Lesbók Morgunblaðsins - 22.10.1988, Qupperneq 7

verið sýnd sex leikrit eftir hana í leik-
húsum og þijú sjónvarpsverk.
Eiginlega langar mann til að spyija
Nínu um alit. Manni finnst hún hafi verið
alls staðar og þekki allt. Manni finnst að
hún hljóti að vera Reykvíkingur í húð og
hár og algjör sveitastelpa líka, ættuð alls
staðar að. Það er sveitatími með einfald-
ieika og orgeli og sól og engjum í ljóðum
hennar og nútímatími með skröltvélum,
urgvélum, ást og ótta. Nína getur elskað
alls staðar.
— Ég er Húnvetningur og Strandamað-
ur. Fluttist vestur í ísaflarðardjúp á öðru
ári. Flutti suður þegar ég var fímm ára
og var alltaf í Húnavatnssýslu á sumrin.
Hjá ömmu minni og afa og bróður mínum
sem ólst þar upp og býr enn.
Ég varð gagnfræðingur frá Núpi hjá
séra Eiríki á Núpi. Það var eina ráðið til
þess að fá mig til að klára gagnfræðapróf-
ið, að senda mig þangað. Og það tókst
með ágætum.
Síðan fór ég til Danmerkur á lýðhá-
skóla og það var mjög skemmtilegt. Lærði
þar það sem mig langaði til, leiklist, bók-
menntasögu, mannkynssögu. Áður en ég
fór þangað og á eftir vann ég almenn
verkamannastörf, í físki, á hóteli, tann-
læknastofu.
Þá fór ég í Leiklistarskóla Leikfélags
Reykjavíkur í þrjá vetur. Fyrst var Helgi
Skúlason skólastjóri þar, síðan Sveinn Ein-
arsson. Það var mér góður skóli. Ég lærði
þar heilmikið sem hefur komið mér að
góðum notum sem rithöfundur, upplesari
og manneskja. Námið ýtti undir að ég fór
að skrifa leikrit og ljóð. Auðvitað lærði
ég ekki að yrkja í skólanum en vera mín
þar hjálpaði mér við að þora að koma því
sem ég var að gera á framfæri. Þama var
líka fólk sem hafði gífurlegan áhuga á
skrifum mínum þegar ég var að byija. Það
fylgdist með handriti fyrstu ljóðabókar
minnar verða til. Þessi athygli var eitthvað
meira en gott. Rithöfundur þarf nefnilega
ekki bara þögn.
— Þú hefur þrætt mörg form. Leikrit,
Ijóð, skáldsögu. Heldurðu aðþú eigirheima
meira í einu formi en öðru?
— Ég veit það ekki. Þegar ég byijaði á
skáldsögunni þá var það eins og að ganga
í björg. Sagan, hún bara streymdi áfram.
Ég gerði ekkert annað í sex mánuði en
að skrifa hana. Og þó það væri oft sárs-
aukafujlt þá var það ofsalega fulinægj-
andi. Ég var haldin þessari bók í sex
mánuði.
Það er eins með Ijóð. Þó það sé ekki
nema ijórar línur þá er maður haldinn til-
fínningu þess í langan tíma og verður
ánægður, fullnægður, þegar maður hefur
skrifað það niður, lokið því.
Það er meira slit með leikritin. Það er
eins og efnið kubbist meira í sundur. Þau
streyma ekki frá mér. Það getur verið
vegna þess þau eru háð tækni leikhússins
og mörgu öðru fólki, leikstjóra, leikurum,
leikmyndateiknara, Ijósamönnum. Svo eru
það persónumar sem verða lifandi hjá leik-
urunum. Þar eru fleiri svið. Fleiri vitundar-
svið. Bæði inní mér og fullt af öðm fólki.
Það er líka gaman en það er allt öðruvísi.
En ég veit ekki enn hvort eitthvert þess-
ara forma henti mér betur en annað. Það
er kannski háð því sem ég þarf að segja,
efninu, í það og það skiptið. Og efnið bið-
ur um sitt form. Ég er byijuð á nýrri skáld-
sögu. Og einmitt núna stend ég á þeim
stað þar sem allt er erfítt, áður en fer að
streyma. En mér fínnst ég verða að segja
þessa sögu. Hún brennur á mér.
Það er erfítt að skrifa skáldsögu. Það
er kannski ekki erfítt að yrkja en það
kostar umbrot og þau em sár og mikil.
Það getur síðan orðið erfítt að vinna úr
ljóðum, raða þeim saman í bók.
En þó það kosti mig blóð, svita og tár,
af því maður verður að fara alla leið inní
hvert verk og lengra, þá um leið og ég
hef lokið verki, eins vel og ég get, gleym-
ast erfíðleikamir.
Það væri hundrað, þúsundfalt erfíðara
ef ég mætti ekki skrifa.
í nýju ljóðabókinni em mörg Ijóð sem
hafa verið lengi í smíðum. Einn hluta henn-
ar vann ég að heilt sumar og haust. Lok-
aði mig svo af inní herbergi sem ég fékk
lánað í háskólabókasafninu í Stokkhólmi
og vann þar í tvær vikur bara við að
fínpússa hann. Þessi bók hefur tekið mig
langan tíma.
Síðan er ég mjög heppin með útgefend-
ur. Þeir hafa gefíð sér góðan tíma og sýnt
mér ræktarsemi. Þetta em yndislegir
drengir. Annar er bókmenntafræðingur
án þess að vera fastur í því og staðna.
— Finnst þér það gerast með bók-
menntafræðinga?
— Ég veit það ekki. En ég held það.
Þegar ég hugsa um það þá fínnst mér
vanta að það starfí rithöfundar á forlögun-
um. Það er, held ég, aðeins hjá Máli og
menningu starfandi höfundur. En það er
alltof sjaldgæft að rithöfundar séu með í
ráðum. Kannski setjum við hvort annað
of mikið á bása. Þama er skáldið og það
á að vera þama. Hér er útgefandinn, hann
stendur við borðið og verður að vera ógur-
lega leiðinlegur. Við gemm þetta kannski
vegna þess við emm hrædd en um leið
viðhöldum við hræðslunni.
Það ætti að starfa eitt skáld sem list-
rænn ráðunautur á hveiju forlagi. Það er
hægt að láta skáldin skrifast á. Eitt ár í
senn. Það em tímar hjá skáldum þegar
þau skrifa ekki. Eitt ár. Tíu ár. Þetta
væri „inspírerandi" bæði fyrir foriögin og
skáldin. Hjá leikhúsum starfa oft listrænir
ráðunautar. Það er jafn mikilvægt og að
hafa einn fjármálasnilling. Ef þetta væri
venjan væri bilið á milli skálda og útgef-
anda ekki eins breitt.
— Þú sagðir einhvem tímann eitthvað
um að verða ástarskáld þjóðarinnar —
— Að mig langaði til að vera hjartnæmt
ástarskáld þjóðarinnar. Mér fínnst ég vera
það. í dag fínnst mér það.
í þessari bók em mörg ástarljóð og ég
hef alltaf ort mikið af ástarljóðum. Það
er eittþvað sem eldist ekki af manni. Ég
hef aldrei verið ástfangnari en ég er í dag.
— Það er mikið um að við getum ekki
komið við hvort annað í nýju bókinni þinni.
Þar eru gangandi grímur og gínur. „Lilju-
blöð í huga“ en úr augum skín „eitthvað
tillit“. Við erum vopnuð, hlátrum og látal-
átum. Og slítum svo allt á milli okkar,
eftir stendur eilíft óp. Og ótti.
— Ég er svolítið hrædd við, að við verð-
um eins og hjól í vél. Og hættum að geta
sagt að við séum líka eitthvað annað.
Getum ekki látið vita af okkur. Að þama
séum við nú, manneskjur, en ekki hjól í
vél. Við gætum hætt að heyra í hvort
öðm. Ekki endilega vegna þess að það sé
svo langt á milli okkar. Við erum oft rétt
hjá hvort öðm, alveg nálægt, en snúumst
bara í hringi í kringum einhvem ás og það
snýst, allt snýst og snýst. Það er varla
að við getum veifað hönd til hvors annars.
Ég er hrædd um okkur. Við emm í
hættu, manneskjumar. Ekki bara útaf öll-
um vélunum. Það er svo mikil samkeppni
alls staðar og við emm svo hrædd um að
standa okkur ekki í henni, og standa okk-
ur ekki fjárhagslega. Við eram á fullu í
því að reyna að standa okkur. Þá er hætta
á að við hættum að geta snert, bæði and-
lega og líkamlega. Það er jafn mikilvægt
að geta snert andlega. Allt er ekki bara
hendur og fætur.
Ef við föram að vera eins og fólkið í
útlöndum sem getur ekki horft í augu
annarra útá götu, án þess að það verði
tekið sem sjúkleg áleitni, þá er voðinn vís.
Við eigum að geta verið glöð og góð við
hvort annað án þess að þurfa að vera systk-
ini eða frændur.
Við hér á íslandi höfum ekki þessa sól
sem sumir hafa. Við höfum rokið og kuld-
ann sem kannski veldur því að við verðum
hijúf og skreppum saman í vöm, einhver
brynjuklæði. Það er svo stutt í eitthvað
fmmstætt hjá okkur.
Lifsgæðakapphlaupið á íslandi er mjög
fmmstætt. Það er hægt að elta þessi
lífsgæði — og það er ekki neikvætt, ég
vil að allir búi við lífsgæði — á mjúkan
hátt. En mér fínnst við eltast við þau af
svo mikilli hörku og grimmd. Með því að
sparka í hvert annað. Það er kannski útaf
þessu hijúfa landslagi, þessari náttúm sem
oft er grimm.
„Það er lítið um óseld bros,“ sagði Ari
Jósefsson (skáld, 1939-1964} í kvæði. Ég
held hann hafí haft svona ófreskigáfu.
Þetta á vel við um tímann í dag.
Mér fínnst við fela okkur. Það er full
ástæða til að fela sig. En ég er dálítið
hrædd um að felumyndin nái yfírhöndinni.
Og óttinn sem er inní okkur öllum, hann
fínnur sér farveg. Sama hvað við reynum
að halda honum niðri. Og í öllum þessum
látum þá getur hann svo vel farið að leita
í eyðileggingarhvötina sem líka býr í
manneskjunni. Óg þá er ekki gott að lifa.
Höfundur er rithöfundur og háskólanemi.
F L U G
Byltingarkennd
hugmynd
Teiknarinn gerir ráð fyrirþví bér, að kviknað haS ífarþegavél út frá hreyfli, svo
í óefhi stefhi. Fyrst losnar stélið og síðan lyftist farþegarýmið frá bol vélarinnar
og fallhlífar taka að opnast. Það er aftur á móti ekki gott að hafa rnikla stjórn á
þvt, sem fyrir verður, þegar farþegarýmið nær til jarðar.
Iyfír 3000 m hæð yfír jörðu í
Boeing 747 heyrist rödd flugstjór-
ans í hátöluranum: „Góðir far- i
þegar. Við höfum orðið fyrir vélar-
bilun og munum reyna að nauð-
lenda." En nokkram augnablikum
síðar er flugstjórinn ekki að stýra
vélinni, heldur labbar hann rólega
inn í fyrsta farrými. Hann ýtir á hnapp og
setur í gang tækjabúnað, sem skýtur öllum
farþegaklefanum upp og úr skrokk flugvél-
arinnar eins og snældu úr segulbandstæki.
Þyrping af fallhlífum skýzt upp úr þakinu
á loftþéttu og vatnsheldu farþegahólfí flug-
vélarinnar og svífur með farþega og áhöfn
til jarðar. Hinn yfírgefni skrokkur vélarinn-
ar flýgur aftur á móti með sjálfvirkum stýri-
búnaði og lendir á auðri jörðu eða á hafi úti.
Þessi atburðarás, sem er með ólíkindum,
er sótt í smiðju til Peters Diamond, fyrmrn
flugmanns í Bandaríkjunum, sem hefur hug
á að veita flugfarþegum nú á dögum og í
framtíðinni aukið öryggi og meðal annars
Hugmyndin er um
búnað, sem beitt er
aðeins þegar flugslys er
yfírvofandi:
Farþegarýmið er losað
frá flugvélinni og síðan
svífa fallhlífar með það
tiljarðar.
annan kost en þann að þurfa að fylgja flug-
véiinni niður ef hún þarf að nauðlenda á
sjó til dæmis. Hann er ekki aðeins með
þetta á teikniborðinu, heldur hefur hann
fengið einkaleyfí á Airplane Safety Body
Passenger Compartment, eins og farþega-
klefinn er kallaður, sem á að koma fyrir í
skrokk flugvéla.
„Þetta er færanleg eining,“ segir Dia-
mond. „Sú sem gerð er fyrir 727 passar í
hvaða skrokk 727 sem er.“ Það þyrfti að
„taka innan úr“ þeim flugvélum, sem fyrir
hendi era, frá flugstjómarklefa og aftur að
stéli. Og síðan myndi hinum nýja farþega-
klefa vera rennt inn í skrokk vélarinnar.
Yrði af þessu, þyrftu annað hvort flugfélög-
in eða farþegar þeirra að borga brúsann
vegna þessarra breytinga — um einn þriðja
af kostnaði við smíði nýrrar vélar. En Diam-
ond fínnst það smápeningur, þegar slíkt
öryggi er annars vegar.
Þar sem ekkert eldsneyti yrði um borð í
farþegarýminu, myndi hættan á eldsvoða
eða sprengingu við lendingu vera útilokuð,
og yrði því skotið út í yfír 1.700 m hæð,
telur Diamond 95% líkur á því, að far-
þegamir komist lífs af. En hann neyðist til
að láta nokkrar viðvaranir með: í innan við
1.700 m hasð kynnu líkumar að minnka
niður í 75%, þar sem fallhlífamar gætu
ekki alltaf náð að breiða úr sér, áður en
farþegarýmið kæmi niður á jörð eða sjó.
Og enginn gæti ábyrgzt, að hinn mannlausi
flugvélarskrokkur myndi alltaf brotlenda á
óbyggðu svæði án þess að valda tjóni. Og
ef flugstjóri tæki þá ákvörðun að skjóta
farþegaiýminu út við flugtak eða lendingu,
myndi hann ekki hafa tíma til að komast
inn í farþegarýmið. Hann yrði að skipa að-
stoðarflugmanni að sjá um skotið vitandi
það, að sjálfur ætti hann dauðann vísan.
Þessir annmarkar valda því, að því fer
fjarri, að uppfinningu Diamonds megi að
ftillu treysta. Enn hafa engir flugvélafram-
leiðendur, sem hann hefur haft samband
við, látið í sér heyra, að þeir hygðust fara
að ráðum Diamonds. En hann er þó vongóð-
ur enn. „Ef ég væri farþegi,“ segir hann,
„og sæi saumana á skrokknum, áður en ég
færi um borð í flugvél, myndi það auka
mér öryggi á fluginu."
LHSBÓK MORGUNBLAÐSINS 22. OKTÓBER 1988 7