Lesbók Morgunblaðsins - 19.02.1967, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 19.02.1967, Blaðsíða 4
Eitt tungumá n heiminn I. Vandamáiið nú á tímum: ÞÖrfin 7. Hvaða gagn vœri að heimstungumáli Greiðari ferðalög og samgöngur — Aukin viðskipti — Útbreiðsla á hugmyndum — Lausn innanríkis- vandamála — Siðareglur einstakl- inga og ríkja — Kynslóðir fram- tíðarinnar. He simstungumálið er tæki handa verðandi heimi friðar og alþjóðlegrar samvinnu, þar sem samgöngur og skipti hugmynda mun taka mestum fram- förum. Heimsmálið eitt getur aldrei skapað slíkan heim. En það getur veru- lega stuðlað að myndun hans með því að nema burtu misskilning sprottinn af tungumáls sökum og með því að skapa heilbrigt andrúmsloft, svo að menn skoði hver annan sem náunga sinn gædd an hæfileika til að skilja mannlegt mál. Ef styrjöldum verður ekki afstýrt þrátt fyrir þetta, þá munu þó hermenn beggja aðila skilja hverjir aðra og uppgjafar- beiðni ekki verða misskilin sem vottur um mótþróa. í hugsanlegu stríði í fram- tíðinni, þegar bæði herlið og óbreyttir Þorsteinn Þorsteinsson, tyrrv. hagsfofustjóri þýddi borgarar beggja aðila geta talað sama tungumál, munu verða minni þjáningar og mannfórnir, að því leyti sem þján- ingar og mannfórnir í undanförnum stríðum hafa stafað af tungumálamis- muninum. Þá verður ekki þörf fyrir tungumálagarpa á borð við bandaríska hershöfðingjann, sem talaði reiprenn- andi spænsku, japönsku, kínversku og kóreönsku, eða sérstaka túlka fyrir amerísk, brezk, frönsk, hollenzk og ítölsk herskip, sem taka þátt í sameigin- legum heræfingum, ekki heldur fyrir skynditungumálanámskeið, ætluð mönn- um sem senda á til fjarlægra landa. Eigi xnundi þá heldur koma fyrir, a3 ame- rískir varðmenn og suður-kóreanskir borgarar dræpu hverjir aðra vegna þess að hvorugur aðili skildi hvað hinn meintL í borgaralegu lífi mun unnt að koma í veg fyrir ýmis atvik sem stafa af misskilningi, svo sem drukknun italsks innflytjanda til Kanada á sundi, vegna þess að hann misskildi viðvörun sem honum haf ði verið gef in um mikið útsog, eða atvik sem nærri hafði valdið slysi, þegar rússnesk flugvél, sem hafði Gromyko innanborðs, fór tvisvar fram hjá flugvelli Lundúnaborgar, vegna þess að leiðbeiningar frá flugturninum höfðu verið þýddar af ensku á rússnesku. Sjóslysin þegar Titanic og Andrea Doria fórust höfðu bæði í för með sér mikið manntjón vegna misskilnings milli far- þega og skipshafna. Um síðustu aldamót komu ítalskir verkamenn til New York frá vanþróuðum héruðum á Suður- ítalíu, og biðu margir þeirra bana vegna þess að þeir skildu ekki leiðbeiningarn- ar, sem þeim voru gefnar um að skrúfa fyrir gasljósið, í stað þess að blása á það eins og olíulampa. E, ln svo ekki sé farið fleiri orðum um þau tiltölulega sjaldgæfu atvik, þar sem líf og dauði veltur á kunnáttu í öðru tungumáli, þá er það óumdeilan- legt að heimstungumál hefði það í för með sér, að allir innflytjendur og ferða- menn, sem kæmu frá útlöndum, gætu undir eins skilið alla og skilizt af öllum umhverfis, til augljósra þæginda og ánægju fyrir alla sem hlut eiga að máli. í Portúgal er búlgarskur uppgjafa- kóngur er stympist við þjón, sem held- ur að hann vilji fara úr yfirhöfninni, en kóngurinn var að reyna að komast í hana. Annars staðar er amerískur ferðamaður sem heldur að allir skilji ensku, ef aðeins sé öskrað nógu hátt í eyrun á þeim, og gerir þar með bæði sjálfan sig og land sitt hlægilegt, hvar sem hann fer. Annar ferðamaður, sem ekur í bifreið um Evrópu, rekur sig á vegaleiðbeiningar á þrjátíu tungumál- um með óskemmtilegum og hættulegum afleiðingum. Alkunn er sagan um Ameríkumanninn, sem missti af fiugvél- inni í Kaupmannahöfn af því að bif- reiðarstjórinn varð að staldra við fjór- um sinnum á leiðinni til þess að spyrja aðra Dani um hvað maðurinn væri að segja; ennfremur sagan um ritstjóra tímaritsins Readers Digest í Finnlandi, sem ekki gat gert þjónustustúlkunni skiljanlegt, að hann vildi egg og kaffi í morgunverð en ekki reyktan fisk og brennivín; og einnig sagan um manninn sem kunni tíu tungumál, en hitti fyrir eitt sem hann kunni ekki, og varð því að útvega sér túlk til aðstoðar. Slíkum dæmum fjölgar stöðugt, því að fram- vinda í menningu, viðskiptum og sam- góngum stöðvast ekki til þess að leyfa tungumálunum að ná henni í kapphlaup- inu. ft Lsimstungumál ryður úr vegi nauðsyn þess að gefa út tímarit á sjö tungumálúm, að hafa yfir drottinlega bæn á sex tungumálum við guðsþjón- ustu fyrir fólk frá mörgum löndum, að halda vísindalega fundi með fjórum við- urkenndum tungumálum og tíu óviður- kenndum, eins og oft hefur borið við upp á síðkastið. Það mun gera út af við raunverulega eða ímyndaða þörf Hollands á leiðbeiningarmerkjum fyrir ferðamenn á fimm tungumálum (hol- lenzku, frönsku, þýzku, ensku og esperanto). Það mun gera mögulegt það sem nú er ómögulegt, fullkomlega al- þjóðlegt akstursskirteini bifreiða, sem fyrir skömmu var hafnað af þeirri ástæðu, að það hefði hlotið að vera á þrjátíu tungumálum að minnsta kosti. Það mun leyfa nægilegan flutning hugs- ana með einni einustu þýðingu í stað tuttugu, eins og hent hefur mörg bók- menntarit. Það mun gera mögulegt með einni útvarps- eða sjónvarpssendingu, einni kvikmyndagerð, einni blaðafrá- sögn, einni tímaritsgrein að ná til allra þjóða um gjörvallan heim. Vér munum ekki framar þarfnast hins stranga skóla fyrir samtíðistúlka Sam- einuðu þjóðánna og þýðendur utanríkis- þjónustunnar þegar við höfum fengið Eftir dr. Mario A. Pe/, prófessor í rómönskum málum vib Columbia University í New York heimstungumálið. Vér þurfum þá ekki að brjóta heilann um hvcxrt kínverski texti hins enska ávarps Sameinuðu þjóð- anna sé réttur, eða hvort „genocide" ætti að þýða þannig, að bókstafleg samsvörun þessi væri „eyðing kyn- fiokka" eða „eyðing mannflokka", eða hvort „mannleg réttindi" á ensku og spænsku væri nákvæmlega sama sem „réttindi manns" á frönsku og rúss- nesku eða „maður réttur" á kinversku. Vér mundum algerlega losna við þá gagnrýni, sem komið hefur frá áheyr- endum á f undum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, „að fulltrúarnir tali of mikið án þess að segja nógu mikið" Það er eng- in ástæða til þess, að það sem á að segja á heimssamkomum verði margendur- tekið, þegar málið sem talað er, er fyllilega skiljanlegt og aðgengilegt gjörvöllum heimi. M, bð notkun heimstungumáls í vís- induí.x og tækni mun verða unnt að gera alla heimsframleiðsluna þegar tiltæka öllum heimi. Merkar nýjungar og upp- götvanir munu ekki þurfa að bíða eftir seinlegum, erfiðum og oft óáreiðanleg- um þýðingum eða ófullnægjandi ágrip- um, þar sem oft er sleppt einstökum atriöum er máli skipta. Atómtungu- málið mun verða fullljóst öllum sem um það varðar og ekki þurfa að bíða þess, að hinir þjálfuðu túlkar Samein- uðu þjóðanna komi því með erfiðismun- um af ensku á frönsku, þaðan á spænsku og loks á rússnesku og kínversku. Það verður ekki framar þörf fyrir neinar rafþýðingarvélar, sem hingað til hefur aðeins tekizt að sýna, að það þarf leik- inn mannlegan þýðanda til þess að þýða hrognamál þeirra á eitthvert skiljanlegt mál. Á heimstungumálinu mundi fást full- komin samræming til alþjóðanota á landafræðinöfnum, sem valda erfiðleik- um, ekki aðeins þeim sem gera landa- bréf og kortabækur, heldur einnig þeim sem eiga að nota verk þeirra. Hver kannast nú við það sem á finnsku kall- ast Yhdysvallat, á arabisku Alwellat Almotaheda, á japönsku Beikolu, á kín- versku Mei Kuo, en vér þekkjum sem Bandaríkin, Deutschland, Germany,- AUemagne, Niemcy, Tyskland, Saksa og Doitsiu, allt þetta eru nöfn á sama land- inu — Þýzkalandi. Á viðskiptasviðinu verður fyrir manni bifreiðaorðasafn á 5 málum, sem sagt er ómissandi fyrir þá, sem fara yfir mörg landamæri í bifreiðum sín- um. Það eru gerðar herferðir á erlend- um málum til þess að auglýsa vörur, sem notaðar eru víða um lönd, en valda stundum alþjóðlegum árekstrum vegna þess að vörumerkjanöfn svo sem „Gilette" eru notuð um rakvélar al- mennt. Stðr atvlnnufyrlrtæki með útl- bú víðs vegar erlendis reka blómleg tungumálanámskeið fyrir starfsmenn sína. Það eru milljónir starfa sem þeir einir eiga kost á, er lært hafa eitthvert hinna mörgu tungumála sem til eru í heiminum, en mundu standa öllum opin ef til væri eitt heimstungumál. SVIPMYND Framlhald af bls. 2. heldur því fram, að hann hafi gengt lykilstöðu í þeirri deiid ráðuneytisins, sem fjallaði um hernaðaráætlanir frá sjálfræðilegu sjónarmiði. Ennfremur seg ir austurþýzka stjórnin, að Kiesinger hafi gegnt mikilvægu hlutverki fyrir áróðursdeild ráðuneytis Josefs Göbbels. Erlendur blaðamaður, sem rifjaði þessi mál upp fyrir skömmu í blaði sínu, komst þannig að orði: „Það er athyglis- verð staðreynd, að þrátt fyrir allt sem reynt hefur verið að draga fram úr fortíðinni, skuli Kurt Kiesinger vera kanzlari Vestur-Þýzkalands." E ftir að Kíesinger hafði verið sýknaður af öllum ákærum um þátt- töku í hryðjuverkum nazista hóf hann brátt þátttöku í stjórnmálum. Hann gekk í flokk Kristilegra demókrata og á þinginu 1949 var hann fulltrúi flokks síns í Baden-Wúrtemberg. Mælska hans cg þekking á utanríkismálum gerðu það að verkum, að hann hófst skjótt til áhrifa innan þingflokksins, og tók að sér ýmsar ábyrgðamiklar trúnaðarstöð- um á vegum hans. Var ahnennt álitið á árunum milli 1950 og 1960, að Kies- inger yrði brátt í röð fremstu valda- manna Vestur-Þýzkalands. Um eitt skeið var þess vænzt að hann yrði gerður að dómsmálaráðherra og einnig var hann nefndur sem líklegt sendi- herraefni lands síns í Washington. En Kiesinger hlaut hvoruga þessa stöðu, og var talið, að Adenauer þáverandi kanzl- ari hefði ekki verið hrifinn af skjótum uppgangi Kiesingers og síauknum vin- sældum. Þar sem Adenauer kanzlari hafði hug á að bola Sósíaldemókrötum ur stjórnarsamstarfinu í Baden-Wúrt- emberg, og þurfti því á dugandi og vin- sælum manni að halda til að taka við stjórnartaumunum þar, varð það úr, að Kiesinger var skipaður forsætisráð- herra í Baden-Wurtemberg 1958. Þeirri stöðu gegndi hann svo þar til í nóvem- ber síðastliðnum, að hann tók við kanzl- araembættinu í Vestur-Þýzkalandi. " egar Kiesinger hafði unnið em- bættiseið sinn sem kanzlari Vestur- Þýzkalands, spratt gamall vinur hans úr hópi þingmanna á fætur, gekk til hans, tók í hönd hans og sagði: „Nú verður þú að leiða okkur." Kiesinger leit í augu vinar sins og svaraði: „Já, en fyrst verð ég að hugsa" Kiesinger fer hægt í sakirnar. Hann hefur ekki ráðið sér sína eigin starfsmenn tveún- ur mánuðum eftir útnefningu sína. Það eru menn Erhards, sem vinna fyrir hann. Hann hefur ekki heldur flutt inn í embættisbústað kanzlarans. Sagt er, að þegar Erhard hafi látið af embætti, hafi frú Erhard hrópað upp yfir sig í öngum sínum: „Hvert getum við flutt nú um miðjan vetur? Kiesinger sagði Erhardsfjölskyldunni þá, að hún mætti búa í Kanzlarahúsinu eins lengi og hún þyrfti á að halda. Sjálfur býr hann í Tiibingen og ferðast á milli heimiiis- og vinnustaðar. 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 19. febrúar 1967

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.