Alþýðublaðið - 11.08.1974, Síða 4

Háhyrningar
Torfan er lifandi veiði-
hópur og sér um
viðhaid kynstofnsins.
Hún syndir um úthöfin
með foringja og
útvörðum.
Það, hvernig hvalurinn
getur lyft margra
tonna skrokki yfir
sjávarfiötinn, bendir til
gifurlegs afls.
hjá leðurblökum), en hitt
er notað til háþróaðra
„s a m t a I a ", þa u
þekkjast vel meðal lítilla
höfrunga Með slfkum
samtölum getur torfan
unnið saman.
Eitt hið æsilegasta við
að virða fyrir sér
háhyrning þegar hann er
annaðhvort í sundlaug
eða villt, er þegar hann
stekkur Allt bendir til
óstjórnlegs styrks og
hraða skepnunnar, þegar
hún getur lyft mörgum
tonnum upp yfir sjávar-
borðið. Ung dýr, sem ekki
eru nema tvö eða þrjú
tonn hafa sést stökkva 60
m yfir vatnsflötinn. Þeir
geta stokkið hátt í loft
upp og lent á sjónum með
gusugangi eða snúist í
loftinu og lent aftur á
sama stað og þeir tóku sig
upp frá með busli og
látum.
Hvalurinn syndir ein-
staklega vel. Bob Wright,
forseti Kyrrahafseyja
hefur séð háhyrning elta
fimmtán punda lax.
Laxinn stökk hátt upp og
á eftir honum kom
þjótandi ferlíki. Hann sá
einu sinni lax og háhyrn-
ing stökkva samtímis á
nákvæmlega sama hraða.
Fáeinum sekúndum
seinna hvarf hvalurinn í
dýpið með laxinn milli
tannanna.
Tennur og kjálkar
háhyrninganna eru vel til
þess gerðar að glespa til
sín mat. Þeir gleypa yfir-
leitt matinn heilan, en þó
hefur sést til hvala, sem
tæta í sig bita af gráhveli
og gleypa bitana. Tenn-
urnar eru 40-50 og minna
mest á stórar skrúfur
með oddhvössum
brúnum. Þær eru hvassar
hjá yngri dýrum en eldri
dýr eru ekki með hvassar
tennur.
Villtir háhyrningar
vilja helst höfrunga, seli
og sæljón og önnur dýr
með heitu blóði, en sé lítið
um slíka björg éta
morðhvelin fisk
umhugsunarlaust. Það er
furðulegt magn, sem
þessir hvalir geta
innbyrt. í The Northern
Species of Orca, segist
Eschrict hafa séð einn
háhyrning gleypa fjóra
höfrunga hvern a fætur
öðrum. Háhyrningur,
sem veiddist nýlega hafði
gleypt: 13 höfrunga,
annar háhyrningur, sem
var aðeins 5 metrar var
með 14 seli í maganum.
Þegar háhyrningar eru í
dýragörðum borða þeir
oft 50 kíló af fiski
daglega.
Það eru til mörg dæmi
um veiðar háhyrninga í
hóp. David Hancock
náttúrufræðingur,
fylgdist með veiðum slíks
hóps við vesturströnd
Kandada, en þar ráku
þeir lítinn hval inn í lón.
Háhyrningarnir höfðu tvo
útverði við lónmynnið til
að koma f veg fyrir, að
fórnarlambið kæmist
undan til hafs, meðan hin
morðhvelin réðust á það.
I Marine Mammals of
North America lýsir
Charles Scammon árás
þriggja háhyrninga á
gamalt, grátt kvendýr og
afkvæmi hennar á lóni
við strönd Kaliforniu.
Kálfurinn var stærri en
stærsti háhyrningurinn
og hann fór í klukku-
stundareltingaleik en þá
voru árásir gerðar til
skiptis á gamla hvalinn
og afkvæmið unz
afkvæmiðdóog sökk. Um
leið og dauði kálfurinn
hvíldi á hafsbotni komu
háhyrningarnir upp með
stóra kjötbita í munn-
inum, sem þeir átu eftir
að þeir komu upp á yfir-
borðið. Á meðan slapp
gamla kvendyriðog skildi
eftir sig blóðslóð.
Þegar háhyrningar
eltast við bláhveli er
návist þeirra nóg til að
skelfa skíðishvalina og
rjúka til lands. Þeir hafa
sést með kviðinn upp og
sem lamaðir, þegar '
háhyrningar eru nálægt.
Á stórhvelum er helst
ráðist á mýrkri hlutana
við munninn.
Háhyrningar hafa hvað
eftir annað ráðist á alls
konar hákarla og drepið
þá með því að reka hart
trýnið inn í innyfli
hákarlanna, sem ekki eru
sérstaklega valin.
Háhyrningar óttast
fátt, því að eini óvinur
þeirra er maðurinn. Við
allar rannsóknir,
kannanir og athuganir á
sögum um þessi dýr, hafa
sjófræðingar, sjóvísinda-
menn og leikmenn aldrei
fundið dæmi til þess, að
háhyrningar hafi ráðist á
mann eða drepið hann
meðan það lifði villt.
Forvitni morðhvelsins,
sem er því eðlileg, hefur
oft leitt til þess, að
smábátum hvolfdi, en
sundmennirnir hafa synt
milli torf unnar án þess að
vera áreittir. Samt
hafa 60% hvala, sem
vísindamenn hafa
rannsakað og löglegir
veiðimenn fyrir dýra-
garða og sædýrasöfn,
kúlur í skrokknum.
Fyrsti háhyrningurinn
fór í Vancouver Public
Aquarium (Sædýrasafnið
í Vancouver) 1964, en frá
þeim tíma hafa tæpir 30
verið handsamaðir
annaðhvort fyrir dýra-
garða eða til rannsókna.
Tveir háhyrningar voru
tekin í Austurhluta
Kyrrahafsins og flogið
með þá til safnsins í
Miami þar, sem allt var
gert til að hafa hvalina í
svo hlýju loftslagi í
Suðurríkjum Banda-
ríkjanna, en bæði dýrin
vöndust hlýrra vatni og
hvoru öðru og það er von
manna, að þeir geti af sér
afkvæmi. Háhyrningar
geta átt afkvæmi hvenær
sem er, því að þau hafa
engan ákveðinn fengi-
tíma. Fullvaxið kvendýr
eignast kálf á tveggja til
þriggja tíma fresti eftir
meðgöngutíma, sem er
milli 12 og 16 mánuðir).
Þegar karldýrið, Hugo,
kom til Miami 1968 var
hann þriggja ára, 4
metrar og 450 kíló.
Fjórum árum seinna var
hann 60 metrar og 5 tonn.
Vísindamenn hafa
mikinn áhuga á
háhyrningum og þau eru
rannsökuð á mörgum
stöðum f Ameríku. Bæði í
Bandaríkjum og Þó að
sálfræðilegar rannsóknir
á háhyrningum hafi sýnt
ýmsa athyglisverða hluti,
sem gætu bæði vakið
vakið áhuga manna beint
og óbeint, óttast sumir
vísindamenn, að
háhyrningar verði fljót-
lega útdauðir. Dr. Jesse
White, sem var áður
dýralæknir við Sædýra-
safnið í Miami hefur
áhyggjur af ofveiðum og
skorti á lagaverndun
hvalategundarinnar. I'
Bandaríkjunum voru
nýlega sett lög, sem
banna allar veiðar á
háhyrningum nema með
leyfi níu manna stjórnar-
nefndarinnar.
Eitt af því athyglis-
verðasta, sem líf-
fræðingar vilja kanna í
sambandi við
háhyrninga, er hæfileika
þeirra til að fara í dvala
meðan þeir kafa, svo að
blóðstreymið nær aðeins
til heila, lungna, og hjarta
en ekki til hins hluta
líkamans. Annað mjög
markvert er, hvað
líkamsfrumurnar endur-
nýjast fljótt. Dr. White
saumaði húð yfir trýnið
og innan fjögurra
Visindalegar kannanir
eru gerðar á þessum
háhyrningi, sem er i
lóni við Kyrrahafsey.
Háhyrninga torfa i
Suðurheimskautinu.
Þetta er i Sædýra-
safninu i San Diego og
háhyrningurinn Shamu
stekkur upp úr vatninu
rúmiega 5 metra hæð.
0
Sunnudagur 11. ágúst 1974