Þjóðviljinn - 04.07.1991, Blaðsíða 2

Hvað tekur við
af EES?
Af hálfu þeirra sem undirbúa samninga um aðild (s-
lands að Evrópska efnahagssvæðinu er því jafnan
sleppt að ræða um það sem kann að gerast ef eitt
eða fleiri EFTA-lönd ganga í Evrópubandalagið. Þó liggur
fyrir að tvö af öflugustu ríkjum EFTA, Svíþjóð og Austurríki,
verða tekin í Evrópubandalagið innan fárra ára, auk þess
sem aðild er rædd af alvöru í Finnlandi og Noregi.
Talsmenn ríkisstjómarinnar endurtaka hvenær sem færi
gefet að ekki sé tímabært að ræða um aðild að EB. Á
sama tíma er vitað að innan stjómarflokkanna er mikill
áhugi fýrir því að ísland gangi í Evrópubandalagið.
Hvarvetna, í væntanlegum aðildarlöndum EES, kemur
fram að þetta fyrirkomulag á samvinnu ríkjanna sé ekki til
frambúðar, efnahagssvæðið sé ekkert annað en liður í
þeirri þróun sem nú er mikið í tísku að tala um sem óum-
flýjanlega.
Augljóst er að við munum taka á okkur margvíslegt óhag-
ræði ef við gerumst aðilar að EES, enda þótt við kunnum
að fá í staðinn tollfrjálsan aðgang að Evrópu- mörkuðum
fyrir fiskafurðir. Eins og sakir standa fer verulegur hluti fisk-
útflutningsins til landa Evrópubandalagsins og hefur salan
þangað aukist undanfarin ár. Þannig hefur þessu alls ekki
alltaf verið varið. Lengi seldum við mest til Bandaríkjanna
og Sovétríkjanna og markaðurinn i Bandaríkjunum var um
langt skeð undirstaðan fisksölunni eriendis.
Á seinni árum hafa svo opnast nýir markaðir í Austur-Asíu,
(löndum þar sem sóst er eftir góðum fiski, einnig tegund-
um og afurðum sem við höfum ekki sinnt áður. Því kann
svo að fara að Evrópumarkaður verði langt frá því að
verða hagstæðasti markaður fyrir íslenskan fisk, a.m.k.
annan en saltfisk. Þegar það ástand kemur upp, og söl-
unni verður beint á aðra markaði verður ekki gróði af þátt-
tökunni í EES heldur þvert á móti. Þá þarf íslenska þjóðar-
búið að bera feikilegan kostnað sem samkomulaginu fylgir,
fýrir utan að lúta í aðalatriðum sömu lögum og reglum og
EB hefur sett hjá sér, án þess að njóta hagræðis af niður-
fellingu tolla.
Því hefur verið spáð að svo kunni að fara að innan fárra
ára verði ísland og Liechtenstein einu EFTA- ríkin utan EB.
Fari svo að EFTA- löndin, gangi hvert af öðru í Evrópu-
bandalagið breytist Evrópska efnahagssvæðið í hreina og
klára skrípamynd. Annars vegar verður þá Evrópurisinn
með hundruð milljóna íbúa og hinsvegar ísland og hugs-
anlega furstadæmið Liectenstein, með samanlagt um eða
innan við 300 þúsund íbúa. Hvort sem þróunin gengur svo
langt eða ekki þá er augljóst að EFTA er að molna niður,
óháð því hvort af Evrópsku efnahagssvæði verður eða
ekki. Um leið og Austurríki og Svíþjóð eru gengin í EB
verður EFTA ekki svipur hjá sjón. Fylgi Finnland og Noreg-
ur á eftir dettur engum heilvita manni lengur í hug að halda
upp einhverju sem héti því hátíðlega nafni Evrópskt efna-
hagssvæði. Þá yrði ísland að taka ákvörðun um að gera
annað tveggja: losa sig við EES og leita eftir tvíhliða
samningi við EB, eða þá að ganga í bandalagið. Fyni
kosturinn verður nánast óframkvæmanlegur, vegna
flölmargra skuldbindinga sem skapast hefðu milli fyrirtækja
og einstaklinga á grundvelli gildandi samninga um EES.
Öddvitar ríkisstjómarinnar tala ævinlega um EES samn-
ingana eins og þeir komi inngöngu í EB ekkert við og má í
því efni minnast þess hve ógnarlega reiðir foringjar Al-
þýðuflokksins urðu Steingrími Hermannssyni og Svavari
Gestssyni fyrir að tengja þessi tvö mál saman í kosninga-
baráttunni í vor. Kjami málsins er annar. Málin eru ná-
tengd. Fyrir þá sem hafa inngöngu í EB að langtímamark-
miöi er EES því augljóslega eins og hver annar aðgöngu-
miði að bandalaginu, innan fárra ára verður aðeins eftir að
rífa af við dymar svo þjóðin geti gengið inn. hágé.

LIPPT & SKORIÐ
Þjópvti.jinn
Málgagn sósíalisma þjóðfrelsis og verkalýðshreyfingar
Síðumúla 37 — 108 Reykjavík
Sími: 681333
Símfax: 681935
Útgefandl: Útgáfufélagið Bjarki h.f..
Framkvaemdastjóri: Hallur Páll Jónsson.
Rltstjórar: Ámi Bergmann, Helgi Guðmundsson.
Fréttastjórí: SigurðurÁ. Friðþjófsson.
Ritstjóm, skrífstofa, afgrelösla, auglýslngar: Slöumúla 37, Rvik.
Auglýsingar: 681310, 681331.
Umbrot og setning: Prentsmiðja Þjóðviljans hf.
Prentun: Oddi hf.
Verð I lausasölu: 100 kr. Nýtt Helgarblað: 150 kr.
Áskríftarverö á mánuði: 1100 kr.
27. júlí 1991
LAUGARdagur
■ 09:00 Börn eru besta fótk
Skemmtííegw og íjötbreytlur þástur fyrir
böm.
Umsjóft; Agnes Jehansen.
Síjórn upfjtóku; Maria Mariusdóttir.
st» 2 wm.
■ 10:30 i Sumarhúðum
Teíknimynd.
■ 10:55 Bamadraumar
■ 11:05 Ævíntýrakastalinn
Fjérðr þáttur aí áíta.
■ 11:35 Geimriddarar
■ 12:00 Á frammdi stóðum
Redíscovery of fhe Worid
Athygíisverður þátíur þar sem (ramandí
slaðir eru heimsottir. '
■ 12:50 Á grænni grund
1, Endurtekinn þáttur frá sióastSðnum tnið-
vikudegt
Frestur á illu bestur
Fyrir fáum dögum var fjallað
um sjónvarpsmálefni Færeyinga
á þessum vettvangi með nokkurri
skírskotun til íslenskra aðstæðna.
Sæmundur Guðvinsson blaða-
maður er á líkum slóðum í grein
í Alþýðublaðinu í gær þar sem
hann heldur því ffam að Stöð 2
sé í veigamiklum atriðum undir
erlendri stjóm. Tilefnið er frétt í
DV fyrir skömmu þar sem Jónas
R. Jónsson, dagskrárstjóri Stöðv-
ar 2, gefur skýringu á því hvers
vegna Stöðin áformaði að taka
kvikmyndina Síðasta freisting
Krists til sýninga, en hann skýrði
ákvörðunina þannig:
„Hluturinn er sá að þessi
mynd er inni í samningi sem við
erum með við mjög stórt fyrir-
tæki sem heitir UIR Samkvæmt
honum skuldbindum við okkur
til þess að sýna allar nýjar kvik-
myndir sem það ffamleiðir, aðrar
en þær sem kvikmyndaeftirlitið
bannar. Við verðum því að taka
málið upp sérstaklega við umrætt
fyrirtæki ef við ætlum að komast
hjá því að sýna þessa mynd. Það
mál verðum við að skoða líka.
Við erum sumsé ekki hættir við
að sýna hana, heldur höfúm við
ffestað henni.“
„Stjómað af UIP“
Sæmundur Guðvinsson legg-
ur svo út af þessum orðum Jón-
asar og segir:
„Lítið leggst fyrir þann góða
dreng hann Jónas R. Hann situr
eins og halaklipptur hundur
þarna upp á Stöð 2 og fær engu
ráðið fyrir stórkompaníinu UIP
sem gefur ordrur um hvaða
myndir skuli sýndar á stöðinni.
Og ef Jónas vill komast undan
því að sýna einhveijar ruslmynd-
ina ffá UIP þá verður hann að
„taka málið upp sérstaklega..."
Það fer því ekki á milli mála
hverjir ráða á Stöð 2. Þar er það
ekki Jónas R. sem hefur síðasta
orðið um sýningu kvikmynda.
Það er ekki heldur Páll Magnús-
son, sem fram til þessa hefúr haft
bein í nefinu þegar því er að
skipta. Nei, sjónvarpsstjórinn
ræður ekki nema að nafninu til.
Það eru skrifstofublækur UIP
sem ráða því að stórum hluta
hvaða kvikmyndir eru sýndar á
Stöð 2. Er hægt að leggjast
lægra? Eg bara spjT.11
Sæmundur ræðir nánar um
efúi sjónvarpsstöðvanna og getur
þess meðal annars að stór hluti af
dagskrá þeirra og stærsti hlutinn
af dagskrá Stöðvar 2, sé erlent
■ 14:25 Nijinsky
Einstasð myntS um et’rni besta talteít-
dansafa allra tíma. Niiírssky. sem yar á
háíinóí feril sins í byrjyn tuöuguslu aid-
arlnnaf,
AðaMuíverk: Alan Bates, Lesíe Brown
og George De La Pena.
Leikstiórí: Herberl Ross.
Framteiðancíi: Harry Saltzmaa
• 16:25 Sjónaukinn
Enrtörtekinn þáltui þar sem Halga Guó-
rún fitjar «pp þorskætríðið sem við áít-
tim vil) Breía.
■ 17:00 Falcon Crest
m 18:00 Heyrðui
Hiess tórilistarþatlur.
■ 18:30 Bítasport
ErKáurtekírin þáttur !rá síðasíliðnum mið-
víkudegi.
Umsjón: Birgtf Þór Bragasoit.
Stöð 21991,
■ 20:00 Morðgáta
20:50 Fyndnar
fjölskyldumyndir
21:20 Feiuleikur 'Jy
Trapped
efúi. „Raunar er Stöð 2 orðin
endurvarpsstöð fyrir CNN stóran
hluta sólarhringsins sem mér
finnst persónulega af hinu góða.
En þótt stærstur hluti dagskrár
Stöðvar 2 og Sjónvarpsins sé er-
lent efúi heftir maður þó staðið í
þeirri trú að efúið væri valið af
íslenskum starfsmönnum stöðv-
anna,“ segir hann ennfremur og
lýkur grein sinni síðan á þennan
hátt:
„Nú má vel vera að úrval
kvikmynda á Stöð 2 sé ósköp
svipað hvort sem valið er í hönd-
um Jónasar R. Jónssonar eða
þeirra hjá UIP. Það er aukaatriði.
Aðalatriðið er að Stöð 2 skuli
ekki hafa frelsi til að ákveða
hvað er tekið þar til sýningar og
hveiju er hafnað. Þetta er bein-
línis forkastanlegt og ekki bara
Stöðinni til vansæmdar heldur
þjóðinni í heild. Og ekki er stolt
þeirra manna mikið sem fram-
selja erlendum kompaníum rétt
til að ákveða hvaða kvikmyndir
skuli ofaní áskrifendur Stöðvar
2.
Þegar horft er á útsendingar
CNN um dreifikerfi Stöðvar 2 er
öllum ljóst að þama er um beint
endurvarp erlendrar sjónvarps-
stöðvar að ræða og síðan geta
menn verið með eða á móti slíku
sjónvarpi ef þeir vilja. Mér finnst
þetta ákjósanlegur kaupbætir. En
ég get aldrei fallist á réttmæti
þess að íslensk sjónvarpsstöð
ffamselji ákvörðunarrétt dagskrár
í hendur erlendra hagsmunaaðila.
Það er Stöð 2 til skammar svo
ekki sé dýpra í árinni tekið.“
Hvað er
íslenskt sjónvarp?
Grein Sæmundar er umhugs-
unarverð ádrepa og um leið
koma fram í henni atriði sem rétt
er að skoða örlítið nánar. Hann
telur endurvarp Stöðvar 2 á út-
sendingum CNN „persónulega af
hinu góða“ en er um leið mjög
ósáttur við að forráðamenn
Stöðvarinnar ráði ekki því efni
sem sent er út í eigin dagskrár-
tíma. Að sjálfsögðu ráða stjóm-
endur Stöðvarinnar hvað þeir
taka til sýninga. Heldur er nú
ólíklegt að þeir hafi legið undir
miklum þrýstingi frá forráða-
mönnum CNN. Þeir hafa sjálfir
tekið þessa ákvörðun að eigin
ffumkvæði.
í annan stað hafa þeir sjálfir
ákveðið að sætta sig við þá skil-
mála sem þeim em settir um leið
og þeir kaupa erlent efni. Það er
á hinn bóginn nokkuð einkenni-
22:50 Blues-bræður
Blues Brotóers
Frábser grinmynrt sem að mgim ætli aó
missa aí. Toppíeilteiar og írábær tónfist
Sjá nánar bfö. 8-10.
AöaShhitvetK: John BeSusrií og Oan
Aykroyd.
Leitetjóri: Jolin Landís.
FramSeíöandí: Jobn Líoyd.
1980.
■ 00:50 Varúlfurinn *
The Legertó of the Werwolf
ForeMrar ursgs úteng& era drepin a! úlf-
um, Últamlr taio að sét stfáSúrsn ala
hann upp. Dag nQkkmn or tmnn særður
al veidimanni sem hyggst nýta sár
dýrslegt útfst drengans. Hann fer með
legt ef þeir verða að sæta öðrum
skilmálum en Sjónvarpið. Á
þessum markaði gilda þau lög-
mál að dreifingaraðilar selja
margar myndir í einni kippu, og
flýtur þar margvíslegt hrat með.
En hvenær voru teknir upp þeir
skilmálar að réttinum til að sýna
myndir fylgdi skylda til að sýna
allar myndimar í pakkanum?
Sæmundur segir vel megi
vera að „úrval kvikmynda á Stöð
2 sé ósköp svipað hvort sem val-
ið er í höndum Jónasar R. Jóns-
sonar eða þeirra hjá UIP,“ og tel-
ur reyndar aukaatriði, aðalatriðið
er að valið sé af fúsum og fijáls-
um vilja.
Þetta er í hæsta máta sér-
kennileg skoðun. Getur það
virkilega verið aukaatriði að
starfsmenn íslenskrar sjónvarps-
stöðvar hafi sama smekk á sjón-
varpsefni og eitt tiltekið erlent
fyrirtæki sem ffamleiðir og dreif-
ir slíku efni?
Hér er eina ferðina enn kom-
ið að efni sem er ekki aðeins til
umræðu á íslandi heldur hvar-
vetna þar sem vestræn sjónvarps-
menning ríður húsum. Hvort sem
stjómendur sjónvarpsstöðvanna
sitja í New York, París, London,
Berlín eða Reykjavík þá velja
þeir allir sama sjónvarpsefnið.
Stöðvamar um gervalla Vestur-
Evrópu líkjast æ meir hver ann-
arri og skýringin er ekki flókin.
Þær sækja allar mikinn hluta efn-
is síns í sama bmnninn. Það er
verið að sýna sömu bandarísku
og bresku framhaldsþættina út
um allar jarðir, en þeir em ættað-
ir ffá fyrirtækjum á borð við UIP,
sem Stöð 2 skiptir við.
Ef maður setur sig í spor
þeirra sem þurfa að skipuleggja
dagskrána þá er þetta auðvitað
afar þægilegt fyrirkomulag; þess
vegna mætti salla bíómyndum
inn á dagskrána eftir staffófsröð
þangað til pakkinn ffá UIP er bú-
inn og hægt er að opna næsta
pakka. Með þessu móti má koma
saman „sjónvarpsdagskrá“, á
ótrúlega skömmum tíma, með
lygilega lítilli fyrirhöfn, fýrir af-
skaplega lítið fé. Og er þá komið
að tveimur mikilvægum spum-
ingum: Hvað er íslenskt sjón-
varp? Er það endurvarp á er-
lendri stöð að viðbættri enda-
lausri röð af bandarískum mynd-
um, sýndum að fyrirmælum er-
lendra fyrirtækja en með islensk-
um texta, skreytt með sæmileg-
um fféttatíma og örfáum íslensk-
um þáttum?
hágé.
ÞJÓÐVILJINN Fimmtudagur 4. júlí 1991
Síða 2