Lesbók Morgunblaðsins - 05.09.1987, Side 16

væntinguna í ljós með svipbrigðum, fremur
en aðrir farþegar.
Tvennt nátengt leitast námsmaðurinn oft
ómeðvitað við að gera í mannhafi stórborg-
arinnar, annars vegar að upplifa hvers-
dagsstemmningu fortíðarinnar í heimaborg-
inni sem hann var farinn að hata áður en
hann fór utan en er nú strax farinn að
sakna, og hins vegar að hverfa inní sjálfan
sig og gleyma umhverfinu. Sundhöllin er
álqósanlegur staður fyrir þennan flótta.
Þægindin af volgri sturtunni, einbeitnin og
áreynslan í sundinu, hvorttveggja býður
uppá kunnuglega stemmningu og lætur
hann vera einan innanum annað fólk. Sund-
ið gerir honum líka kleift að ná þöglu og
kannski ímynduðu sambandi við aðra, þegar
hann og annar sundmaður horfast í augu
við bakkann og spyma sér samtímis frá
honum. Kannski ímyndar hann sér að hinn
sundmaðurinn sé í kappi, a.m.k. verður
námsmaðurinn alltaf langt á undan, enda
djöflast hann og rembist sem hann má.
Eftir tuttugu mínútur stígur hann móður
uppúr lauginni og ánægður yfir að hafa
fengið útrás fyrir líkamsorkuna, búinn að
hrista af sér sienið og pirringinn eftir lestar-
ferðina, og þegar hann gengur hnarrreistur
í átt að sturtuherberginu, nuddandi hnefa
í lófa, finnst honum hann hafa fengið nýjan
kraft til að takast á við það verkefni að búa
f erlendri stórborg.
í sturtunni veitti hann athygli miðaldra
manni sem gaut flóttalega til hans augun-
um. Maðurinn leit næstum skömmustulega
undan þegar námsmaðurinn horfði á hann
á móti. Hann finnur hvemig maðurinn laum-
ast til að horfa á sig, hvemig augun hvíla
óömgg á honum. Þetta vekur honum ein-
kennilega tilfinningu sem í senn er ánægju-
leg og óþægileg. Það er ekki algengt að
fólk veiti honum athygli hér.
Þegar hann opnar glerhurðina og gengur
útí svalt kvöldið, bíður maðurinn hans fyrir
utan og horfír í senn vingjamlega og feimn-
islega á hann; snyrtilegur fíngerður maður
um fimmtugt með viðkvæmnislegan andlits-
svip, klæddur bláum ullarfrakka og grátt
stuttklippt hárið þyrlast upp frá hvirfli í
golunni:
— Du bist ein toller Schwimmer.
Námsmaðurinn hváir en rólyndislegur en
samt óömggur maðurinn lýsir nákvæmar
aðdáun sinni á sundfiminni:
Þú syndir svo hratt og svo lengi án þess
að stoppa. Kannski gætirðu kennt mér að
synda hraðar, ég syndi svo hægt.
— Það er engin aðferð . .. bara æf-
ing.. . ég veit það ekki, ég syndi bara eins
hratt og ég get.
Purðuleg blanda af rólyndi og óöryggi
einkennir fas mannsins. Það er eins og
taugaspennan sé vanabundin, eins og hann
sé að glíma við eitthvert andlegt erfiði sem
hann þekki og hafi oft glímt við áður og
að þessi glíma útheimti alltaf sama skammt-
inn af taugaóstyrk.
— Þú ert ekki vanur að koma hingað?
—ÍJÚ, oft... §ómm sinnum, fímm sinn-
um í viku. Alltaf eftir kvöldmat.
— Ég hef aldrei séð þig áður.
Ókunnugi maðurinn brosir til að virðast
ekki eins ágengur og orðin sem hann lætur
útúr sér gefa til kynna.
— Hvaðan kemurðu ... þú ert útlending-
ur, er það ekki?
— ísland, frá íslandi.
— Aha, ég hef heyrt að það sé fallegt
land. Ertu að læra héma?
- Já.
Námsmaðurinn reynir að svara í sem
fæstum orðum til að lenda ekki á villigötum
með orðaforða og málfræði. Ókunnugi mað-
urinn getur ekki komið sér beint að efninu
og verður að þræða jafnþröngan stíg í orða-
fari. Hikandi og kjánalegar samræður sem
rofna um leið og þeir ganga niður tröppum-
ar niðrí þögn næstum mannlausrar lestar-
stöðvarinnar með götuhávaðanum í
eyrunum og námsmaðurinn ringlaður í höfð-
inu eftir sundið og enn of sljór af mæði til
að verða skelkaður þótt hann þykist án
umhugsunar vita hvað býr að baki hjá mann-
inum.
Þegar þeir em komnir niður tröppumar
og alveg að jámbrautarteinunum, ber mað-
urinn loks upp spuminguna sem námsmað-
urinn hafði beðið eftir, búinn að herða upp
hugann í hléinu sem varð á samtalinu:
— Þú vilt kannski drekka einn bjór með
mér í kvöld? Við getum farið á knæpu eða
heim til mín.
— Nei ég get það ekki, ég á von á gesti
um tíuleytið.
— Býrðu einn?
— Nei, með tveimur öðrum íslendingum.
Vonbrigðasvipur þurrkar smám saman
kurteisislegt brosið af andlitinu.
Námsmaðurinn horfir vandræðalega í
kringum sig: Gömul kona að baksa við
kjölturakkann sinn sem er búinn að flækja
sig í ólinni. Einhver að labba niður tröppum-
ar. Vonandi fer enginn að hlusta á þetta
vandræðalega samtal. Hvers vegna getur
mannfylan ekki látið hann í friði? Er þetta
einhvers konar happdrætti hjá honum sem
hann á alveg eins von á að tapa? „Ekki lít
ég út eins og kynvillingur. Hann reyndar
ekki heldur."
— Það væri nú samt gaman ef við gætum
hist aftur í sundi, jafnvel þótt þú getir ekki
kennt mér.
„Farðu til fjandans" hugsar námsmaður-
inn á íslensku og svarar ekki. Hann getur
samt ekki hugsað sér að vera ókurteis og
ekki getur hann sagt hreint út að hann sé
ekki kynvilltur, getur enda ekki verið viss
um að maðurinn hafi það í huga.
Lestin kemur brunandi og gefur báðum
andartaks frest til að hugsa næsta leik.
Ekkert laust sæti í vagninum. Það hefði
verið gott að komast í eitt laust sæti og
skilja manninn eftir á gólfinu, ekki hefði
hann getað staðið yfir honum og þéttskip-
aðri sætaröðinni og vælt í honum um að
koma heim með sér og hitta sig í sundi, svo
gamlar kerlingar og táningar heyrðu til.
Ekkert sæti laust: Hann tekur sér stöðu í
hominu sem hurðin á móti þeirri sem opnað-
ist og sætabekkurinn við hliðina mynda,
maðurinn smeygir sér fímlega milli tveggja
farþega, tekur í handriðið sem gengur upp-
úr sætabekknum og króar námsmanninn af
í hominu.
— Zuruckbleiben!
Námsmaðurinn lætur augun hvarfla í
skyndilegri örvæntingu milli syfjulegra far-
þeganna án þess að virða þá fyrir sér í
rauninni, til að gleyma óþægilegri nærvem
mannsins eitt andartak og losa sig við eitt-
hvað af geðshræringunni. Maðurinn hefur
í raun boðið af sér góðan þokka þrátt fyrir
uppáþrengjandi nærveru sína og eflaust
vafasamt erindi við námsmanninn: Róleg
vingjamleg röddin, laglegt og góðlegt and-
litið með fíngerðum hmkkum og viðkvæmn-
isdráttum um munninn, og vingjamleg
augu; hann horfir aftur á þetta andlit og
meðaumkun þurrkar nú allt í einu burt ótt-
ann.
Maðurinn lítur undan eins og feimin smá-
stelpa. Opnar munninn til að segja eitthvað,
hættir við og brosir vandræðalega.
Löng þögn og loks: — Það sem ég vildi
segja...
Hann lítur flóttalega í kringum sig og
er orðinn órólegun
— Mér þætti mjög gaman að hitta þig
aftur í sundi og kannski hefurðu örlítinn
tíma næst... kannski þú vildir, kannski ef
ég gef þér símanúmerið mitt, vildirðu
hringja í mig einhvem tíma þegar þú ætlar
í sund ...
Lestin stöðvast og hurðin opnast; önnur
stöðin frá sundhöllinni.
Vandræðasvipurinn er nú kominn á and-
lit námsmannsins og ókunnugi maðurinn
getur ekki gert að því að hlæja.
— Að minnsta kosti, hér er nafnspjaldið
mitt, flýtir hann sér að segja áður en náms-
maðurinn nær að svara og réttir honum
spjald með nafninu Simon Andermann,
heimilisfangi og símanúmeri, og flýtir sér
útúr vagninum.
Námsmaðurinn Ieyfir sér að horfa á eftir
honum ganga hröðum skrefum að tröppun-
um meðan lestir tekur af stað og utangarðs-
tilfínningin hefur göngu sína úr undirvitund-
inni inní skýra hugsun með endanlega
brottför í huga.
Einu sinni var olíutunna
Ljósmyndir: Gylfi Óskarsson
vintýrið um
tunnuna hefst í
námu, þar sem
málmgrýti er
losað og flutt í
bræðslu unz
bráðinn málm-
urinn flóir og
fær sitt form í skínandi plötu, sem síðan
er sveigð og soðin og sjá: tunnan stendur
þama nýfædd og alsköpuð og brátt er hún
fyllt með olíu, staflað innanum aðrar olíu-
tunnur og loks er henni skipað á land á
íslandi. Þetta var fyrir daga tankskipanna;
hitaveitur ekki komnar nema kannski í
Reykjavík og olíutunnan eitt af því, sem
varð að vera til hjá hvetju húsi. Oft var
smíðaður undir hana sérstakur pallur,
stundum settur á hana krani, en margur
háði erfiða glfmu við tunnuna, þegar ná
þurfti í lekann. Til voru þeir, sem tóku yfrum
laggimar og lyftu fullum olíutunnum uppá
bílpall, eða út í skip. Og það tíðkaðist víða,
að kalla slíkar tunnur olíuföt.
Sumar olíutunnur fengu með tímanum
nýtt hlutverk; urðu vatnstunnur. Þær voru
þá látnar standa undir rennum og svo var
díft í þær fötum til að bera í bæ og fjós.
En þar kom, að olfutankur var kominn við
hvem bæ, hitaveita í hvert hús, vatnið leitt
í pípum og engin þörf fyrir gamla og bey-
glaða olíutunnu. Þær hafa flestar lent í
ellinni „út fyrir garð“ eins og einu sinni var
sagt, sumar orðið hluti af jámaruslinu, sem
því miður er dreift í kringum of marga
sveitabæi, og sumar hafa orðið að engu í
fjörum, þar sem hafið lemur á þeim og eyð-
ingin gengur slqótt.
Gylfi Óskarsson nemandi í Myndlista-og
handíðaskóla íslands, rakst á eina slíka og
fylgdist með henni. Ekki fylgir sögunni,
hversu langt leið á milli þess að hann tók
myndimar en í skólanum var þetta svokall-
að umhverfisverkefni og fékk Gylfi mjög
háa einkunn fyrir.
Þetta er um leið hugleiðing í myndum
um forgengileikann, sem við höldum stund-
um að sé ekki af hinu góða. En þegar betur
er að gáð: hvemig væri veröldin, ef ekkert
rotnaði og grotnaði? Við dreifum í kringum
okkur afgöngum af gnægtaborði neyzlu-
þjóðfélagsins; sópum þeim stundum undir
teppið, en stundum liggur þetta á fjörum
eða annarstaðar, engum til augnayndis. Það
er þó bót í máli, að mest af þessu eyðist
fyrir tímans tönn. Verstur er sá úrgangur
af þessu nægtaborði, sem ekki eyðist, nefni-
lega allt skranið úr plasti og öðrum gerfiefn-
um, sem ekki einu sinni hafið getur lamið
í sundur. GS.
16