Tíminn - 22.10.1966, Qupperneq 5

LAUGARDAGUR 22. október 1966
5
Útgefandi: FRAMSÓKNARIFLOKKURINN
Framkvæmdastjóri: Kristján Benediktsson. Ritstjórar: Þórarinn
Þórarinsson -'áb), Andrés Kristjánsson, Jón Helgason og Indriði
G. Þorsteinsson. Fulltrúi ritstjórnar: Tómas Karlsson Aug.
lýsingastj.: Steingrímur Gíslason Ritstj.skrifstofur i fSddu-
húsinu, símar 18300—18305. Skrifstofur: Bankastræti 7 Af-
greiðslusími 12323. Auglýsingasími 19523 Aðrar skrifstofur,
sími 18300 Áskriftargjald kr. 105.00 á mán innanlands — í
Iausasölu kr. 7.00 eint. — Prentsmiðjan EDDA h. f.
Lánsfjárhöftin og
atvinnuvegirnir
UmræSur, sem fóru fram á Alþingi síðastl. miðvikudag,
leiddu glöggt í ljós, hve stórlega hefur verið þrengt að
atvinnuvegunum með auknum lánsfjárhöftum síðan núv.
ríkisstjórn kom til valda. Síðan 1959 hefur t.d. verðmæti
útflutningsframleiðslunnar meira en tvöfaldazt að krónu-
tölu, en rekstrarlán þau, sem Seðlabankinn veitir út-
flutningsframleiðslunni hafa aðeins aukizt um 36%, ef
miðað er við árslok 1959 og 1965. Sést vel á þessu, að
stórkostlega hefur dregið úr þjónustu Seðlabankans við
atvinnuvegina. En jafnhliða því, sem Seðlabankinn hefur
dregið svo stórkostlega úr þjónustu sinni við atvinnuveg-
ina, hefur hann skyldað viðskiptabankana til að frysta
verulegan hluta af sparifjáraukningunni. Niðurstaðan
hefur orðið sú, að meðan útlán viðskiptabankanna hafa
aðeins aukizt um 111%, miðað við árslok 1959 og árslok
1965, hefur rekstrarkostnaður atvinnufyrirtækja alltaf
aukizt um 150—170%. Vitanlega hefur lánsfjárþörf fyrir-
tækja aukizt tilsvarandi og raunar meira, þar sem verð-
bólgan hefur gert stórum verðminni alla sjóði, sem þau
kunna að hafa átt fyrir. Af öllu þessu er augljóst, að
stórkostlega hefur dregið úr þjónustu bankanna við at-
vinnuvegina á þessu tímabili.
Viðskiptamálaráðherra, sem varð fyrir svörum af hálfu
ríkisstjórnarinnar, varð að játa, að þessar staðreyndir
væru réttar, en hann reyndi að afsaka ríkisstjórnina og
Seðlabankann með því, að útlánin hefðu aukizt verulega
seinustu mánuðina- Ráðherranum var þá bent á þá stað-
reynd, sem hann gat heldur ekki mótmælt, að þrátt fyrir
þetta væri lánsfjárskorturinn, sem atvinnufyrirtækin
byggju við, tilfinnanlegri nú en nokkru sinni fyrr. Frá
atvinnuvegunum sjálfum lægju fyrir svo skýrar yfirlýs-
ingar um þetta, að því yrði ekki mótmælt. Gömul og
gróin fyrirtæki væru af þessum ástæðum komin í meiri
og minni vanskil, því að þau fengju ekki eðlilega þjón-
ustu hjá bönkunum .
Afleiðing þess, að bankarnir hafa þannig dregið stór-
lega úr þjónustu sinni við atvinnuvegina seinustu sjö ár-
in, er alvarlegust sú, að atvinnufyrirtækin hafa ekki
haft getu til að auka framleiðni sína neitt að ráði. Þau
hafa órðið að nota sem rekstrarfé það fé, sem þau ella
hefðu notað til að auka hagræðingu í rekstrinum. Af þess-
um ástæðum verður Efnahagsstofnunin að játa í skýrslu
sinni til Hagráðs, að hinn aukni hagvöxtur seinustu ára
»byggist ekki, nema þá að mjög takmörkuðu leyti, á þeirri
hagnýtingu tækni og skipulags í öllum greinum og þeirri
markvissu leit að tækifærum, sem einkennir atvinnulíf
þróaðra iðnaðarþjóða”. Það er nær eingöngu hin mikla
síldveiði og hagstætt verðlag á útflutningsvörum, ásamt
lengdum vinnutíma, sem hafa orsakað hagvöxtinn. Strax
og eitthvað ber af leið, eins og t. d. verðlækkun á út-
flutningsvörum, eru atvinnuvegirnir því komnir í strand.
Þannig valda lánsfjárhöftin, sem eru afleiðing af fryst-
ingu sparífjárins í Seðlabankanum, því að alltof lítið hef-
ur verið unnið að því að auka framleiðni atvinnuveganna
á undanfr'rnum góðærisárum, og því er þjóðin nú miklu
verr undir það búin en ella að mæta ,,vandræðunum“.
sem Bjarni Benediktsson er að boða. Jafnframt þessu
valda lánsfjárhöftin svo miklum erfiðleikum í atvinnu-
rekstrinum, að stöðvun vofir yfir mörgum fyrirtækjum,
ef ekki fæst tafarlaust úr bætt.
TÍMINN
ERLENT YFIRLIT
Fær Subandrio líflátsdóm?
Hvernig takast Malik samningarnir við Rússa?
SEINUSTU dagana hafa
nöfn tveggja stjórnmálamanna
Indónesíu verið oft neínd í
útvarpsfréttum, en af ólfkum
ástæðum. Annar þeirra Suban
drio, fyrrverandi utanríkisráð-
herra, sem er ákærður fyrir
landráð og hefur mætt í opn
um réttarhöldum, sem fylgzt
hefur verið með um allan
heim. Hinn er eftirmaður hans
sem utanríkisráðherra, Adam
Malik, er undanfarið hefur
dvalið í Moskvu og samið við
stjórnarvöld þar um gréiðslu
á lánum, sem Rússar veittu
Indónesíu meðan Sukarno var
einræðisherra landsins og horf
ur voru á, að hann léti völdin
ganga til kommúnista. Rússar
voru þá ríflegir í lánveitingum
sínum til Indónesíu, en eru nú
ekki eins fúsir til að veita
greiðslufresti og áður. Það er
skiljanlegt, þar sem allir draum
ar um valdatöku kommúnisfa í
Indónesíu eru ekki aðeins úr
sögunni að sinni, heldur hef
ur sennilega um ein milijón
manna, sem taldir voru fylgja
kommúnistum, verið lífláfnir í
Inódnesíu síðastliðið ár Malik
utanríkisráðherra hefur því
ekki haft neitt góða samnings
aðstöðu í Moskvu.
ÆVIFÉRILL þeirra beggia,
Subandrios og Maliks, er góð
staðfesting á því, að skin og
skúrir skiptast á í lífi roanna.
Fyrir rúmlega ári síðan var
Subandríó annar valdamesti
maðurinn í Indónesíu og einna
líklegastur til að verða eftir-
maður Sukarnos sem æðsti
maður landsins. Nú er skipt
um hlutverk. Undanfarna daga
hefur hann mætt í rétti, þar
sem hann hefur verið ákærður
fyrir landráð. Honum er borið
á brýn, að hann hafi vitað um
og jafnvel stuðlað að byltingar
tilraun kommúnista á síðastl.
hausti. Subandríó -hafur varið
sig vel í réttinum og neitað
öllum slíkum ásökunum. flinu
hefur hann ekki getað mót-
mælt að meðan hann var utan-
ríkisráðherra, var takin upp
mjög náin samvinna við Kína
og önnur kommúnistaríki og
oft virtist ekki nema tíma-
spursmál hvenær Indónesía
skipaði sér í flo-kk kommúnista
ríkjanna. Enginn virtist stuðJa
öllu meira að þessari þróun
en Subandrio.
SUBANDRIO er 51 árs að aldri
læknir að mennjun, kominn af
efnuðum ættum. Hann haíði
lengi vel lítil afskipti af stjórn
málum og kemur ekki við
opinbera sögu fyrr en 1947,
þegar hann var sendur til Lond
on sem fulltrúi siálfstæðishreyf
ingarínnar í Indónésíu til að
tala máli hennar þar Hann
þótti þá sanna, að hann væri
laginn að tala máli sínu, þvi
að honum er það ekki sízt
þakkað, að Indónesia fékk
sjálfstæði sitt viðurkennt tveim
ur árum síðar. Hann fékk þetra
líka viðurkennt. því að 1949 vn-
hann skipaður fyrsti sendiherra
Indónesíu í London Fimm ár
um seinna varð hann sendi
herra Indónesíu í Moskvu. \r
ið 1957 gerði Sukarnó hann að
utanríkisráðherra. en hann
gegndi því starfi þá aðeins
- ---------- --------------------
MALIK
stutta stund, því að Sukarno
fól honum annað mikilvægt
embætti. Árið 1959 vairð hann
aftur utanríkisráðherra og
gegndi því starfi óslitið þang
að til á síðastliðnu hausti, er
hershöfðingjarnir viku honum
frá, þegar þeir tóku völdin eft
ir hina mis'heppnuðu byltingu
kommúnista.
Það var eitt aðalhlutverk Su-
bandrios sem utanríkisráðherra
að fylgja fram kröfu Indónesíu
um að fá yfirráð vfjr vestur-
hluta Nýju Guineu, sem IIol-
lendingar vildu ekki láta af
hendi. Subandrio sótti það mál
á vettvangi Sameinuðu þjóð-
anna og víðar. Hann átti mik-
inn þátt í því, að Sameinuðu
þjóðirnar beittu sér fyrir því.
að Hollendingar létu undan
síga. Subandrio þótti þá sýna,
að hann væri snjall íroðurs
maður. jafnt á fundum og í
einkasamtölum. Það kom hon
um að góðu haldi, að hann er
frábær málamaður. Hann talar
m.a. reiprennandi ensku, hol-
lenzku og rússnesku.
Subandrio hefur jafnari notið
mikils trúnaðar Sukarno'b en
um það hefur verið deilt.
hvor þeirra hefði meiri áhrif
á hinn. Fyrir Sukarno verður
sú afstaða óskemmtileg, ef Su
bandrio verður dæmdur 61
dauða og honum revnist ó
megnugt að láta náða hann
ADAM MALIK er einu ári
eldri en Subandrio. Hann fékk
aðeins barnaskólamentitun í
uppvextinum, og hefur engrar
svokallaðrgr æðri menntunar
notið ,enda af fátæku fólki kom
inn. Hann er hinsvsgar sagður
prýðilega sjálfmenntaður, enda
mikill bókamaður. Hann gerð
ist fljótt mikill anastæöingur
Hollendinga og átti þátt í stofn
blaðs 1937, ásamt nokkrum
blaðamönnum, er vann gegn
yfirráðum Hollendinga. Hol
lendingar höfðu hann oft í
haldi. Þegar Japanir Iögðu
Indónesíu undir sig á stríðs
árunum gekk Malik, í lið með
þeim og vann fyrir fréttastofu
þeirra. Jafnhliða tók hann mik
inn þátt í sjálfstæðishreyfing
unni og vildi strax lýsa yfir
sjálfstæði Indónesíu, þegar Jap
anir gáfust upp.Þeir Sukarno og
Hatta, sem þá voru aðálleiðtog
arnir, vildu fara gætilegar.
Eindregnustu þjóðernissinnarn
ir undir forustu Maliks, létu
þá setja þá Sukarno og Hatta
í stofufangelsi. Þannig knúðu
þeir það fram að lýst var yfir
stofnun sjálfstæðs rfkis í Indó
nesíu 17. ágúst 1945 og féll
það í hlut Maliks að birta til-
kynninguna. Hollendingar
höfðu þetta að engu og lögðu
mestan hluta landsins undir
sig að nýiu. Eftir fjögurra ára
átök urðu þeir þó að láta und-
an og Indónesía fékk sjálfsíæði
sitt viðurkennt 1949.
Á þessum árum, gerðist
Malik mjög vinstri sinnaður óg
tók þátt í byltingartilraun, er
kommúnistar gerðu 1946.
Sukamo lét þá setja hann í
fangelsi og var hann ekki lát
inn laus fyrr en 1948. Þá geið
ist harm stofnandi vinstri
flokks, er aðhylltist Trotski-
isma, og var aðalleiðtogi hans
til 1965, er flokkurinn var bann
aður. Það dró þó mjög úr
áhuga hans á kommúnism-
anum, að hann heimsótti Sovét-
ríkin 1952 og varð þar fyrir
verulegum vonbrigðum. Eftir
heimkomuna skrifaði hann
bók um þetta ferðalag og
kom þar fram veruleg gagn- j
rýni á ýmsum þáttum í stjórn- -
arkerfi Sovétríkjanna. Á næstu |
árum, reyndi Sukarno að hafa ;
samstarf við sem flesta flokka
í landinu, m.a. flokk Maliks.
Malik voru falin ýmis trúnaðar
störf og var hann m. a. sendi
herra Indónesíu í Moskvu á
árunum 1959—63. Sú gagnrýni
sem fólst í áðurnefndri bók
hans, spillti ekki neitt íyiir
honum í Moskvu, því að hún
hafði þeinzt að stjórnarháttum
Stalíns fyrst og fremst.
Þegar hershöfðingjarnir tóku
völdin eftir hinar misheppnuðu
byltingartilraun í fvrra, gerðu
þeir Malik að utanríkisráðherra
Hann þykir hafa reynzt vel
í þeirri stöðu, öruggur og
einbeittur. Hann er ekki eins
snjall áróðursmaður og Su-
bandrio, en hógværð hans og
festa vekja traust og því er
hann í vaxandi áliti þeirra
erlendu manna, sem hann hef
ur mest skipti við sem utanrik
isráðherra. Það myndi tvímæla
laust auka mjög álit hans, ef
honum tækist að ná hagkvæm
um sammingi við Rússa um
skuldamálin eftir allt það, sem
á undan er gengið. Þ. Þ.