Lesbók Morgunblaðsins - 05.03.1967, Page 5

„Ég er enn í framför,"
Edward Albee
segir Albee
Leikrit er skáldskapur — og
skáldskapur er staðreynd,
sem er afmynduð og gerð að sann-
leika“.
Edward Albee setti upp kald-
súra auglýsingabrosið sitt um leið
og hann sagði þetta. Hann hallaði
sér yfir kókinn með sítrónunni í,
og svaraði kurteislega spurningum
x þá átt, hvort leikrit hans væru
sjálfsævisöguleg, og hann svaraði
þeim með þessari hárnákvæmni
mannsins, sem leiðréttir um leið og
hann talar, jafn ósjálfrátt og hann
andar.
Nei, hann semur ekki sjálfsævisögu-
leg leikrit — ef hann langaði í sjálfs-
ævisögu, mundi hann bara skrifa hana.
Hann semur að vísu natúralísk leikrit;
já, jafnvel „Alice litla“ var það, þrátt
fyrir allt. Vitanlega er ekkert til, sem
kalla mætti „fullkominn natúralisma",
í neinu listaverki. „Hefurðu nokkurn
tíma tekið samtal kunningja þinna upp
á segulband? Það er ekki leikrit. Hins
vegar er smíðaefni þitt fólkið, sem þú
þekkir, en ekki hitt, sem þú þekkir ekki.
En að lokum verður hver persóna ekki
annað en stækkun á persónu höfundar-
ins sjálfs. Hvað snerti leikritið „A Deli-
cate Balance", sem sýnt var í Martin
Beck, segir hann: „Það er leikrit og
leikrit er skáldskapur.“
Hann hafði skotizt hljóðlega inn
í hálfdimma veitingastofuna á mínút-
unni klukkan tólf á hádegi eins og um-
talað var vegna viðtalsins — grann-
vaxinn piltur í víðum buxum, gulleit-
um vaðmálsjakka og skyrtu opinni í
hálsinn; og þykka, jarpa hárið, sem
áður hafði verið snoðklippt, var nú
vaxið aftur og þvi veitti ofurlítið fram
eins og tízka var á dögum Játvarðs
konungs. Þetta var helzti leikritahöf-
undur Ameríku á yfirstandandi áratug,
38 ára gamall — maðurinn sem svo
glæsilega misþyrmdi sjálfsmynd áhorf-
enda sinna með hroðamyndum af hjóna-
bandinu, að þeir þökkuðu honum með
því að fylla vasa hans gulli. Við fyrstu
sýn leit hann út eins og hnugginn
skólastrákur. Augnaráðið var ihugandi
og athugult — það var augnatillit, sem
hefði getað komið illa við samvizkuna
hjá áhyggjufullu foreldri. („En, elskan
mín, hvað höfum við gert rangt?“). Það
var ekki fyrr en hann fór að tala, að
hinn spennti, brynjaði maður og hinn
athuguli listamaður komu í ljós. Og það
var ekki fyrr en félagar hans og með-
eigendur, Richard Barr og Clinton Wild-
er, komu á vettvang, að aðrar hliðar á
honum komu í ljós.
F élagarnir í Albarwild Theater
Arts, Inc. sátu nú í kringum stórt kringl-
ótt borð og skoðuðu á víxl auglýsinga-
teikningu vegna leikrita Thorntons
Wilders, sem nú eru í gangi í Cherry
Lane-leikhúsinu — einu leikhúsanna þar
sem þeir þurfa að setja upp níu leikrit
á sex vikum. „Við skulum þurrka þessar
stjörnur út“, sagði Albee. „Og ættum
við ekki að gera nafn Thorntons Wilders
meira áberandi?" Félagar hans sam-
þykktu þetta. En vandinn var að gera
þetta, án þess að auglýsingin yrði of
klessuleg. Svo ræddu þeir aðferðirnar til
þess.
„Svona vinnum við saman að öllu,“
sagði Barr. „Eina undantekningin er sú,
að Edward semur leikritin sín einn“.
Ánægð þrenning.
„ að er ekki af því, að við reynum
ekki að hjálpa honum“, sagði Clinton
Wilder hæversklega.
Framhald á bls. 13.
EFTIR ELENORE LESTER
FYRIR skömmu kom ungt skáld.
hingað til Lesbókarinnar með smá-
sögu til birtingar. Ég veitti því at-
hygli, að hvergi var rituð zeta í
handritinu og spurði hverju það
sætti. Hann svaraði: „Þegar ég var
í skóla, átti ég í miklum erjiðleik-
um með að lœra að rita zetu þar
sem hún átti að vera. Ég vildi
gjarnan gera mitt til að þeirri raun
yrði létt af unglingum í jramtíð-
inni“.
’ Þetta svar unga
skáldsins varð
lér nokkurt
| umhugsunar-
| ejni, og eftir að
[ hann var jar-
inn jór ég að
; hugleiða hvað
hann hejði til
[ síns máls. Ég
j komst brátt að
__________| þeirri niður-
síöðu, að rökvilla jœlist í svari hans.
Með því að láta hjá líða að rita
zetu þar sem hún á að vera sam-
kvæmt lögboðinni islenzkri staj-
ra
setningu vœri hann að gera þeim
erfiðara jyrir, sem nú eru að berj-
ast við að læra að setja zetuna á
réttum stöðum. Því meðan ekki
verður breytt gildandi stafsetningu,
eru öll frávik jrá lögboðnum rvt-
hœtti steinn í götu íslenzkunem-
enda og allra annarra, sem ekki
valda til julls réttritun íslenzks
máls.
Verndun íslenzks máls eins og það
er í dag er mikið ajrek lítillar þjóð-
ar. Einhverjum kann ef til vill að
virðast, að ekki hafi til tekizt á
bezta hugsanlega veg, er gengið var
til julls frá þeim stafsetningarregl-
um, sem nú gilda. Þó munu þeir
vera í miklum meirihluta, sem telja
vel hafa til tekizt. Og mörgum mun
jara svo, að því betur sem þeir lœra
málið því betur sjá þeir rökrétta
uppbyggingu þess og þœr rökrœnu
jorsendur, sem nútímastafsetning
byggir á. Þeir sem hins vegar valda
ekki málinu og hafa aldrei lært til
hlítar byggingu þess og þœr reglur,
sem því eru settar, taka gjarnan þá
auðveldu stefnu, að fjandskapast við
gildandi lögboðna stafsetningu.
En hér ber fleira til. Halldór Lax-
ness hefur byggt upp sitt eigið staf-
setningarkerfi, sem er töluvert frá-
brugðið löggiltri stafsetningu. Það
mun vera angi af meiði prentfrels-
isins, að menn séu ekki bundnir af
gildandi stafsetningarreglum í rit-
verkum sínum. Einnig kann að vera
að menn nái betri blæbrigðum í
stíl sínum og frásögn með því að
stafsetja á sérstakan hátt. Er að
sjálfsögðu ekkert við því að segja
og á meðan einhverjir finnast, sem
betur njóta skáldverkanna með
annarlegri stafsetningu, má telja að
hún eigi rétt á sér, af fagurfrœði-
legum, listrœnum ástœðum.
En þetta mál hefur aðra hlið. Þeir
eru t.d. margir, sem njóta verka
Halldórs Laxness mun verr fyrir þá
sök, að stafsetning þeirra er frá-
brugðin því, sem menn eru vanir.
Hér er að rœða um sama vanda-
mál og margrœdda stafsetningingu
á fslendingasögum. Þeir, sem eru
verulega handgengnir norrœnum
fræðum, munu njóta íslendinga-
sagna bezt með þeirri stafsetningu,
er tíðkast í útgáfum Hins íslenzka
fornritafélags. Hinir, aftur á móti,
sem vanastir eru nútímastafsetningu
munu bezt njóta íslendingasagn-
anna, ef þœr eru fœrðar til stafsetn-
ingar samtímans. Virðist það eðli-
leg málamiðlunarleið að íslendinga-
sögur séu jafnan fáanlegar með
hvorri stafsetningunni sem er.
Þannig verður bezt stuðlað að því,
að sem flestir landsmanna njóti
þeirra sem bezt.
Sama gæti gilt um ritverk Hall-
dórs Laxness. Stór hluti þjóðarinn-
ar mundi njóta verka hans betur,
ef þau vceru fœrð til nútímastaf-
setningar. Leyfi til slíks œtti að
vera auðfengið ekki síður en leyfi
til að snúa þessum verkum á önn-
ur mál. Að sjálfsögðu yrðu verkin
jafnan einnig að vera til útgefin
eftir stafréttum texta skáldsins
sjálfs, fyrir frœðimenn og þá, sem
bezt njóta listar þeirra í þeim bún-
ingi.
Jón Hnefill Aðalsteinsson.
5. marz 1967
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5