Lesbók Morgunblaðsins - 18.04.1971, Qupperneq 10

A% flyij'
lre
Z. rSt
o r~ tr~G,
V

Pjóts\z<zrc>~‘ru
&lmc íil tisaíyy}
arum czbur erj
lr-éb &y fltttí.
1. jf-e.lmlnj'ur róha ske.rlur'fyrsha. arfb.
2. fœlu-r skerior annali áriX.
TrSb fluit þribja árib.
'Tré fl UL ti á
ró t a-rk lu vnps
'Tre flutl meb
ró LarJclumpí.
fa.s er cgrafin
naklcru utar
\ . en rcahurhafa
f Verit) skerhar.
Greinár tréóíns
buytdndr upp
fyt'Ír fluin'ing*
* G-ro'&u.r mold.
rv. M..
^Stazrá ró irark Lumps
ia~Js.cm. í pve-rmál fyrir
h verrt cm. af þrermáU stafns
t 30 Cyn. hatb frcL jö'róU.
•mbct
■árófcim meó
3«W-

f^axiur rafbar i
hlcxuhan slrija..
r- — --—r r—c— —
fás jjrafin S~-ó c.m radius frá. strofnc
ftjrir hve-rn cm. af þ\rermáti\\Stofns
'l 30 cm. hafb frá jor^ú.J^S.'b —
M A
A. Sejjldúk. rúUabupp
hrenu. haliaö
dúkn urri'fr u cfá fb undiri
h/íÓri ka'halhrinjjilf-
Mnausinn e-r jsni^mrj
■e’ws og Jtslémshurpolturj
Jclasddu-rm eö shrija. ojj
Loks hundinn, laush •
fyrshu (7J StSo heri aö.
Jó. -fr-énu. halltxb O-
dú)oinn/ clúknum
rúllaö undart.
Xúra.jja. má
iré shfLirí V*ja-
lencfdir ’a. fle)ca_.
JShc.ro. ma. und.ir
hnausinn meb Vir-
■iengdum í dráilarv-il ■
JCrossnegtdur Iréflt
Úr 1" x S“ Joorbum.
jSiálpiöiur- úr jskipakl&bningu eru jeinnig kenlugar.
Oft verða kringumstæður
þannig, að eldri tré eru ekki
iengur á réttum stað. Þau
standa e.t.v. of þétt, byrgja út-
sýni eða skipulag hefur
breytzt. Auðveldasta ieiðin get
ur verið sú að fella slík tré og
oft er ekki um annað að ræða
vegna aðstæðna, fyrirvara-
lausrar ákvörðunar eða áhuga
leysis. í okkar trjálitla landi
megum við helzt ekki eyði-
leggja falleg tré, sem hægt er
að fiytja með sæmilega góðu
móti. Ef aðstæður leyfa
eru engin takmörk fyrir, hve
stór tré er hægt að flytja. Til
siiks verks þarf samt að vanda
mjög vel. Miðað við aldur trés
sem á að flytja tekur fram-
kvæmd verksins ekki nema
litinn tíma, og það tekur litlu
meiri tíma að vanda verkið vel.
Takmarkið á ekki aðeins að
vera það, að tréð rétt lifi af
flutninginn heldur það að
vöxtur geti haldið áfram við
sem minnsta truflun.
STAÐARVAL:
Bezt er að þurfa ekki að
flytja tré á lakari stað en það
hefur verið á áður. Trjágróð-
ur í nágrenni nýja staðarins
getur gefið ábendingu um
möguleika. Á nýja staðnum get
ur skort skjól í byrjun, þrátt
fyrir að aðrar aðstæður
séu góðar, og væri þá vel at-
hugandi að skýla nýfluttu tré
fyrstu árin.
ÁRSTÍMI:
Dvalatími trjánna er bezt-
ur. Hér á landi er vorið, áður
en trén laufgast, beztur fyrir
flest lauftré, þá ná þau að
festa rætur strax og vöxtur
hefst. Veturinn getur orðið erf
iður þeim trjám, sem flutt eru
að haustinu, þá er meiri hætta
á frostlyftingi, vind- og sól-
bruna. Þó væri athugandi, að
erfitt er að flytja Alaska ösp
að vorinu og eins lerki tré, að
flytja þau að haustinu. Barr-
tré er bezt að flytja þegar jarð
vegur er hlýr, þ.e seint á vor-
in eða snemma á haustin, þá
getur rótarvöxtur þeirra hald-
ið áfram viðstöðulaust. Ávallt
er bezt að loftraki sé sem mest-
ur. Með sérstökum undirbún-
ingi getur verið gott að flytja
tré með frosnum rótarhnausi á
veturna.
UNDIRBÚNINGUR UNDIR
FUUTNING:
Það er tvennt ólíkt að flytja
tré, sem er vel upp alið í upp-
eldis gróðrarstöð, eða tré sem
vaxið hefur villt eða óhreyft i
garði um margra ára skeið. í
gróðrarstöðinni er búið að
margflytja plönturnar við
dreifsetningu, þegar þær hafa
þarfnast aukins vaxtarrýmis.
Við það eru rætur skertar og
rótarkerfið verður þéttara.
Smáu fíngerðu ræturnar, sem
aðailega starfa að upptöku
næringarefna, eru þá allar ná-
lægt stofninum og flytjast þvi
með rótarkekkinum. Villta
tréð, hins vegar, á í harðri sam
keppni við annan gróður og
sendir því rætur sinar iangar
]eiðir eftir næringarefn-
um. Rætur þess eru þvi fáar,
og langar og þýðingarmestu
ræturnar geta orðið eftir þeg-
ar tréð er flutt. Tré sem á að
flytja, og hefur staðið lengi án
þess að rætur þess hafi verið
skertar, þarfnast nokkurs und
irbúnings. Það þyrfti að skerða
rætur þess ári áður en það er
flutt og jafnvel enn betra, ef
helmingur rótanna yrði skert-
ur tveim árum áður og hinn
helmingurinn ári síðar. Rás er
grafin í kring, nokkru nær
stofni en þegar tréð er flutt,
rætur skertar og skurðurinn
fylltur með góðri gróðurmold.
Slík skerðing róta eykur
myndun fjölda fíngerðra róta,
sem vinna að næringarefna
upptöku, nær stofninum og það
áfall sem tréð verður fyrir
dreifist þannig yifir lengri
tíma, tvö til þrjú ár i stað eins
árs, og fæst þannig mun meira
öryggi fyrir að verkið takist.
Búast má við að slíkan und-
irbúning verði sjaldan hægt að
viðhafa, þar sem að ákvarðan-
ir um flutning eru oftast tekn-
ar fyrirvaralaust.
GRÖFTUR: — ÁN
RÓTARKUUMPS
Lauftré má ýmist flytja með
eða án rótarklumps. Rás er
grafin umhverfis tréð, nokkru
utar en rætur hafa verið skert-
ar. Algengt er að hafa fjar-
lægð rásarinnar frá stofni 5 til
6 cm fyrir hvern 1 cm af þver
máli stofns í 30 cm hæð frá
jörðu. Dýpt rásarinnar er lát-
in ná niður fyrir aðal rótar-
svæðið, 40 til 80 cm Trjáflutn-
ingur án rótarklumns krefst
einfaldari tækja en tréð verð-
ur lengur að ná sér. Eftir að
búið er að grafa rásina um-
hverfis tréð er moldin kembd
gætilega frá rótunum með
stungugaffli, frá einni hlið í
senn, langleiðina inn að stofni
og ræturnar jafnframt vafðar
inn í blautan striga. Sú mold,
sem látin er verða eftir næst
stofni, hjálpar til að gera tréð
stöðugra á nýja staðnum. Tréð
er losað gætilega af undirstöð-
unni með því að halla því og
skera á rætur sem ganga nið-
ur. Að endingu er svo ailt rót-
arkerfið vafið inn i striga.
Hafi rótarskerðing ekki átt sér
stað þarf e.t.v. að byrja gröft
fjær stofni til þess að komast
sem mest fyrir ræturnar. í laus
um sandkenndum jarðvegi get-
ur verið auðveidara að flytja
tré án rótarklumps.
MEÐ RÓTARKLUMPI:
Með þessari aðferð er hug-
myndin að varðveita eins mik-
ið af rótum í eins litlum klumpi
og hægt er. Klumpurinn er
venjulega hafður 10 til 12 cm í
þvermál fyrir hvern 1 cm af
þvermáli stofns. Bezt er að
hafa ekki klumpinn þyngri en
nauðsynlegt er, en hér er gletti
lega fljótt að muna um hvern
sentimetrann. (Nota má for-
múlu W.C. Griffing’s til þess að
reikna út þyngd rótarklumps-
ins: Breidd klumpsins reiknast
út í ferning (tommur), marg-
földuð með dýpt (tommur), %
dreginn frá útkomunni, og það
sem eftir er margfaldað með
með ,075 og höfum við þá
þyngd klumpsins í pundum).
Aðferðin er svipuð og áður,
rás er grafin umhverfis, rætur
kembdar og klipptar við stærð
armörk klumpsins. Síðan er
striga eða segldúki vafið um
klumpinn, sem festur er með
nöglum og minni trjám, snæri
eða reipi á stærri trjám. Að-
ferð sem mér hefur revnzt
vel, og ég vil mæla með er
þessi: Klumpurinn er sniðinn
þannig að hann er eins og
biómsturnottur í laginu, þ.e.
mjórri að neðan. Efri brún er
rúnnuð. Strigi eða segldúkur
er vafinn utan um klumninn.
Kaðall er bundinn lauslega
kring um stofninn og annar
neðst utan um klumpinn, þar
sem hann er mjóstur. Þá er kað
ali þræddur upp og niður milli
hringjanna með hæfilegu miili-
bili, kring um alian hnausinn,
mjög iaust í fyrstu og böndin
lagfærö þannig að ekki drag-
ist til. Þá er byrjað að herða
á böndunum, fyrst eina umferð
og eftir aðra umferð eru
böndin orðin svo strengd, að
þau halda mjög vel að hnausn-
um, en það er mjög áriðandi,
Framh. á bls. 11
10 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
18. apríl 1971