferð
hennar um Danmörku i Kaup-
mannahöfn, og er áætlað að hún
standi i eitt ár.
Það má telja fyrir vist að þær
viðtökur sem sýningin hefur
fengið á Norðurlöndum hafi
stuðlaö að þeim mikla áhuga sem
hefur vaknað fyrir islenskri
grafiklist i öðrum löndum.
1 Þýskalandi hafa tvær sýn-
ingar verið i gangi, ein I Leverku-
sen og önnur i Gallery Driick-
grafik KStelhön i Wamel. Auk
þess voru nokkrir félagar úr Is-
lenskri grafik með sýningu i Das
Neue Staatsbibliothek i Berlin
sem boðið var til sl. vor.
í byrjun október sl. var opnuð
sýning á islenskri grafik I State
University I San Francisco, og
hélt sú sýning áfram til Los
Angeies þar sem hún stendur enn
i Gallery Creaart. 20 janúar nk.
veröur opnuö stór sýning á is-
ienskri grafik i sýningarsal
American-Scandinavian Found-
ation i New York, og verður hún
send viðar um Bandarikin.
Orðtakasafn
Almenna bókafélagið hefur
gefið út i annarri aukinni dtgáfu
siðara bindi islenzks orðtaka-
safns eftir Halldór Halldórsson,
prófessor. ifyrrakom út sllk auk-
in útgáfa af fyrra bindi þessa
verks.
í ritinu er að finna meginhluta
Islenskra orötaka, frá gömlum
tima og nýjum, og er ferill þeirra
rakinn til upprunalegrar merk-
ingar. Safnið er mikilsvert upp-
sláttarrit námsmönnum, kennur-
um og öðrum, sem leita þekk-
ingar á tungu sinni, og skemmt-
unarhverjum þeim, sem skyggn-
ast vill að tjaldabaki daglegs
máls i ræðu og riti.

Eflaust hefur það ekki farið
fram hjá neinum að i Kanada
fara nú fram miklar umræður um
nýja stjórnarskrá landinu til
handa. Flestir virðast Kanada-
menn vilja fá stjórnarskrána
heim, en eins og málin standa er
stjórnarskráin sem lög um
líresku Norður-Ameriku og er I
höndum breska þingsins.
Ekki sýnist þó öllum hið sama i
þessu efni. Sumir vilja auka
sjálfsforræði einstakra fylkja og
jafnvel algert sjálfstæði þeirra,
meðan aðrir vilja tryggja sterka
stjórn sambandsstjórnarinnar.
Flokkarnir á þingi skiptast i
tvennt. Frjálslyndir og
Nýdemókratar vilja öfluga
miðstýringu, en
Framsóknar-ihaldsflokkurinn vill
sjálfsstjórn íylkjanna. En siðan
klofna flokkarnir þegar komið er
til fylkjanna. Þannig vill
Framsóknar-ihaldið i Ontario
sterka miðstýringu, og stendur
forsætisráðherra fylkisins, sem
er Framsóknar-ihaldsmaður,
eins og klettur með forsætisráð-
herra sambandsstjórnarinnar,
sem er Frjálslyndur. Hinsvegar
vilja Frjálslyndir i Quebec aukna
sjálfstjórn og standa gegn sam-
bandsstjórninni. Svona mætti
lengi telja.
islenskt innlegg
1 öllum þessum umræðum hefur
sitt af hverju gerst. Þannig
bárust mér i hendur þrjú ljóð sem
öll hafa aðefni sameinað Kanada.
Ljóðin eru prentuð á mynd af
kanadiska þinghúsinu með stóran
kanadiskan fána i baksýn. Þegar
betur var að gáð hver væri höf-
undur þessara ljóða kom á daginn
að þar var á ferð innflytjandi frá
tslandi, Kristján Björn Sigurðs-
son, eða eins og hann heitir hér,
Kris Bjorn Sigurdson.
Er þetta var komið á daginn
vaknaði áhugi á að vita nánari
deili á manninum og tilurð
ljóðanna.
Snemma i október var þvi leit-
að til Kristjáns. Hann flutti til
Kanada árið 1969, en hafði heima
á Islandi fengist við sitthvað
brask. Svo sem hótelrekstur á
Reykjavikurflugvelli, hótelstjórn
á KEA, þjónn var hann á Hótel
Borg, rak byggingarfélag i Kefla-
vik, var ferðabóksali og safnaði
þá áskrifendum að árbókinni sem
Þjóðsaga gefur enn út, og hið
siðasta sem hann fékkst við á
Islandi var rekstur syningarsal-
arins Hliðskjálf. Kristján er
menntaður i hótelrekstri frá
Hótelrekstrarskólanum i
Lausanne i Sviss.
1 viðtali sem átt var við hann,
hafði Kristján frá mörgu að
segja, en aðeins verður fest á blað
að þessu sinni það sem við kemur
ljóðum og listamennsku.
Sp.: Kristján, eftir allt það sem
þú hefur fengist viö, hvernig
stendur þá á þvi að þú ferð að fást
við ljóðagerð og myndlist, eins og
ljóðmyndir þinar bera með sér?
Kr.:Segja má að listamennska
sé mér i blóð borin og eins gömul
og ég man eftir mér. I fyrstu hafði
ég sem unglingur mestan áhuga á
að verða listmálari, i öðru lagí
söngvari. ícg stundaði söngnám i
Reykjavik og i Sviss og hefði
kannske átt einhverja íramtið i
þeirri grein hefði ég haft áræði og
fé til að fara út i það.
Sp.: Hvað um myndlist?
Kr.:Þar ersömusögu aðsegja.
Eg hef málað nokkuð i fristund-
um. Smávegis tilsögn fékk ég hjá
Hauki heitnum Stefánssyni
myndlistarmanni, meðan ég var
hótelstjóri á KEA. Og min siðasta
iðja á Islandi áður en ég fór ti!
Kanada var að reka „artgalliriu”
eða listsýningarsal. Þetta fór að
Kristján ásamt konu sinni og syni: Mest sakna ég sjávarins.
Ljóðmyndin um sameinað Kanada: Mér leist ekkert
á þetta sundurlyndi...
Yrkir hvatningarljóð
um sameinað Kanada
visu á hausinn þvi að i kjölfar
þessa salar risu upp átta sýn-
ingarsalir á sama árinu og hver
undirbauð hinn, þannig að von-
laust var að reka þetta sem fyrir-
tæki.
Áhyggjur af
sundurlyndi
Sp.: Snúum þá hingað til
Kanada. Hvað kemur til að þú,
tiltölulega nýfluttur vestur um
haf, ferð að hafa áhyggjur af
sundurlyndi Kanadamanna?
Hversvegna fórst þú að yrkja
kvæði um sameinað Kanada og 1
sameiningu Kanada?
Kr.: Áður en ég kom hingað
taldi ég og tel enn að Kanada-
menn séu ákaílega hátt skrifuð
þjóð á alheimsmælikvarða, bæði
fyrir og sérilagi eftir siðari
heimsstyrjöldina. Og heima var
aldrei talað um annað en að i
Kanada byggi ein þjóð. Skömmu
eftir að ég kom hingað sem
innflytjandi fór ég fyrst að heyra
um allt það sundurlyndi sem er og
var milli frönsku- og enskumæl-
andi manna.
Ég hafði áður búið i landi þar
sem búa fjórir þjóðflokkar og
fjögur opinber tungumál eru not-
uð. Þetta var á námsárum min-
um i Sviss og virtist ganga mæta-
vel.
Eftir styrjöldina kom á dagskrá
sameining Evrópu, sem þegar
hefur þokast áleiðis á alveg
einstæðan hátt.
Á sama ti'ma kemur upp hér i
franska hlutanum maður sem vill
splundra Kanada. Mér fannst
þetta svo fráleitt að ég nagaði
mig i handarbökin fyrir að hafa
flust til lands sem er á sliku
vanþroskaskeiði.
Semsagt, ég tel sundurlimunina
algerlega fyrir neðan núll og er
það ástæðan til aö ég settist niöur
og fann mig knúinn til að semja
þessi sameiningarljóð.
Afdrif sameiningar-
Ijóðanna
Sp.:Þú samdir þrjúljóð sem þú
Vs whctles
Látið okkur hvali I friði.
hefur gefið úf á ljóðmyndinni
Dásamlegt sameinað Kanada, en
mun i framtiðinni heita Samein-
ing. Þessi ljóð eru Dásamlega
Kanada, Sameinað Kanada og Ó,
Kanada. Hver er útbreiðsla þess-
arar útgáfu?
Kr.: Þegar ég gerði Ijóðin og
fékk aðra til að hjálpa mér að
gera myndina, átti ég von á að
þessari ljóðmynd yröi vel tekið og
betur meðal almennings en orðið
er. Égheld að ein aðalástæðan til
þess sé að fólk vill ekki og þorir
ekki að láta skoðanir sinar I ljós
um þetta viðkvæma mál, sem þó
virðist meira á döfinni meðal
stjórnmálamanna en almenn-
ings.
Ég get nefnt dæmi um þetta.
Lablas, ein stærsta matvöru-
verslun hér i landi, á um 1100
kjörverslanir, hafði áhuga á ljóð-
myndinni. Æðstu menn fyrir-
tækisins athuguðu mögleikann á
að taka myndina upp á sina arma
og gefa hana út og dreifa i
einhverju formi. Úrslitin urðu þó
þau að hugmyndin var felld
naumlega er hún var borin undir
atkvæði i æðstaráði þeirra. Helstu
rökin gegn myndinni þar var að
þeir hafa um 200 verslanir i
Quebec og fannst ljóðin bera með
sér sterkan þjóðerniskeim, sem
etv. fældi burt viðskiptavini.
Sömu sögu er að segja um
Montreal- banka.
Hinsvegar hafa skólaráð og
fræðslustjórar i Ontario tekið
ljóðmyndinni með opnum örm-
um. Sannast það best á þvi að nú
þegar hangir myndin á veggjum
rúmlega 400grunnskóla um sunn-
anvert Ontario. Það er vonandi
bara upphafið að frekari'
útbreiöslu þvi að ég vona, þar
sem fræðsluráð eiga i hlut, að þau
liti svo á að þetta séekkiaf lakara
taginu.
Sp.: Ég sá i fórum þinum bréf
frá Bill Davis forsætisráðherra
hér i Ontario, þar sem hann lýsir
ánægju sinni með ljóðin. Davis og
Trudeau virðast standa saman
sem klettar um hugmyndir að
nýrri stjórnarskrá, þrátt fyrir að
annar sé Framsóknar-ihald og
hinn Frjálslyndur. Þar sem þessi
ljóðmynd virðist fjalla töluvert
um þaðsem hér er á döfinni væri
gaman að vita hvort ijóðmyndin
hefur komist fyrir augu áhrifa-
manna sambandsstjórnarinnar.
Kr.: Já, það er rétt, Mr. Davis
sá Ijóðin áður en þau voru mynd-
skreytt, en nú hangir ljóðmyndin
á vegg í skrifstofu hans. Henni
hefir einnig verib komið á
framfæri við sambandsstjórnina
og er það helst fyrir atbeina þing-
mannsins okkar hér i Austur
Hamilton, sem er á þingi fyrir
Frjálslynda. Hann er Bryce
MacCasey sem er sjálfsagt
einhverjum Islendingum kunnur
frá þvi hann var forseti Air
Canada. Þá fór hann oft til lax-
veiða á Islandi.
Ort til varnar
hvölum
Sp.: En þú heíur fengist við
fleiri verkefni en sameiningu
Kanada i formi ljóðmynda.
Kr.: Já, ég hef skrifað nokkur
ljóð og hugvekjur, bæði rimuð og
órimuð, á enska tungu. Þetta er
yfirleitt um málefni sem eru
aðkallandi, svo sem eins og frið i
heiminum, jafnrétti kynjanna,
meðhöndlun barna og þýðingu
hjónabandsins. Utan um þessi
ljóð hafa margir og upprennandi
listamenn gert myndir eftir fyrir-
sögn minni og/eða frumdrögura.
Nú eru fullgerð sex slik verk.
Sp.: Ein þessara mynda sýnist
mér vera um verndun hvala. Þú
kallar hana „Vér hvalir”. Etv.
þykir það nokkuð skrýtið hér að
einstaklingur af islensku bergi
brotinn skuli gera sér rellu út af
hvalafriðun. Hér eru tslendingar
þekktir fyrir hvaladráp skv. aug-
lýsingum Grænfriðunga.
Kr.: Ég hefi nú ekki étib mikið
af hvalkjöti um ævina, en var
auðvitað alinn upp við selkjöt
heima á Bæjum á Snæfjalla-
strönd. Ég er andvigur hvala-
drápi, raunar andvigur öllu
drápi.
Sp.: En samt sem áður ekki
grasæta?
Kr.: Ekki enn. Sennilega
verður það þó úr að ég gerist
grasæta. Já, ég er andvigur öllu
drápi og get sjálfur ekki drepið
flugu.
Sp.: í framhaldi af þessu, hver
er þá þýðing textans á hvala-
myndinni?
Kr.: Þetta eru nú bara þrjár
setningar úr lengri hugleiðingu
sem ég kalla Skilaboð frá oss
hvölum.En þýðingin á textanum
gæti verið eitthvað á þessa leið:
„Látið oss hvali i friði. Hættið að
myrða oss með köldu blóði. Lærið
að virða oss.”
Sp.: Þú hefur einnig gert
ljóðmyndsem þú kallar Hið óvel-
komna.
Kr.: Já. Þar fjalla ég um allan
þann fjölda barna sem fæðist
óvelkominn i þennan heim og
enginn gaumur er gefinn. Börn
sem raunverulega er stofnað til
án þess að þeim eigi að gefa nokk-
urn gaum. Þessi svokölluðu
lausaleiks- og óhappabörn. Börn
sem lenda á flæðiskeri vegna
hjónaskilnaða oþh. Og siðast en
ekki sistþau börn sem verða fyrir
barðinu á lifinu vegna styrjalda
og hungurs. Hugmyndin er
semsagt sú að vekja athygli á
kjörum og aðbúnaöi þessara
einstaklinga, sem i raun er svo
óralitill gaumur gefinn.
Sp.: En þú dundar við fleira af
orðsins list en ljóð.
Kr.: Ég hefi verið að festa á
blað skáldsögu sem ég kalla
Hornsteina. Ekki veit ég hvort ég
má þó kalla mig rithöfund. Ég
vinn alla vega ekki fyrir mér með
ritstörfum. Þetta er að mestu
leyti hjáverkavinna er ég hófst
handa við iyrir tveimur árum, er
heilsan brast. Þá fékk ég meiri
tima en áður til að sinna þessu.
Sp.: Er þetta köllun?
Kr.: Vissulega er þetta köllun.
Það er köllun ab skrifa, það er-
köllun að yrkja. Hvort sem manni
tekst að gera svo öllum liki er svo
önnur spurning. Ég geri þetta
eingöngu af köllun. Hversvegna
ætti ég að vera að eyða svo löng-
um tima i heilabrot?
Sp.: Að lokum, hvers saknar þú
helst að heiman?
Kr.: Sjávarins sakna ég mest.
Ég hef ekki komið til íslands i 10
ár og myndietv. verða hissa á að
standa utan i fjallshlið án nokkurs
trés og sjá sjóinn.
Að þessu loknu slitum við tali
okkar, lukum úr kaffibollunum og
ég rölti heimleiðis i haustkyrrð-
inni i þessarri m«stu iðnaðarborg
Kanada og þeirri menguðustu af
stáliðnaði.
Hamilton,
E.B.
Viötal viö Kristján Björn Sigurðsson
dagskrá
Frumvarpið gerir ráð fyrir að
niður falli regla um að fólk i
sambúð, sem hafi bæði tekið lán
á námstíma, greiði einungis
afborganir af helmingnum af
sameiginlegum skuldum
Öcsur
Skarohéöi.
Stúdentar undir
áhrifum?
Stjórnmálamenn landsins hafa
heldur betur náð aö binda uppi
stúdenta þessa dagana. Furöu
vitleysislegt frumvarp um lána-
mál námsmanna liggur fyrir
þinginu, og i stað þeirra herópa
sem maður bjóst við á hverri
stundu úr herbúðum vigreifra
námsmanna berast fremur
kurteislegar þakklætisstunur frá
forystu samtakanna. Þolanlegt —
segir fleinninn i holdi ihaldsins,
Stúdentablaðið.
Flestum hlutum sem verulegu
máli skipta er snúið til verri
vegar i þessu óláns frumvarpi, og
það er ekki öllum ljóst hvaðan
stúdentaforystan hefur umboð til
að kalla frumvarpið þolanlegt.
Manni sýnist einna helst að
námsmannahreyfingin hafi gefiö
þegjandi samþykki við þessum
breytingum gegn þvi að fá i kaup-
bæti hækkun á lánshlutfalli, sem
þó hefur verið fyrirskipuð i lögum
langa hrið. Þvi miður virðist sem
pakkinn sé að verulegu leyti
smiðaður af fulltrúum Alþýðu-
bandalagsins i þeim nefndum
sem fóru um málið höndum.
Hvernig þegjandi samþykki
stúdenta hefur náðst er önnur
saga og mér hulin. Hér fjarri
móðurlandsins ströndum létu
vonsviknir námsmenn orð
falla að þvvað fulltrúar stúdenta i
viðkomandi nefndum hafi verið
undir áhrifum, þegar þessi fjandi
var sleginn undir — ekki samt
fullir einsog stúdentar eru oft,
heldur undir áhrifum Alþýðu-
bandalagsfulltrúanna.
Mig langar aðeins að gera hér
eina fyrirhugaða breytingu að
umræðuefni, breytingu sem virð-
ist hljóðalitið hafa verið sópað
undir pólitisk teppi viðkomandi
aðila. Amk. var ekki minnst einu
orði á hana i nýlegu Stúdenta-
blaði, sem þó fjallaði talsvert um
frumvarpsdrusluna.
Frumvarpið gerir ráð fyrir að
niður falli regla um að fólk i sam-
búð, sem hafa bæði tekið lán á
námstima, greiði einungis af-
borganir af helmingnum af sam-
eiginlegum skuldum. Þessi regla
var sett inn til að koma i veg fyrir
að óhóflegar greiðslubyrðar
kæmu á heimili, þar sem for-
eldrar hefðu bæði tekið námslán,
og var á sinum tima fagnað ákaf-
lega af þáverandi talsmanni Al-
þýðubandalagsins i lánamálum.
Þessi regla á sér raunar sögu,
sem hollt væri fyrir bæði
stúdentaforystuna, og þó öllu
'frekar fyrir þingmenn Alþýðu-
bandalagsins að rifja upp. Vetur-
inn 1975—76 var slagur um lög um
námslán, sem þá voru I uppsigl-
ingu. Þáverandi menntamálaráð-
herra, Vilhjálmur Hjálmarsson,
lagði fram frumvarp, sem mætti
mótspyrnu úr öllum flokkum. Vil-
hjálmur brást vel og skynsam-
lega við einsog jafnvel Fram-
sóknarmenn gera ef þannig
liggur á þeim og dró þaö til baka.
Það sem einna mest var deilt á,
sérilagi af ýmsum þingmönnum
alþýðunnar var einmitt atriðið
sem nú á að gera aftur að lögum.
Nú á sumsé með þegjandi sam-
þykki stúdenta og atfylgi Alþýðu-
bandalagsins að eyöileggja
klásúluna sem verndar þá lán-
þega sem siðar rata i þá ógæfu að
taka upp sambúð.
Það þarf ekki að minna á þær
ofboðslegu skuldir sem verð-
tryggð námslán baka fólki i sam-
búð, sem á máskeaö baki 6—8 ára
nám við erlenda háskóla, þar sem
skólagjöld fyrir einn einstakling
nema hátt á þriðju milljón króna
á ári. Enn slður ætti að þurfa að
minna á, að þetta fólk sækir i er-
lenda skóla af þeirri einföldu
ástæðu að 'viðkomandi nám er
ekki unnt að stunda á íslandi.
Ég vona þess vegna að það sé
ekki til of mikils mælst að biðja
stúdentaforystuna að bregðast nú
hart og titt við, marghenda öll
spjót á lofti og eyða þessu glóru-
litla hugarfóstri á sem grimmi-
legastan hátt.
Sömuleiðis vona ég aö þing-
menn Alþýðubandalagsins snúi
við blaðinu og fleygi þessari
klásúlu úti hafsauga við fyrsta
tækifæri.
Annars fer maður senn að
spyrja sjálfan sig þeirrar merki-
legu spurningar, sem Ihaldsbóndi
úr Mosfellssveit hefur þráfald-
lega hreytt i mig: „Til hvers
varstu að kjósa þessi helvlti?”
Austur-Angliu
10. des. 1980.
Beðið eftir skirteinum við skólaslit.
Fjölbraut Suðurnesjja
42 brautskráðir
Stúlka lýkur atvinnuflugmannsprófi
Haustönn 1980 I Fjölbrauta-
skóla Suðurnesja lauk með skóla-
siitum sem fram fóru i fþrótta-
húsinu I Keflavlk föstudaginn 19.
des. 1980. Lúðrasveit Barnaskól-
ans i Keflavik lék undir stjórn
Viðars Alfreðssonar. Tómas
Tómasson, forseti bæjarstjórnar i
Keflavik, flutti ávarp af hálfu
Samstarfsnefndar sveitarfélaga
á Suðurnesjum. Skólaslitaræðu
flutti siðan Jón Böðvarsson,
skólameistari.
Brautskráðir voru 42 nem-
endur: 7 iönaðarmenn, 1 vél-
stjóri, 1. stigs, 3 nemar af tveggja
ára verslunar- og skrifstofubraut,
13 atvinnuflugmenn og 18
stúdentar.
Iðnaðarmannafélag Suðurnesja
verðlaunaði Þórhall A. Ivarsson,
vélvirkja, fyrir góða frammi-
stööu. Tveir nemendur af flug-
liðabraut: Jón M. Sveinsson og
Sigriður Einarsdóttir, eina
stúlkan sem lokið hefur atvinnu-
flugmannsprófi hérlendis, hlutu
einkunnina A i öllum fluggrein-
um.
I stúdentahópnum voru 15
konur, en aðeins 3 karlmenn.
Þrjár konur i hópnum stunduðu
nám I öldungadeild. Alls hafa 85
stúdentar brautskráðst frá Fjöl-
brautaskóla Suðurnesja.