Vísbending


Vísbending - 30.07.1999, Blaðsíða 1

Vísbending - 30.07.1999, Blaðsíða 1
ISBENDING rit um viðskipti og efnahagsmál 30. júlí 1999 30. tölublað 17.árgangur Veðmál áratugarins Þessi síðasti áratugur aldarinnar hefur verið einkar fjörlegur í fjarmálaheiminum. Sérstaklega hefur fjörið aukist með auknum áhrifum afleiðuviðskipta ogbaktryggingasjóða (e. „hedge funds"). í byrjun áratugarins voru slíkir sjóðir um 200 talsins en í lok árs 1997 voru þeir taldir vera um 4.500. Eignir slíkra sjóða jukust á sama tímabili úr 20 milljörðum Bandaríkjadala í 300 milljarðaoghafaþví fimmtánfaldast. Öll þessi fjörlegheit hafa þó stundum farið illa í suma þátttakendur. Baringsbanki Nýlega var Nick Leeson sleppt úr tugthúsi í Singapúr, þremur og hálfu ári áður en hann hafði tekið út fulla refsingu. Leeson á frægð sína að þakka Baringsbanka, 233 ára banka sem var einn elsti og virtasti banki Bretlands, en Leeson tókst á eígín spýtur að setja hann á hausinn. Leeson seldi framvirka samninga í útibúi bankans í Singapúr. Hann var einungis 28 ára og þótti nokkuð snjall í sínu fagi og mjög varkár í samningum, ólíkt öðrum sem stunduðu sömu viðskipti á þessum tíma. I byrjun árs 1995 féll hann frá varkárninni og hóf að veðja fyrir alvöru. Hann veðjaði að japanski hlutabréfamarkaðurinn myndi stíga, en í staðinn seig hann. Þá lagði hann bara meira undir til þess að ná upp tapínu en markaðurinn seíg áfram. Áður en yfir lauk hafði hann veðjað um 7 milljörðum Bandaríkjadala á að virði markaðarins myndi hækka. Þetta var þó ekki eina veðmál Leesons því á sama tíma veðjaði hann á að japanskir vextir myndu hækka (eða skuldabréf lækka). Rétt eftir að hann hafði lagt undir byrj aði hann að tapa, hann lagði þá aftur meira undir þangað til hann hafði veðjað 22 milljörðum Bandaríkjadala á að vextir myndu hækka, — sem þeir gerðu ekki. Það eina sem stöðvaði veðmálið var að hann hafði veðjað öllu fjármagni Baringsbanka og hafði því ekki meira til að leggja undir. Þrátt fyrir að hann hafi lagtundirum 30 milljarðaBandaríkjadala tapaði hann „ekki nema" einum millj arði. Tapið hefði getað verið miklu meira. Tapið var hins vegar mun meira en hreint virði Baringsbankans, tilraunir Englandsbanka til að bjarga honum reyndust árangurslausar og bankinn varð því gjaldþrota. Orangesýsla Þann 6. desember árið 1994 var heil sýsla gerð gjaldþrota, Orangesýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Þetta var ekki einungis mikið áfall, fyrir sýsluna heldur einnig alla bandarísku þjóðina. Á tímabilinu frá 1991 til 1994 hafði sjóðstjóri sýslunnar, Robert L. Citron, rakað inn 750 milljónum Bandaríkjadala í hagnað og þótti mikil hetja í fjármálaviðskiptum. Citron veðjaði á stöðuga eða fallandi vexti sem var gott veðmál þangað til 1994 þegar vextir tóku að hækka. Veðmálið var gert með nokkrum afleiðusamningum. Seinni tíma rannsóknir á þessum atburði hafa leitt í ljós að Citron hafði ekki hugmynd um hvað hann var að kaupa, hvaða áhættu hann var að taka, þegar hann gerði þessa afleiðu- samninga. Sumir segja að hann hafi haft reiknikunnáttu á við barn þegar þörf er fyrir mikla stærðfræðikunnáttu til þess að geta reiknað slika samninga út. „Hann veit þrjátíu prósent af því sem hann heldur að hann viti," sagði einn sölumaðurinn um hann. Þegar leikurinn stóð sem hæst hafði Citron lagt allan sjóð Orangesýslunnar undir, 7,4 milljarða Bandaríkjadala, og þar að auki tekið 13 milljarða að láni. Að leikslokum var tap sýslunnar af viðskiptum Citrons um 1,7 milljarðar Bandaríkjadala. Rolls Royce-sjóðurinn Hægt er að segja að Robert L. Citron hafi verið of einfaldur maður til þess að vera þátttakandi í þessu veðmáli og að Nick Leeson hafi einfaldlega orðið spilafíkn að bráð. Það útskýrir hins vegar ekki tap baktryggingasjóðsins Long-Term Capital Management (LTCM). Stofnandi sjóðsins, John Meriwether, var fyrrverandi yfirmaður („vice-chairman") hjá Salomon Brothers. Viðskiptafélagar hans og hugmyndafræðingar sjóðsins voru engir aðrir en prófessorarnir Myron Scholes og Robert Merton sem fengu nóbelsverðlauninárið 1997 íyrirframlag sitt til þróunar afleiðuviðskipta. Einnig var David Mullins, fyrrverandi vara- formaður bankaráðs bandaríska seðla- bankans, meðeigandi. Fjárfestar í sjóðnum voru topplaxar Wall Street, þ.á m. David Komansky hjá Merril Lynch, Donald Marron hjá PaineWebber og nokkrir af eigendum ráðgjafa- fyrirtækisins McKinsey & Co. Slíkt var einvalaliðið að sjóðurinn var oft nefndur Rolls Royce fjárfestingarsjóðanna. Árangur sjóðsins framan af varmjög góður, 59% ávöxtun árið 1995 og 44% árið 1996. í lok árs skilaði sjóðurinnmeira að segja 2,7 milljörðum til stofnfjárfesta sinna og þá stóð sjóðurinn í um 5 milljörðum. í byrjun september 1998 var tilkynnt að sjóðurinn hefði tapað um 2 milljörðum í undangengnum mánuði. Þegar betur var skoðað í pyngjuna kom í ljós að einungis einn milljarður af fimm var eftir og skuldir sjóðsins voru 200 milljarðar Bandaríkjadala. SeðlabankinníNewYork.ásamthópi af fjárfestingarbönkum, bjargaði LTCM áður en sjóðurinn varð gjaldþrota: 3,4 milljörðum var dælt í sjóðinn í skiptum fyrir 90% eignarhlutdeild. Sumir segja að þetta hafi verið gert til þess að vernda topplaxa Wall Street (að minnsta kosti 10% af upphaflegri fjárfestingu þeirra) en íhlutun bankanna þjónaði þó mikilvægari tilgangi. LTCM hafði náð ótrúlegri stöðu á markaðinum og uppgjör sjóðsins hefði getað valdið tapi sem nemur 14.000 milljörðum Banda- ríkjadala. Slík umskipti hefðu getað leitt til verulegs. skjálfta á fjármála- markaðinum og hugsanlega hruni. Aíleiðuviðskipti Mjög skiptar skoðanir eru um ágæti afleiðusamninga og bak- tryggingasjóða. Sá sem gagnrýnt hefur skort á reglum um starfsemi þessara (Framhald á síðu 4.) 1 Mikið er lagt undir í afleiðuviðskiptum en því miður geta ekki allir unnið í þess konar viðskiptum. 2 Ásgeir Jónsson hag- fræðingur fjallar um deiluna á milli kvótaverja og gjaldtökunga. 3 Snjólfur Ólafsson, próf- essor við Háskóla Islands, fj allarum markaðslögmálin í heilsugæslu í tilefni 4 greinar Þórarins V. Þórarinssonar um sama efhi í 24. tbl. Vísbendingar.

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.