Alþýðublaðið - 28.03.1976, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 28.03.1976, Blaðsíða 1
biaöíó Sunnudagur 28. marz 1976 SUNNUDAGSLEIDARI 7 RODD HROPANDANS Enginn vafi er á þvi, að viðtal það, sem brezka út- varpið átti fyrir nokkrum dögum við sovézka Nóbelsskáldið Alexander Solzhenitsyn hefur vakið alheimsathygli. Okkur Islendingum hlýtur það að vera sérstakt fagnaðarefni, að hann gerði fiskveiði- deilu okkar íslendinga og Breta að umtalsefni og studdi málstað okkar, þannig að ekki varð um villzt. Ekki getur hjá þvi farið, að það veki athygli viða um lönd, þegar slikur maður atyrðir Breta fyrir fram- komu þeirra á Islandsmiðum. En viðtalið var auðvitað ekki um fiskveiðimál. Það var um vandamál vestræns lýðræðis og vest- rænnar menningar og þátt Breta i þróun mála á Vesturlöndum. Solzhenitsyn var svartsýnn á framtið vestræns lýðræðis og vandaði Bretum sér- staklega ekki kveðjurnar i þvi sambandi. Fyrir nokkrum árum voru birt i Bandarikjunum og Evrópu bréfaskipti, sem fram höfðu farið milli Sakarovs, eins merkasta eðlisfræðings veraldar og Solzhenitsyns, sem báðir voru þá i Sovétrikjunum og forystumenn andófsmanna gegn þeim sjónar- miðum, sem móta þjóðfélag föðurlands þeirra, og þvi kerfi, sem þar er rikjandi. Þeir eru báðir unn- endur frelsis og lýðræðis, og töldu i orðaskiptum sinum þjóðskipulag Vesturlanda hafa ómetanlega kosti umfram skipulag Sovétrikjanna. En samt var mikill munur á sjónarmiðum þeirra. Mér virtist eðlisfræðingurinn Sakarov vera málsvari vest- rænnar visindahugsunar, leggja megináherzlu á nauðsyn andlegs frelsis sem forsendu framfara og «kilyrði fyrir sjálfsagðri ósk einstaklingsins um tækifæri til aukins þroska. Solzhenitsyn virtist mér hins vegar vera hugsjónamaður fyrst og fremst, eldheitur baráttumaður fyrir hugmyndum, sem hann taldi fótum troðnar i föðurlandi sinu, — i kröfu hans um frelsi fólst ekki sizt krafa um trúfrelsi, þvi að hann er einlægur trúmaður, krafa um virðingu fyrir rússneskri menningararfleifð, sem hann taldi valdhafa Sovétrikjanna hafa fórnað á altari imynd- aðrar alþjóðahyggju, sem væri þó i reynd framhald af heimsvaldastefnu rússneska keisaradæmisins um aldaraðir. Þegar snillingur eins og Solzhenitsyn, með þær skoðanir, sem mótazt hafa i Sovétrikjunum og að verulegu leyti i fangabúðum Sovétrikjanna, setzt að á Vesturlöndum, ætti mönnum i raun og veru ekki að verða hverft við, þótt hann hafi sitt hvað að segja um okkar þjóðfélag; Það er eðlilegt, að þeir einir verði undrandi, — og sumir jafnvel hneykslaðir — sem hafa lifað i þeirri trú — eða kannske von — að hjá okkur sé allt eins og það ætti að vera. En þvi fer þvi miður viðs fjarri. Solzhenitsyn hefur fyrir þvi opnari augu en mörg, ef ekki flest okkar sjálfra. Hann vekur athygli á ofmati okkar á veraldargæð- um, lifsgæðakapphlaupinu, sem mótar ekki aðeins sjónarmið okkar, heldur athafnir okkar, hann vekur athygli á ábyrgðarleysinu, sem einkennir störf okk- ar. Það er ekki ég, sem á að færa fórn, þótt þörf krefji, heldur þú. Uppreisnarhugur, ofbeldi, svik- semi og eiturlyf eru orðin þjóðfélagseinkenni á Vesturlöndum — i skjóli frelsis og lýðræðis. En eru þetta eðlilegar fylgjur þess frelsis og þess lýðræðis, sem frumherja þessara sjóiíarmiða dreymdi um? Eða eru þeir, sem halda eiga vörð um frelsi á Vest- urlöndum og framkvæma þar lýðræði, á villigöt- um? Þetta eru grundvallarspurningarnar, sem Solzhenitsyn spyr okkur vestræna menn. Þessar spurningar eigi ekki hvað sizt erindi til okkar Is- lendinga. Ástand mála i þjóðfélagi okkar er á of mörgum sviðum þannig, að augljóst er, að við höf- um sofnað á verðinum. Við skulum taka rödd hins mikla hrópanda, Solzenitsyns, til okkar, um að vakna til vitundar um, að varðveizla frelsis og lýð- ræðis kostar ekki aðeins vökula hugsun, heldur einnig markvissa stefnu, að réttlátt þjóðfélag verð- ur ekki til af sjálfu sér, ekki sem árangur neikvæðs nöldurs og óraunhæfrar uppreisnarhyggju, heldur i kjölfar jákvæðrar baráttu fyrir þvi, sem er satt og rétt. GÞG

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.