Lesbók Morgunblaðsins - 17.01.1932, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 17.01.1932, Blaðsíða 6
10 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS Veiðihaukar. (Framh.).' -. fcað-,.wá .Nkallast, furðölegt, að ínöiAíuáí'C^ikyldi fakast að temja gni^S^yínfugla og fá þá ti! þess að hfýða sjer. En liaukarnir eru skyná&Biii, 0» meðan þeir eru ung- ir ei*Us-f>eir námfusir, Og tamning- araðfeltóin bygðist á æya gamalli reynshk .'Bnr. fáikatemjárar ])iirftu ])ó að verii þolinmóðir bg kynnast vandtegái&ðli og innræti fuglanna. Þeir, s^nr voru æfðir í þessari Hst, gátn faÚtamið fálkana á tveimur niánuðum. Skap þeirra og vilji var kúga'ð ra'eð því að láta þá vera í myrkri og syelta. l'ndir eins og fálkarnir hiifðu verið handsamaðir, var -sett hefta íír kálfskinni yfir hausinn á þeim og dregin að háls- inum. Á klærnar voru settir skór ta hundsskinni og um leggina bönd, sem þeir voru bundnir með á stöng. Voru þeir nú látnir sitja þarna í 12—24 khikkustundir al- einir og fengu ekkert að eta. Að þeim tíma liðnum kom fálkatemj- arínn, tók fálkann á hönd sjer og hjelt að vitum hans nýslátraðri dúfu eða öðrum fugli, Jafnframt talaði hann við fálkann og strauk um lappir hans með fnglsvæng, eða einhverju öðru, til þess að venja hann við tal og snertingn. Og ])egar fálkinn hafði fengist til þess að sitja rólegur á hönd temj- arans og eta úr hendi hans, var fyrsta þætti tamningarinnar lokið. Nú fór tamningamaður með hann út til þess að venja hann við aðra menn, hunda og hesta og bráðlega var hann orðinn gæfur og spakur. Til þess að æfa fálk- ann við það að ná í bráð, en skila henni til eigandans, var honum fyrst leyft innanliúss, að ráðast á dauða dúfu og bragða á henni, en svo hrifsaði temjarinn bráðina ai' honum, gaf lionum smáskorið kjot að eta og setti svo hettuna á höfuð hans aftur. Næsta dag var þessí æfing endurtekin úti á víðavangi. Var fálkinn ])á hafður i löngu bandi, og látinn ráðast á vængklipta dúfu. Aðallega voru fálkarnir æfðir við það að veiða sjerstaka fugla eða dýr. Ef menn ætluðu ])eim aðallega að veiða hjera, var út- troðið hjeraiskinn dregið eftir jiirð- inni og fálkanum leyft að ráðast á })að og slá það. I>egar menn þorðu að sleppa fálkanum alveg. var ríðandi maðnr látinn þeysa á harða spretti um víðan völl og draga hjeraskinnið á eftir sjer. V'ið skinnið voru festir kjötbit- ar, sem fálkinn fekk að eta, ef honum tókst að slá hjerann. Og eftir nokkurar fleiri æfingar, þar sem fálkinn fekk að fást við lif- andi hjera eða fugla, og vandist á ao koma aftur til temjarans, ]>eg- ar hann hafði slegið bráðina, þá var kominn tími til þess að fara með fíilkann á reglulegar veiðar, v/eiðimaðurinn ljet fálkann sit.ja fi iilflið sjer, og hettan var á höfði hans. Til vonar og vara hafði veiði- maðurinn haukinn bundinn við hönd sjer. A öðmm fæti hans var höfð lítil bjalla, svo að hann fynd- ist. aftur ef hann skyldi finna upp á því að strjúka. Fálkinn várð að vera hungraður og baðaður. Sá fálki, sem ekki var baðaður að minsta kosti tvisvar í viku, flaug eitthvað 6t í buskan, undir eins og honum var slept. til ])ess aí leita vr.tns, hversu svangnr sem hrnn var. Þegar hundarnir höfðu faút upp fugl eða hjera, tók veiðimaður hettuna af hiifði fálkans og slepti honum. Þótti það afar skemtilegt og „spennandi" að horfa á fálk- ann elta bráðina. Og til þess að geta tekið þátt í þessum veiðum urðu m-enn að hafa góða hesta og vera vanir reiðmenn. Þeir urðu að elta fálkann, ríða yfir stokka og steina ems og hestarnir komust. Því að það var um að gera að ná bráðinni undir eins af fálkanuni, og setja á hann hettuna, því að annars var hætt við að frelsisþráin yrði honum of sterk. Veiðihauk- ar voru líka vandir við það, að leita uppi bráð sjálfir og hnita hringa yfir henni. Og vel taminn fálki varð oft besti og skemtileg- asti fjelagi. Það kom fyrir, ef næg voru veiðidýr, að þeir gátu lagt að velli 15—20 hjera á dag. Og þeir urðu húsbændum sínum tryggir og þótti vænt um þá. Eru margar sögur til um vitsmuni þeirra og gott minni. Til dæmis er sagt frá veiðihauk, sem slapp, og náðist ekki aftur fvr en eftir ])rjú ár. Þegar bann hafði verið fimm daga heima, hafði hann tekið upp alla góða siði vel taminna fálka. I I Jest skemtun þótti að því að láta haukana veiða hegra, því að hegrarair eru nær jafn fljótir að fljúgra og haukarnir. Stórir flokk- ar veiðimanna fóru því á haustin þangað, sem hegrarnir hjeldu sig og ]>að var sjón að sjá haukana fást við ]>á. Stundum flugu hegr- arnir beint áfram með geysihraða, stundum ])eyttust þeir beint upp í loftið eins og ráketta, og fóru svo hátt, að ekki var hægt að greina þá með berum augum; stundum var eins og þeir sæti graf- kyrrir í loftinu, en að lokum bar fálkinn þó hærra hlut. Hann rendi sjer undir hegrann, læsti klónum í brjóst hans og svo duttu þeir báðir til jarðar, vJm fálka og fálkaveiðar fyrrum hefir dr. Björn Þórðarson ritað mjög fróðhga grein, sem birtist í lðuimi 1923. Og í kaPlanum um íslenska fálkann, sem talinn var allra liauka dýrmætastur, segir svo: K að hefir ekki Hðið á liingu frá byggingu landsins þar til Islands- valui'inn varð þektur um mörg lónd sunnar í álfunni. rtflutning- ur fálka hefir því hafist snemma, enda era valir í Grágás taldir meðal verðmætra fugla, með áiftum og gæsum, sem óheimilt var að veiða I annars manns landi (Grg. ir. Lb]). bls. 436). En hin fyrstu rök þess, að íslenskir fá'lkar voru dýrmætir gripir, mun í ís- h'iiskum ritum vera að finna í ræðu Einais Þveræings (Hkr. k. 125), ]>ar sem hann telur meðal þeirra hluta, sem sendilegir eru Ólafi konungi, hauka, það er vali. í Htum útlendinga er <>g íslenskra

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.