Vísbending


Vísbending - 23.07.1999, Blaðsíða 1

Vísbending - 23.07.1999, Blaðsíða 1
ISBENDING rit u m viðskipti og e f n ah a g s m ál 23.júlí 1999 29. tölublað 17. árgangur Á milli ríkra og fátækra Ikjölfar útkomu ársskýrslu Þróunar- stofhunar Sameinuðu þjóðanna um heilsuþróun í heiminum („Human Development Report") hafa vandamál þróunarríkjanna fengið aukna athygli. Bilið á milli rikra og fátækra þjóða hefur aukist og í sumum löndum hefur þróun lífskjara orðið til hins verra fremur en hitt. Á meðan virðast iðnvædd ríki heimsins svífa vængjum þöndum í meðbyr frjálsræðis, hnattvæðingar, tækni og upplýsinga. Á þriðja áratug 19. aldar voru lífskjör þrisvar sinnum betri í ríkum Iöndum en fátækum, í lok tíunda áratugar 20. aldar voru þau orðin 71 sinni betri (m.v. kaupmáttarjafnvægi). Fátæk... og skuldug Fáir gera sér grein fyrir hversu mikill fjöldi fólks er fátækur í heiminum. Áætlað er að 1.300 milljónir manna hafí lægri tekjur en sem nemur einum Bandaríkjadal á dag eða sem samsvarar 2.250 krónum í tekjur á mánuði. Það sem meira er, 80% þjóða hafa lægri þjóðar- tekjur á mann en þær höfðu fyrir áratug. í byrjun áratugarins skulduðu þróunarlöndin iðnvæddu löndunum rúmlega 71 milljarð Bandaríkjadala (að núvirði). Þrír fjórðu af íbúum skuldugra þjóða, um 700 milljónir manna, búa í Afríku. Þar er vandinn líka mestur, fátæktin og vonleysið er svo mikið að myndir af vannærðum börnum ná ekki að lýsa nema broti af vandamálinu. Afskrift skulda Harvardprófessorinn Jeffrey D. Sachs lagði nýlega til í grein er birtist í Morgunblaðinu að það „ætti að afskrifa algjörlega skuldir þeirra landa sem búa við mjög mikla fátækt og háa sjúkdóms- tíðni. Um 25 af þeim 42 löndum, sem eru hluti af hópi fátækustu rikjanna, þurfa að öllum líkindum fulla afskrift skulda." Skuldaóreiða þessara landa er svo mikil að þau verða aldrei í stakk búin til að standa við skuldbindingarnar. Að mörgu leyti gæti hreint borð hjálpað þessum þjóðum á fætur í lífsbaráttunni en það eitt dugir þó ekki til. Sjúkdómar Jeffrey D. Sachs hefur lagt mikla áherslu á að vandamál þessara þjóða liggi að miklu leyti í hárri sjúkdómstíðni sem hefur veruleg áhrif á efnahags- þróun. Nóbelsverðlaunahafínn Robert Fogol heldur því fram að aukin heilsugæsla og útrýming alvarlegra sjúkdóma hafi haft veruleg áhrif á upphaf iðnvæðingarinnar í Bretlandi og þróunina í Bandaríkjunum og Vestur- Evrópu. Sachs og David Bloom hafa sýnt fram á það með sterkum rökum að efnahagserfiðleika Afríkuþjóða megi að miklu leyti rekja til sjúkdóma eins og malaríu, sem og óhagstæðra veður- skilyrða og slæmra samgangna. Sachs hefur þess vegna lagt mikla áherslu á að félagslegar umbætur og fyrst og fremst umbætur í heilsugæslu séu mikilvægasta skrefið sem fátækar Afríkuþjóðir þurfí að stíga. Hugmyndir Sachs eru þó varla nema hluti af lausninni, eins og Paul Collier hjá Heimsbankanum hefur bent á. Sjúkdómar eru ekki versta plágan, heldur skipulags- og stjórnaróreiða, harðstjórar og sjálfsþurftabúskapur. Það er til lítils að lána fé og veita aðstoð sem fer beínt inn á erlenda banka- reikninga þeirra sem halda þjóðfélaginu í heljargreipum (um 22% allra lána til fátækra ríkja hafa verið lánuð til einræðisherra skv. Jubilee 2000, samtökum sem beita sér fyrir lækkun skulda fátækra þjóða). Það er heldur ekki til neins að dæla peningum inn á svæði þar sem allt logar í skærum og styrjöldum, enda peningarnir notaðir til vopnakaupa frekar en nokkurs annars. Friður og lýðræði eru forsenda uppbyggingar. Það verður að reyna að hjálpa þessum þjóðum að byggja upp almennilegt stjórnkerfi reist á lýðræði. Byggja upp opinbera geirann með því að fjármagna ráðningu dómara, lögreglu, lækna og kennara. Rækta verður samfélagið, umfram allt traust og skilning á samvinnu til framþróunar. Byggja verður upp nauðsynlegan lagaramma sem heldur utan um eignarréttinn, samninga, skuldbind- ingar, gjaldþrot o.fl. Jafnframt verður að framfylgja honum á skilvirkan hátt. Þá má ekki gleyma mikilvægi menntunar í framþróun og uppbyggingu. Efnahagsumbætur Þrátt fyrir að nýjar áherslur hafí komið fram eru efhahagsumbætur sem framkvæmdar eru á skynsamlegan hátt enn hvað mikilvægastar. Þær eru þó til lítils ef stjórnskipulagsvandinn er ekki leystur. Fyrst og fremst þarf að tryggja stöðugleika, síðan má opna fyrir milliríkjaverslun, erlendar fjárfestingar og samkeppni. Stöðugleikann verður að reyna að tryggja með lágri verðbólgu og skynsamlegum lántökum hins opinbera. Opna verður hagkerfi til þess að fátækar þjóðir geti ræktað hlutfallslega yfirburði sína; akkurinn í alþjóðlegum viðskiptum er raun- verulegur. Rökin eru fyrst og fremst að alþjóðleg viðskipti draga úr óhag- kvæmni í framleiðslu þessara þjóða sem stafar af verndarstefnu og miðstýringu. Markmiðið er að vekja frumkvöðlana í þessum löndum, þeir rakna að minnsta kosti ekki úr rotinu þegar öllu skal stýrt af hinu opinbera. Erfiðurheimur Þrátt fyrir að mikið hafí verið rætt um vanda fátækra þjóða og lausna leitað er árangurinn í sjálfu sér ekki upp á marga fiska. Tíminn hefur ekki leyst vandamál þessara þjóða, eins og margir vonuðust til. Staðlaðar lausnir, eins og þær sem nefndar hafa verið hér, eru aðeins bláeygðar lausnir. Engu að síður eru þær grundvallaratriði. Framkvæmdin er hins vegar miklu erfiðari. Ekki er tekið mið af menningarlegum mun og aðstæðum á hverjum stað. Og stundum er óreiðan svo mikil að ekki er ljóst hvar byrja skal til þess að reyna að greiða úr flækjunni, sérstaklega þegar flækjan er orðin hluti af kerfinu. En á meðan ekki er reynt að snúa ferlinu við sigla þessar þjóðir inn í enn meira vonleysi þegar hvað brýnast er einmitt að vekja vonina. 1 Nýlega lækkuðu G7-ríkin skuldir fátækra þjóða um 27 milljarða Bandaríkja- dala. 2Már Guðmundsson aðal- /^ hagfræðingur Seðlabanka .2 íslands fjallar um hlutverk *J og skipulag nútímaseðla- banka. I greininni er m.a. rætt um hvað felst í pen- ingamálastjórn, megin- atriði kenninga nútíma- 4 stjórnunar peningamála, nýlegar breytingar á stöðu og skipulagi seðlabanka og stöðuna hér á landi.

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.