Lesbók Morgunblaðsins - 05.03.1967, Page 15

MlKi

"1 mTfny IW'-
l. [STOPj ömJ
Hér á vort þing að duga eða deyja,
hér dagsbrun nyja tímans fyrst skal
sjást.
Og eins og bergsjns þil, um Þing-
völi hlaðin,
skal þjóðin vernda óðul sín með
tryggð.
Nú feerið gefst, að landið „styrki
staðinn“,
því stríðið varðar hverja íslands
byggð.
Og eins og bergmáls aldan svari
kastar
til orða vorra, þar sem Lögberg var,
skal danska málið milli jökla og
rastar
fá maklegt, þúsundraddað endursvar.
Vort fjallaland, í heiðum himintjöld-
um,
rís hátt og frjálst, svo langt sem
strönd þín nær.
Vort ættarland vér með þér — með
þér höldum,
á meðan nokkurt íslenzkt hjarta slær.
Og aldrei skaltu selt við veg og
völdum,
svo víst sem heill og sæmd þín er
oss kær.
Þar stendur fólkið fast sem bjarg í
öldum,
og fremsta vörðinn heldur Ingólfs
bær.
BÓKMENNTIR
Framhald af bls. 13
að setja ofan í við hina fyrir þær vit-
leysur, sem þeir gera;
Leitað að röddum.
Hin mikla leit Barrs að sterkum
röddum í amerísku leikhúslífi er engin
ný bóla. Á síðasta áratug og jafnvel
fyrr, meðan Albee var að finna sjálfan
sig og týna sér aftur, eða verða á ein-
hvern dularfullan hátt það leikritaskáld,
sem aflaði sér heimsfræðar með „Sögu
úr dýragarðinum“, var Barr að leita
vandlega að einhverjum óuppgötvuðum
hæfileikamönnum. Hann hafði hafið
feril sinn í Mercury-leikhúsinu undir
stjórn Orsons Welles, eftir að hafa yfir-
gefið Princeton og verið í ýmsu, bæði á
Broadway og annarsstaðar. Einn góðan
veðurdag árið 1959 komst hann yfir
handritið að „Sögu úr dýragarðinum" og
flýtti sér að kaupa það fyrir 125 dali.
Hann hafði aldrei séð Albee, sem þá
var í Þýzkalandi að horfa á „Sögu úr
dýragarðinum" leikna í fyrsta sinn hjá
einhverju litlu leikfélagi. Þegar svo Barr
setti upp leikritið ásamt „Síðasta segul-
bandi Krapps“ í Provincetown-leikhús-
inu í janúar 1960, varð Albee frægur
á svipstundu.
Á næsta ári fór Barr til Evrópu með
nýjasta leikrit Albees, „The American
Dream“, í töskunni sinni. Hann hitti
Wilder, sem hafði verið að fást við upp-
setningu á leikriti á Broadway, og sýndi
honum leikritið. Wilder varð hrifinn af
því og vildi setja það upp, en ekki á
Broadway. Þetta varð upphafið. Wilder
kom aftur til Broadway næsta ár ásamt
Barr og Albee — 1962 — með „Hver er
hræddur við Virginíu Woolf?“
c
kyldu nú þrémenningarnir í
Albarwild geta sagt, hverskonar leik-
ritum þeir eru hrifnir af? Nei — líklega
ekki —- nema hvað þeir halda því fram,
að leikrit eigi að vera bókmenntir. „Við
erum höfunda-leikhús, en ekki leikara-
eða forstjóra-leikhús“, útskýrði Barr.
Þeir voru allir á einu máli um, að leik-
rit eins og „The Brig“ eftir Kenneth
Brown, sem var leikið fyrir þremur
árum í Living Theater, væri ekki
þannig, að þá langaði til að fást við það,
enda þótt þeir dáðust að því vegna leik-
stjórnar Judith Malina. „Það var upp-
færsla en ekki leikrit", sagði Albee.
Ilinsvegar voru þeir svartsýnir á „bók-
menntalegu" leikritin, sem framleidd
eru af vitringum eins og Lionel Abel,
Paul Goodman og Saul Bellow — „þeir
eru gjörónýtir sem leikritahöfundar og
raunverulega engir vitringar“, sagði
Albee. Og hvað snerti „Happenings“ þá
er það endileysa, segir Barr.
B arr telur, að þeir þremenning-
arnir hafi lesið eitthvað um 3000 leikrit
eftir óþekkta höfunda siðustu sex árin.
Enda þótt um 90 af hverjum hundrað
hafi verið „ómöguleg“, telur Barr,
að nú sé meira af efnilegum mönnum á
ferðinni en verið hefur undanfarið.
„Kynslóðin sem fæddist á síðari stríðs-
árunum er nú að verða myndug. Hún er
enn á þrítugsaldrinum og skortir stað-
festu, en þarna er um eitthvert efni að
ræða. Við höfum kannski ekki áhuga á
fyrsta leikriti höfundar, heldur á hinum,
sem á eftir koma“.
Og hverskonar leikrit koma svo frá
þessum ungu höfundum? Barr þykist
merkja tilhneigingu til þess, sem hann
kallar „ný-realisma“, það er að segja,
þegar notaðir eru raunverulegir viðburð
ir, sem fá aukið gildi fyrir háð, blekk-
ingu eða þjóðsagnir. Enda þótt þetta
kunni að vera sæmilega góð flokkun
á verkum Albees, þá finnst höfundinum
sjálfum ekki svo vera. „Þetta er allt í
lagi, en hefur b'ara enga þýðingu. Það
er ekki hægt að rökræða fagurfræði.
Það hefur enginn enn getað gert“.
rátt fyrir það, að enginn þre-
menninganna þykist ofurseldur „nýreal-
ismanum" eða neinni annarri stefnu, er
það nú samt svo, að leikritin, sem sýnd
eru í Van Dam-stræti, virðast falla allvel
inn í þann flokk, og í mörgum þeirra
má merkja áhrif frá Albee.
Albee gerir sér fyllilega ljósa hættuna
af því að líta of stórt á sjálfan sig og
er úrillur yfir allri þeirri rannsókn á
verkum hans, sem doktoraefni, er aldrei
láta hann í friði, eru að fremja. „Það
er ekki hægt að skrifa ritgerð um
verk, sem er í smíðum". Og honum
finnst sjálfum hann vera mjög svo í
smíðum og vita ekki hvað hann muni
skrifa næst, eða hvort hann haldi yfir-
leitt áfram að skrifa. „Ég ætla að halda
áfram að skrifa meðan ég hef gaman af
því og mér dettur eitthvað í hug, en ég
gæti allt eins vel hætt á morgun".
Það fór hollur um Barr og Wilder við
þessa síðustu athugasemd. Albee var
sem sé ekki enn búinn með tvo ein-
þáttunga, sem áttu að koma upp í
Cherry Lane 29. nóvember. „Þeir hei>
„Seascape“ og „All Over“, en sameigin-
lega „Líf og dauði“ — „og annar fer
fram úti, en hinn inni“, segir höfundur-
inn af mikilli kurteisi og nákvæmni.
■LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 15
5. marz 1967