Lesbók Morgunblaðsins - 05.09.1987, Page 5

Guðirnir tólf frá Bogazköy, höfuðborg Hittíta í norðaustanverðu Tyrklandi.
grafið í gegnum 19 m þykk jarðlög niður á
elstu mannvistarleifar hellisbúa. Fyrir 6.500
árum bjuggu menn þar í fjölbýlishúsum, er
voru sambyggðar vistarverur úr steini þakt-
ar flötum þökum. A veggjum voru málaðar
myndir, svartar og rauðar, er lýstu dansi
og veiðum og trúarlegum táknum, nauts-
höfðum og hjörtum, og þar er mynd af
gjósandi tindum á Hasan-fjalli sem mun
vera ein elsta landslagsmynd er þekkist.
Þama voru gerðar myndir og styttur af
mönnum og einkar feitlögnum konum.
Dýrkun móðurgyðjunnar virðist því hafa
verið mjög forn í Anatólíu. Æviskeið manna
á þessum tíma var stutt og því talið mikil-
vægt að viðhalda kynstofninum, og frjósemi
í hávegum höfð.
Á tímabilinu 2000 til 1200 f.k. bjuggu
Hittítar í Litlu-Asíu og réðu með hetjum
sínum og skipulagi yfir löndum frá Svarta-
hafi að Palestínu. Höfuðborg þeirra Hattus
(nú Bogazköy) stóð norðaustan við Ankara.
I borgarrústunum hafa fundist merkilegar
fomminjar af byggingum og munum frá
ýmsum tímum. Þar má meðal annars sjá
klappaðar á klettavegg myndir af helgiat-
höfnum, og em þar í röð sýndir tólf guðir
saman er ganga á eftir kufli klæddri vem
líkt og 12 Æsir í fylgd Óðins. Þessi postu-
llega tala yfir fjölda heilagra manna á
auðsjáanlega mjög fomar rætur. Hittítar
em meðal annars frægir fyrir ritlist sína.
Skráðu þeir með fleygrúnum á leirtöflur og
hefur mikið magn af grópuðum leirflögum
og leturskrám fundist í rústum hinnar fomu
höfuðborgar þeirra og má af þeim kynnast
lifnaðarháttum þjóðarinnar. Fleygrúnimar
vom komnar frá Súmemm, sem höfðu þró-
að leturgerðina um 4000 f.k., en Assýríu-
menn áttu viðskipti í Kappadókíu og hafa
þar fundist verslunarskrár með fleygrúnum
frá því um 2000 f.k., ásamt skrautlegum
rás Alexanders mikla árið 334 f.k. Þegar
hann kom til borgarinnar Gordion var hon-
um sýnt æki konungsins, er bundið var við
staur með haglega gerðum hnúti. Enginn
átti að geta leyst þennan hnút nema sá er
sigraði Asíu. Sagan segir að Alexander
hafi höggvið á Gordion-hnútinn með sverði,
en sumir segja, að hann hafi dregið staurinn
upp úr lykkjunni og þar með leyst þennan
vanda og opnað leiðina til Asíu.
Rúmlega 190 ámm f.k. fara Rómveijar
að seilast til valda í Anatólíu og varð landið
að lokum hluti af Austurrómverska ríkinu.
Hlaut svæðið þá um síðir fulla sjálfstjóm
og varð Konstantínópel höfðuborg hins Býz-
anska ríkis. Á þeim tímum mun sennilega
hafa verið stuggað við Herúlum eins og
fyrr segir, og þeir kosið að halda í norður-
veg og einhverjir þeirra að lokum komist
til íslands. Rætur okkar gætu því að ein-
hveiju leyti legið á þessum slóðum.
Kappadókía er heldur hrjóstmgt hérað í
hálendi austanvert á Anatólíuskaganum,
norðan Taumsfjalla. í austri er Armenía og
Efrat-fljótið, en í vestri liggur hið stóra
saltvatn Tuz Gölii.
Á silkislóðinni
Þegar ekið er um veginn fram hjá þessu
saltvatni er raunvemlega verið að þræða
slóð úlfaldalestanna, sem fluttu silki og
krydd austan úr löndum Asíu. Til þess að
veija þá mikilvægu samgönguleið, silkiveg-
inn, lét Tyrkjasoldán um síðir reisa virki
og greiðastöðvar með vissu millibili meðfram
brautinni. Seldsjúka-tyrkir höfðu náð yfír-
ráðum í landinu 1067 og héldu þeim nær
samfellt fram á þessa öld. Við höfðum áning-
arstað okkar á Agzikarahan virkisstöðinni,
sem reist var 1230. Þar stendur enn uppi
rúst hallardyra með áletmnum og útflúri.
Inni í virkisgarði er bænahús á stöpli og
upphækkaðir bálkar, þar sem ferðamenn
gátu hafst við og sofið, en niðri í básunum
og stíum var afdrep fyrir burðardýrin. Gist-
ing og matur í þessum sæluhúsum þeirra
tíma var ferðamönnum að kostnaðarlausu.
Leiðin meðfram saltvatninu mikla er um
60 km löng, enda er þetta þriðja stærsta
saltvatn í heimi. Saltskánin liggur h'kt og
hvít hrönn í fjöruborðinu. Á sumrin, þegar
uppgufunin er sem mest, hemar saltskán
yfír vatnið og er þá víða gengt um yfírborð-
ið. Saltvinnsla eykur nokkuð tekjur íbúa
þessa hijóstmga lands. Ekkert líf er sagt
Holdug þokkadís frá þvi fyrir 4000 árum fyrir Krist.
Framhlið veitingastaðar, sem aðmestu Ieyti ergrafinn íbergið. Ijósm. greinarhöf.
keijum, sem vom í tísku á þessum tímum.
Hittítar vom að lokum yfirbugaðir, þegar
þjóðir frá ströndum Anatólíu-skagans réð-
ust með járnvopnum til atlögu gegn heijum
Hittíta er notuðu brons í vopn og verkfæri
sér til varnar og viðgangs. Var upp frá því
stofnað Frýgíu-ríkið, sem stóð fram til 8.
aldar f.k. Einn af konungum þeirra hét
Midas og þaðan er sennilega mnnin gríska
goðsögnin um konunginn er óskaði sér, að
allt sem hann snerti yrði að gulli, en honum
varð hált á því, sem kunnugt er, því matur
hans breyttist því miður einnig í gull.
Persar unnu síðan þessi svæði 546 f.k.,
stofnuðu þar lénsveldi og hnepptu bændur
í ánauð. Er sagt, að þá hafi ræktun hrakað
í landinu, en Persar hafí latið beita hrossum
á akra og engi og þurftu landsmenn að
greiða drottnumm sínum afgjald í ótal
hrossum. Þessum yfirráðum lauk með inn-
að leynist í þessu saltvatni. Þó sáust þar
mávar og flæmingjar í einhverri ætisleit.
Okkur var tjáð, að fólk hér í sveit væm
strangtrúaðir múhameðstrúarmenn af
tveimur skoðanahópum. Konur þess siðar
ganga hér með sjöl og skýlur fyrir vitum.
Hafði Kemal Atatiirk endurreisnarfrömuður
og fyrsti forseti Tyrklands (1923-1938)
samt bannað þvílíkan fatnað, en hafði þó
leyft eldri konum að viðhalda þeirri hefð,
sem heldur síðan áfram að tíðkast mjög á
afviknum svæðum. í þorpinu Aksaray em
vegamót og höldum við til austurs.
Þar við borgarhliðið gnæfa uppi tveir
bænaturnar, mjóar mínarettur, sinn hvom
megin strætis, því siðir em tvennir og sung-
ið er sitt á hvað og menn úr báðum trúflokk-
um kallaðir á víxl til bæna úr tumum tveim.
Þegar haldið er um þorpið getur að líta
leirvasa uppi á sumum húsaþökum. Er þetta
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5. SEPTEMBER 1987 ’ 5