Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1986, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1986, Blaðsíða 3
^M'/'t b © m ne Ei n hjb h n m m n ® Charles Jenks er maður nefndur og er hann nafntogaður arkitekt og einn af þeim sem aðhyllast svonefndan postmodernisma í byggingarlist. Jenks hefur teiknað hús í London, sem er einskonar allsherjarlistaverk, tileinkað árstíðunum og einstökum brautryðjendum í húsagerðarlist. FJölnir átti sér stutta sögu, en flestir þekkja tímaritið og þá fjóra, sem nefndir hafa verið Fjölnismenn. Þeim þótti timarit henta vel til að vekja þjóðina og örva, en fljótlega urðu þeir ósammála um margt og Fjölnir leið útaf eftir dauða þeirra Jónasar Hallgrímssonar og Tómasar Sæmundssonar. Sigrún Davíðsdóttir skrifar um sögu Fjölnis. Forsíðan er af höggmynd sovézka myndhöggvarans Ernst Neiz- vestnys og heitir „Spámaðurinn". Þetta verk hefur myndhöggvarinn unnið eftir að hann flúði föðurland sitt. Það er hugsað sem miðpunktur og aðalskúlptúr í risa-höggmynd, sem Neizveistny hefur á prjónunum og á að heita „Tré lífsins". Hér í blaðinu er sagt frá Neiz- vestny og í næsta blaði verður fjallað um „Tré lífsins". Tékkneska er móðurmál Peters Radovan, en þar að auki talar þessi tungumálasnillingur 12 tungumál reiprennandi og er að bæta því 13. við um þessar mundir; nefnilega ís- lenzku. Hann segir í viðtali við Ellý Vilhjálmsdóttur, að hann hafi orðið fyrir gjörningum af landinu og hér hefur hann verið síðan 1983. Hannes Sigfússon Santó Domingó Þvíneita égekki Einnigég vildinjóta einfaldara lífs. Nýjabrumið átrjánum Tíminn sem íokar hringárstíðanna Tölvísi almanaksins Nýtt tungl á himni Egheld á fjögurra laufa smára Það táknar hamingju Ég neita því ekki En andlit mittgránar Eldskin morgunroðans á fjöllunum Það boðar ekki nýjan dag Égbíðnæturinnar Nú er ekki tímabært að skoða sjaldgæfa steina Stígurinn um skóginn leiðirþigá villigötur Þú vonast eftir aðhitta ástvinuþína En vígfimar skyttur leynast bák viðöll tré Ein launskyttan hefurþegarhæftþigíhjartastað Himinninn roðnar: Það minnir þig á blóð Þú bíðurátekta framan viðsjónvarpstækið ÍSanto Domingó líður tíminn Frá eykt til eyktar Enn halda þeir velli Ar klukkunnar höktir um torgið Október Á hækjum Rómverjanna Hægtþokast armar tímans Þér verður Iitið út um gluggann Laufið er bliknað______——' Þaðervetur Hannes Sigfússon er fæddur 1922 í Reykjavík. Hann hefur lengi átt heima í Noregi og er bókavörður í Stavangri. Hannes var einn af ritstjórum Birtings, formbyltingarmaður í Ijóölist og hefur sent frá sér baeði Ijóð-og skáldsögur. Fyrir nokkru var sýnd hér í sjónvarpinu kvikmyndin „Skip hinna fordæmdu". Er mynd þessi gerð eftir sannsögulegum atburð- um. Pjallaði hún um 974 gyðinga, sem Hitler leyfði að sigla brott frá Hamborg vorið 1939 með stefnu á Havana á Kúbu. Þegar til Havana kom reyndist allt á svikum byggt, land- gönguleyfin ógild, og hin gjörspillta embætt- ismannastétt Batista einræðisherra á Kúbu notaði fólkið sem verslunarvöru. „Þetta er gullnáma," voru orð eins þeirra. „Við tökum ekki við þessu fólki nema fyrir hæsta verð," mælti annar. Virðingarleysið fyrir einstakl- ingnum virtist takmarkalaust hjá þeim fé- lögum Hitler og Batista. Nú er enn verslað með fólk, Austur- Þjóðverjar selja ávallt fjölda manna til Vestur-Þýskalands og eru þar greiddar háar' fjárhæðir fyrir hvern mann. Castro, arftaki Batista lét aftur á móti fólk frjálst í skiptum fyrir dráttarvélar. Um njósnaskiptin milli austurs og vesturs þarf ekki að ræða, svo kunn sem þau viðskipti eru og mikill frétta- matur hverju sinni, en þar er þó um nokkurs konar vöruskipti að ræða. En hvert hefur viðhorf okkar íslendinga verið til einstaklingsins? Vegna fámennis hefur það verið með nokkuð sérstæðum hætti. ísland hefur ávallt þurft á hverjum einstaklingi að halda, en illt árferði hrakti Aðvirða einstaklinginn að vísu margt valmennið vestur um haf og var það vissulega mikil blóðtaka fyrir svo fámenna þjóð, en þegar fjárkláði, hafís og öskufall lögðust á eitt, þá var ekki margra kosta völ fyrir landsmenn. En ég held einmitt, að viðhorfið til ein- staklingsins komi e.t.v. einna best fram í frásögninni um einn af bestu sonum íslands, sem hélt til Vesturheims með foreldrum sín- um árið 1882, þá fjögurra ára. Ekki var vitað þá, að þessi litli drengur, sem fæddur var að Kópareykjum í Reykholtsdal 21. nóvember 1878, ætti eftir að marka dýpri spor í réttarsögu Bandaríkjanna en flestir lögfræðingar á 3. áratug þessarar aldar. Hann hét Guðmundur og var sonur hjónanna Steingríms Grímssonar bónda á Grímsstöð- um og Kópareykjum Steinólfssonar og konu hans, Guðrúnar Jónsdóttur Kristjánssonar hreppstjóra á Kjalvararstöðum í Reykholts- dal. Guðmundur Steingrímsson Grímsson lauk námi í lögfræði við fylkisháskólann í Norður-Dakota árið 1905. Guðmundur átti svo sannarlega erindi til Bandaríkjanna. Árið 1923 var ekki meir um annað talað þar, en svonefnt Tabert-mál. Drengur frá Norður-Dakota, vel kynntur unglingur í sinni sveit, sem hafði farið úr föðurhúsum til þess að skoða heiminn, var hýddur til bana með svipum í sögunarmyllu einni í Florida. Hann var leigður til sögunar- myllunnar úr fangelsi, sem hann hafði verið hnepptur í fyrir þá sök eina að ferðast farseðilslaus stuttan spöl með járnbrautar- lest. Sú óhæfa hafði viðgengist um langan tíma í Florida, að fangaverðir og ýmsir háttsettir embættismenn í fylkinu leigðu út fanga til sögunarmyllunnar og fengu drjúg- an skilding fyrir. Margir þessara ógæfusömu fanga höfðu sætt sömu afdrifum og Tabert. En það var ekki fyrr en íslendingurinn, Guðmundur Grímsson lögmaður frá Langdon í Norður- Dakota, gekk með ráðum og dáð fram í því að rannsaka þetta glæpsamlega athæfi, að óhæfa þessi varð opinber. Af hendingu bárust fréttir um afdrif Taberts til foreldra hans og Guðmundur var valinn til þess að rannsaka málið, en þá hafði hann verið kjörinn aðstoðardómsmálaráðherra Norð- ur-Dakota. Ýmislegt torleiði varð á vegi Guðmundar í má\i þessu, því stjórnarskrá Bandaríkjanna heimilaði ekki einu ríkja þeirra að rannsaka brot á rétti þegna sinna í öðru ríki. En Guðmundi tókst að vekja athygli helstu blaðanna í landinu í þessum glæp og með óþreytandi dugnaði tókst honum að afla nægjanlegra sannana til þess, að hinir seku í máli þessu hlytu makleg málagjöld. Martin Tabert lá því ekki óbættur hjá garði. Vissulega var það mikið áfall fyrir ekki fjölmennari þjóð en okkur íslendinga, að tíu þúsund manns, eða fimmtungur þjóðarinnar, fluttist vestur um haf milli 1880-90. Sumir íslendingar vitja líta á Vestur- íslendinga sem hverja aðra útlendinga, en þar er ég á öndverðum meiði. Þessir landar okkar gerðu íslendingsheitið að sæmdarheiti í Ameríku, þeir héldu vestur um haf vegna þess, að ekki var lífvænlegt fyrir þá hér á landi um sinn. Þess vegna stækkuðu þeir bara ísiand. Guðmundur Grímsson var fulltrúi Norð- ur-Dakota á Alþingishátíðinni 1930. í þeirri ferð var hann gerður að heiðursdoktor við Háskóla íslands. Hann var hæstaréttardóm- ari í Norður-Dakota 1949—1958 og forseti dómsins 1957-58. Þessa fágæta drengskaparmanns mun ávallt verða minnst jafnt vestan hafs sem austan. Hann kenndi okkur að virða ein- staklinginn. LEIFURSVEINSSON

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.