Lesbók Morgunblaðsins - 03.08.1958, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 03.08.1958, Blaðsíða 3
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 387 Jökullinn á Suðurskauts landinu. þúsundum. Og mýflugurnar eru svo ásæknar á sumrin, að mönnum er varla vært. Menn hafa átt heima á ströndum Norðurskautsins um þúsundir ára, áttu þar jafnvel heima á ísöld. Þeg- ar íscldinni lauk og gróður hófst aftur. tóku menn að stunda land- búnað þar sem tíðarfarið var sæmilegt, nema heimskautabúarn- ir, þeir heldu áfram að vera veiði- menn. Á þessum slóðum skipta menn árinu í tvö missiri, ljóstíma og myrkurtíma. Þetta þýðir þó ekki. að þar sé dagur hálft árið og nótt hmn helminginn. Jafnvel á norð- urpólnum, þar sem vetrarmyrkrið er lengst, er þó ekki myrkur nema í 80 daga. Sunnar, þar sem Eskí- móar byggja, sér ekki sól í 16 vik- ur. en þar er þó skíma mestan hluta þess tíma og ekki myrkur nema svo sem 5—6 vikur. Það er einn kostur við heim- skautalöndin, að tunglið er þar bjartara en annars staðar. Þetta stafar af halla jarðar á sporbaug sínum. Birtan af tunglinu er að vísu ekki nema 1/500000. af birtu sólar, en er þó nær jafn gagnleg. Snjórinn endurkastar birtunni og vegna þess hve heimskautaloftið er jafnan hreint og tært, er gott skyggni allt að sjdndeildarhring. Æfðir flugmenn geta lent á ísi við tunglsljós, þótt tungl sé ekki nema hálft, engu síðér en um bjart- an dag, og þeim þykir það jafnvel betra vegna þess að þá fá þeir ekki ofbirtu í augun eins og af sólar- geislum, sem endurkastast frá snjó eða ísi. —•— Fjórar ísaldir hafa gengið yfii jörðina á þeim milljón árum, sem maðurinn hefir verið uppi. Seinustu 50 árin hafa margir smájöklar horfið af yfirborði jarð- ar. í Alaska hafa sumir skriðjökl- ar stytzt um 200 fet. I Alpafjöllum hafa helztu jöklarnir rýrnað um fjórða hluta seinustu hundrað ár- in. Jafnvel jöklarnir á Grænlandi hafa látið á sjá. Mönnum telzt svo til, að seinustu 100 ánn hafi allir jöklar á jörðinni rýrnað um tíunda hluta. Það virðist svo sem lengri op, styttri jöklatímabil ; 'ugi yfir j6rð ina. Jökulskjöldurinn mikli tók aí dragast saman fyrir 10.000—11.000 áium, og þá var loftsiag hlýrra á jörðinni en nú er. Síðan fyrir eitt- hvað 2500 árum, tóku jöklar aftur að aukast, og það kalla jöklaíræð- ingar „ísöldina litlu". Hún stcð allt fram á 19. öld. En svo lauk „ísöldinni litlu" jafn inögglega og hún hafði hafizt og jöklar tóku að ganga saman. Nu sjást þess merki sums staðar, að jöklar eru að aukast aftur, svo sem í norðvesturhluta Bandaríkj- anna. Hvort hér er um staðbundna jöklaaukningu að ræða. eða hvorí þetta er upphaf að nýrri jökulöld, vita menn ekki. Þær skipta tugum skoðanir manna á því, hvers vegna jökul- öld hefst og hvers vegna henni lyktar. Sumir segja að jörðin hafi hlotið að ranga sér á braut sinni, og þess vegna sé jöklarnir nú á Grænlandi og Suðurskautslandinu. Aðrir halda því fram að aukning jökla stafi af því að f.iöll hafi risið upp og hækkað. Vegna þessa hafi vindar breytzt, en fyrir milljón ár- um hafi þeir geta streymt óhindrað um alla jörð og vermt hana. Enn aðrir halda því fram a* iöklamyndanir standi í sambandi við eldgos. Þegar mikil eldgos sé. berist askan úr þeim upp í háloft- in og skyggi þar á sól, svo að hún njóti sín ekki. Aðrir segja að það sé ekki eldfjallaösku að kenna,

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.