Lesbók Morgunblaðsins - 02.03.1941, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 02.03.1941, Blaðsíða 3
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 75 band hefir góð áhrif á hana, hin- ar fornu raunir gleymast, hún sit- ur á sjer, segir sagan, hefir stjórn á örlyndi sínu, en henni er það ljúft, það er gert af ást, sem bætir huga hennar. En þá verður hinn illi andi í lífi hennar, fóstrinn Þjóstólfur, að láta til sín taka. Hann fær að vera á heimili þeirra, og getur hann ekki setið lengi á sjer. Hallgerður veitir honum fyrst ekkert eftirmæli, en loks ber það þó við, að þau hjón verða fiundurorða um hann, og drap Glúmur til hennar hendi og gekk burt síðan. „Hon unni honum mik- it ok mátti ekki stilla sik ok grét hástöfum". Þjóstólfur kem- ur þar að og segir: „Sárt ert þú leikin, ok skyldi eigi svá oft", — er honum ekki óljúft að leika sama hlutverk og í Þorvalds-þætt- inum. „Ekki skalt þú þessa hefna", segir hon, „ok engan hlut í eiga, hversu sem með okkr ferr". En hann fer ekki að því, heldur veg- ur hann Glúm, þegar þeir eru í fjárleit, og kemur síðan til Hall- gerðar með blóðuga öxi. Hún spyr tíðinda, en hann segir. „Hon hló at ok mælti,- „Eigi ertu engi í leiknum". Síðan sendir hún hann til Hrúts föðurbróður hennar, sem skilur, að hún veldur ekki víginu, og drepur Þjóstólf. Hjer er sjerstaklega vert að veita hlátri Hallgerðar athygli. Þegar Glúmur blakaði hana hendi, höfðu svalandi tárin fallið niður eftir kinnum hennar; hún var ekki harðlynd þá. En nú dylur hún ör- væntingu sína, en hláturinn opin- berar athugulum manni, að hjarta hennar hefir brostið við þessi tíð- indi. En um leið má búa í honum fyrirboði, hann er álíka óheilla- vænlegur og hlátur hennar við Þorvald. Hún hefir nú ákveðið, að Þjóstólfur skal ekki lifa lengur. Hann grunar að hún hafi ráðið honum Loka-ráð, þegar hún sendir hann til Hrúts, en hlýðir þó. Eftir1 þetta áfall nær hin sjúka og ósamræma sál Hallgerðar sjer aldrei. Heillaáhrif þessara fáu sæludaga eru horfin með öllu. En nú kemur tíminn og nemur smám saman burtu sviðann, og það er eins og hún stirðni í þeim stelling- um, sem hún er nú komin í; þetta er líkt og þegar bein manns brotna og færast úr lagi, en gróa síðan eins og þau urðu við brotið. Hall- gerður er fullmótuð, hún breytist ekki eftir þetta. Lífsatvikin ráða því, á hvern eðlisþátt hennar er orkað í þann og þann svipinn, og líf hennar fer eftir því, en sjálf verður hún hvorki betri nje verri. Enn er það eftirtektarvert, að í djúpi eðlis hennar er eitthvert afl, sem hefir tilhneigingu til að láta hörmungar liðinnar ævi endurtak- ast. Hallgerður situr nú í ekkjudómi sínum um stund, en giftist síðan Gunnari. Þó að um það alt sjeu miklar frásagnir í sögunni, má fara fljótt yfir, því að Hallgerður hegðar sjer alveg eins og vænta mætti af því sem á undan er geng- ið, hún er jafn-örlynd og óstilt, jafn-heiftrækin, er ekki með nein- ar vangaveltur um það, hvort hún eigi að þjóna lund sinni eða ekki, blöskrar ekki ögn að sjá blóð. Skapsmunir hennar eru æstir og hún hefir mætur á öllu, sem er ofsafengið og tilbreytingaríkt. Þau Gunnar hittast á Alþingi og líst þegar í stað hvoru á annað; samstundis biður Gunnar hennar, og hefir það þótt flas; girndar- ráð kallar Hrútur þetta. Hjóna- band þeirra verður ekki farsælt, enda eru þau mjög ólík. Gunnar er stiltur og friðsamur og vill ekki vamm sitt vita, þolir órjett af öðr- um í lengstu lög, en það þykir Hallgerði lítilmenska. Þá verður það og til með þeim hjónum, að trygðavinur Gunnars, Njáll, er frá upphafi á móti Hallgerði, og í boði á Bergþórshvoli misbýður Berg- þóra, kona Njáls, stórlæti hennar; eins og við er að búast lætur hún sjer það ekki líka. Verða þá úr því rogaskammir og brigslyrði, og þegar Hallgerður leitar hjálpar Gunnars, fær hún hana ekki, og ekki slítur hann trygðum við Njál, og hlýtur þetta að eitra sambúð þeirra hjóna. Allur fyrsti kafli hjónabands þeirra er heldur erfið- ur, ,þá drepa húsfreyjurnar hús- karla hvor fyrir annari, og Hall- gerði finst Gunnar vera á bandi óvina sinna. En meistaralega vel er lýst öllum þeim, sem við þessi mál koma. Nú slotar þessari hríð, og koma deilur Gunnars. Hallgerður kem- ur sjerstaklega við fyrsta málið, skipti Gunnars og Otkels, og er nauðsynlegt að athuga það. Þaó eru harðindi. Gunnar hefir eytt heyi sínu og mat í allslausa ná- granna sína, og eru loks þrotin föng hans. Hann fer þá til Otkeb í Kirkjubæ og falar af honum, en er vísað frá á þann hátt, að hon- um er læging í. Eigi að síður kaupir hann þó þræl af Otkeli. Hallgerður tekur sjer nærri þessa ferð Gunnars, og hún sendir um sumarið þennan sama þræl til að stela frá Otkeli, en brenna úti- búr hans. Það er engum efa bund- ið, hvað fyrir henni vakir. Hún er á sína vísu að hefna Gunnars, og hún velur til þess það verk- færi, ,sem henni finst maklegast til þess, þræl Otkels. Áður hafði á ýmsu gengið um sambúð þeirra, nú er frá hennar hálfu ekkert því til fyrirstöðu, að hún batni; Hall- gerður gengur Gunnari á hönd. Þvílíkar hvatir búa undir þessu. En í fornöld var þjófnaður einna svívirðilegastur allra glæpa, mann- dráp kunnu menn vel að afsaka, en þjófurinn var ærulaus, og er því augljóst, að siðferðisvitund hennar er mjög úr lagi færð. En mundi þó nokkurn, sem fylgst hef- ir vel með sögu hennar, undrast þetta verk svo mjög? Er ekki alstaðar sama örlyndið: hún fram- kvæmir án hiks eða gagnrýni það sem hana langar til. En auðvitað þolir Gunnar ekki að vera þjófsnautur; hann reiðist, hinn stilti maður, svo að hann slær hana, þar sem þau standa í gestaskála, að mörgum gestum á- sjáandi. Reiði Hallgerðar vegna kinnhestsins verður miklu sárari vegna þess hugar til Gunnars, sem undir verkinu bjó. Hún stillir sig, eins og þegar hún var gift Þor- valdi — og það er ekki góðs viti, þá sjaldan hún gerir það — en hún segist mundu launa þenna kinnhest. Þannig sekkur heift þessarar stórlátu, harðlyndu og örlyndu konu ofan í hugans diún og bíður síns tíma, en snertir ekki geðbrigði daglegs lífs. Hún rís ekki gegn manni sínum. hún er ekki lengur á því skeiði. Henni

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.