Lesbók Morgunblaðsins - 17.04.1977, Blaðsíða 6

Á götu I Budapest eftir uppreisnina.
IMRE NAGY
Maðurinn sem gekk oflangt
Júgóslavneska sendiráösins þar,
sem Nagy leitaði hælis meö sínu
fólki eftir að Sovétmenn réðust
aftur inn í landið, að Kadar lagði
fast að júgóslavnesku sendiráðs-
mönnunum að telja Nagy hug-
hvarf. Sagði Kadar, að Nagy
þyrfti ekki annað en játa pólitísk
„rnistök" sln og gagnrýna sjálfan
sig. Yrði honum þá ekki einungis
óhætt að snúa heim, heldur yrði
hann velkominn I stjórnmálin aft-
ur.
Þetta tilboð var þeim mun
fremur freistandi, að Tító (sem
hafði boðið Nagy vist I júgóslav-
enska sendiráðinu) var farinn að
halda ræður gegn Nagy I Júgó-
slavíu. Virtist, að Tító hefði ein-
ungis ætlað að notfæra Nagy sér
til framdráttar I skiptum við
Sóvétmenn. Tító stóð sem sé með
Nagy þangað til Nagy þáði boð
hans og kom, en snerist þá gegn
honum.
Ef Nagy hefði leitað hælis I
sendiráði einhvers hlutlauss rík-
is, Svíþjóðar eða Austurríkis,
væri hann e.t.v. enn á lffi. En
hann leitaði til Júgóslava og því
fór sem fór. Hann fann brátt, að
þeir kærðu sig ekkert um hann.
Varð hann þá að treysta á (eins og
Tító kvaðst gera) þá yfirlýsingu
Kadars að honum og fólki hans
yrði ekki mein gert, ef það kæmi
út úr sendiráðinu. Fólkið gekk út
úr sendiráðinu — og var handtek-
ið óðara.
Nagy og félagar hans voru
margsviknir og þeim var varpað f
fangelsi. Samt áttu þeir enn þess
kost að verða frjálsir menn og
komast til valda á ný. Þeir þurftu
ekki annað en afneita bylting-
unni. Þeir samstarfsmenn Nagys,
sem það gerðu, fengu frelsi og góð
embætti. Sumir komust aftur til
mikilla valda. Þeim var fyrirgef-
ið, þótt þeir hefðu svikið.
Á þeim tveimur árum, sem
Nagy var í haldi eftir þetta, var
honum margsinnis gefið tækifæri
að fordæma byltinguna — vinna
sér það til lífs. En Nagy, Pál
Maléter hershöfðingi, Miklós
Gimes og József Szilágyi fengust
ekki til að fordæma sjálfa sig og
afneita málstaðnum, sem þeir
höfðu barizt fyrir. Þeir urðu þess
vegna ekki aðeins fórnarlömb, en
fremur hetjur I harmleik, og
Nagy framast þeirra allra af þvi,
að hann hafði verið þeirra hæst
settur. Þessir menn gátu kjörið
sér afdrif. Nagy tók þann kost að
halda áfram þögulli andspyrnu
sinni.
Það er bersýnilegt, að sovézkir
ráðamenn væntu þess, að Ung-
verjar gleymdu morði þess
manns, er hafði reynzt þeim bezt-
ur málsvari allra á þessari öld og
metið minna lif sitt en það að
halda til streitu sjálfstæðishug-
sjónum þjóðar sinnar. En Sovét-
menn léku hann þannig, að eng-
um manni getur gleymzt. Þeir
sviku hann, sögðu að honum væri
alls óhætt en rændu honum jafn-
skjótt og hann vogaði sér út úr
júgóslavneska sendiráðinu. Þeir
rændu honum undir því yfir-
skyni, að hann þyrfti verndar við
tilræðismönnum — og myrtu
hann sfðan; Þeir hefðu tæpast
getað haft öllu minnisstæðari hátt
á.
Nagy og félagar hans þrír voru
færðir á afvikinn stað, sem ekki
er kunnur, réttur haldinn með
leynd, og dómarar og saksóknar-
ar, sem enginn veit hverjir voru,
dæmdu þá til dauða. Fréttir um
réttarhöldin, dóminn og aftökurn-
ar bárust svo ekki fyrr en 17. júní
1958, að stutt tilkynning var gefin
út. Likin voru ekki afhent skyld-
mennum og ekki er kunnugt um
grafirnar.
Er sú þjóð til I veröldinni, að
hún geti nokkurn tíma gleymt
slíkum glæpum við leiðtoga sína
eða fyrirgefið þá?
Það er haft eftir fólki, sem farið
hefur til Ungverjalands, að leyfi
lögreglumanna og hermanna séu
afturkölluð og öllu liði boðið út,
ungversku sem og sovézku, tvo
daga á ári hverju. Það er 15. marz,
daginn sem uppreisnin brauzt út
gegn Austurrlkismönnum árið
1848, og 23. október, daginn sem
uppreisnin brauzt út 1956. Ekki
er gott að segja hvenær næsta
uppreisn I Ungverjalandi brýzt
út. En trúlegast þykir mér, að það
verði hvorugan þennan dag, 15.
marz og 23. október. Þá eru
sovézku hersveitirnar við öllu
búnar. Mér þykir llklegra, að það
verði einhver hinna 363 daganna í
árinu.
ÍBLÁFJÖLLUM
Hrædd er ég um, að gils. í „Vfðidal" áttum við
sveitafólki þætti lítil kurt- oft skemmtilegar stundir á
eisi af kaupstaðabúum, ef fyrstu árum skfðaiðk-
þeir æddu um lönd þeirra anana. Þar er brött brekka
og tækju upp á því að gefa móti norðri, þar sem þeir
holtum og hæðum giljum hugaðri geta spreytt sig á
og skorningum nöfn eftir að renna sér, f dalbotnin-
eigin höfði. Ég verð þó að um eru lágar brekkur og
játa svipaða sök á mig í hólar, ágætt fyrir þá hug-
Bláfjöllum, en þar þekki ég deigari og hægt er að fá sér
aðeins örfá örnefni, svo skemmtilegan göngusprett
sem Stóra Kóngsfell, í hringferð um dalkvosina.
Drottningarfell, Eldborg og „Vfðidalur" veit ágætlega
Kóngsgil og hef þvf tekið við sfðdegissólu og ég
mér það bessaleyfi að skfra minnist þarna indæls sfð-
hinar og þessar brekkur og degis f marz 1974, þegar
gönguslóðir. Allir vita nú, við gátum borðað nestið
að „landslag yrði Iftilsvirði, okkar úti og hölluðum
ef það héti ekki neitt", og f okkur upp að mosavöxn-
nánasta hóp getur verið um hraunnibbum, sem
gott að grfpa til þessarra stóðu upp úr snjónum.
heimatilbúnu nafna heldur
en að segja bara brekkan Á næstu árum jókst við
þarna og þessi brekka og „græjur" sumra fjöl-
hin brekkan. skyldumeðlimanna jafn-
Viðvaningar, sem koma f framt þvf, sem áræði og
fyrsta sinn f Bláfjöll hefja kjarkur óx með æfingunni.
oft skfðaferil sinn f Þar kom, að ekkert þótti
„Norðurbrekku", þessari, varið f annað en fara f
sem er á hlið við brattasta Borgarlyftuna uppi við
hluta vegarins og þar sem Borgarskála. Alveg hraus
bflar spóla oft og sitja fast- mér hugur við örtröðinni,
ir f vondri færð. Þar er oft bflaþyrpingunni og biðröð-
og einatt í „Mjóu-Brekku" inni við lyftuna, þegar ég
með fallega álfahamrinum kom þangað fyrst. En öllu
í miðjunni. Þar eru skft- má venjast og ýmislegt
sæmilegar brekkur fyrir skal á sig lagt til þess að
þá, sem hætta sér enn ekki kljúfa ekki fjölskylduna.
f lyftur og góð gönguleið
fyrir byrjendur f lægðinni í heimsku minni skildi
þar undir. ég ekkert í þvf, hversvegna
Þegar komið er uppfyrir valinn var staður þarna f
Kóngsfell, Drottningarfell þröngu Kóngsgilinu fyrir
og Eldborg, blasir við skfðalyfturnar og nóg af
„Vfðidalur" á vinstri hönd. bröttum brekkum inn með
Nú liggur vegur yfir hann öllu, þar sem er glaðasól-
miðjan upp að skfðaskála skin meðan skuggarnir
Fram f mynni Eldborgar- fylla Kóngsgil. Þarna
| %
I